'Helmpje op, vestje aan, en toekijken' VN-macht verliest gevoel van richting

Mensen sprinten naar portieken en kelders terwijl de explosies door de stad galmen. Bèng! Kadèng! Rookwolk omhoog. Binnen een paar minuten zijn de straten uitgestorven....

Van onze correspondent

Bart Rijs

SARAJEVO

'Dit is geen leven', zucht Nermina, een secretaresse die net van haar werk op weg is naar huis. Nu staat ze in een portiek en gluurt om de hoek om te zien of de straat veilig is. Als het vechten na een kwartier niet minder wordt, pakt ze met een beslist gebaar haar handtas en rent weg.

Het Bosnische en het Servische leger vechten sinds weken om Debelo Brdo, een strategische heuveltop die uitkijkt over het centrum van de stad. De Serviërs hebben bij de gevechten minstens drie tanks ingezet, die eerder waren weggehaald uit de VN-wapendepots. Officieel zijn zware wapens in een straal van twintig kilometer rond de stad verboden.

Op het VN-hoofdkwartier voor Bosnië staan de blauwhelmen toe te kijken hoe de granaten een kilometer verder uit elkaar spatten. 'Wat kunnen we er tegen doen?', zegt een VN-officier mismoedig. 'Helmpje op, vestje aan, toeschouwer spelen.'

De NAVO-straaljagers hebben zich al dagen niet meer boven de stad laten horen. 'De drempel voor luchtaanvallen is flink omhoog gegaan', herhaalt VN-woordvoerder Gary Coward dag op dag.

Het merendeel van de granaten vliegt fluitend over het centrum van Sarajevo heen, maar verschillende afzwaaiers landen tussen de flatblokken. Volgens de Bosnische autoriteiten zijn drie burgers omgekomen en raakten er twintig gewond. Een Franse blauwhelm is met een granaatscherf in zijn been afgevoerd.

De gevechten rond Sarajevo laaien op op de dag dat de VN-vredesmacht besluit toch te gaan praten met de Bosnische Serviërs. Een hoge VN-delegatie is voor overleg met de Bosnisch-Servische leiders vertrokken naar Pale, het ski-dorp in de bergen bij Sarajevo. Tot dusver hield de VN-vredesmacht vast aan de eis dat eerst alle gijzelaars vrij moesten komen.

De VN boekten woensdag een succesje. De Bosnische Serviërs lieten twee konvooien door met honderdvijftig ton voedsel voor de Moslim-enclaves Zepa en Srebrenica. Omdat de VN vreesden dat de Serviërs toch weer gijzelaars zouden maken, was er uitsluitend Russisch personeel voor het konvooi ingezet. De Serviërs beschouwen de Russen als een bevriend volk.

'We moeten meer hulp naar binnen zien te kruien', legt een hoge VN-officier op het hoofdkwartier in Zagreb het bezoek aan Pale uit. 'We zullen de Bosnische Serviërs vragen om de weg over de berg Igman naar Sarajevo te openen voor humanitaire hulp. We gaan beslist niet onderhandelen over de gijzelaars.'

Als de Bosnische Serviërs weigeren mee te werken, zullen de VN een ultimatum stellen en de weg zo nodig met geweld openen. Die operatie moet worden uitgevoerd door de gevechtsgroep Alfa, die nu wordt opgebouwd in centraal-Bosnië en uit Nederlandse, Franse en Britse troepen zal bestaan.

VN-functionarissen geven toe dat een dergelijke operatie erop uit zou draaien dat de VN partij worden in de Bosnische oorlog. Slachtoffers onder westerse militairen en Servische burgers zijn dan niet te voorkomen. De VN-functionarissen hopen dat dreigen met gevechtsgroep Alfa de Bosnische Serviërs tot meegaandheid zal bewegen. 'Ze staan te zwak om het tegen het Bosnische leger èn tegen een westerse troepenmacht op te nemen', denkt de hoge VN-officier.

Maar tot nu toe hebben de Bosnische Serviërs zich weinig gelegen laten liggen aan de dreigementen van de VN-vredesmacht. In Sarajevo wordt gevreesd dat het gesprek in Pale betekent dat de VN weer zullen buigen voor Servische eisen.

De gevechten rond Sarajevo laten zien dat de problemen van de VN niet zijn opgelost wanneer alle gijzelaars worden vrijgelaten. De afspraken over veilige gebieden, waarmee de VN de vrede hopen te handhaven, zijn van tafel geveegd. De vredesmacht moddert voort en is elk gevoel van richting kwijtgeraakt.

De VN-commandanten in Bosnië wachten met stijgend ongeduld op de opdrachten van de Veiligheidsraad. Maar ook die twijfelt over gespierd optreden van de vredesmacht. Uiteindelijk komt het allemaal neer op één vraag, vindt een hoge VN-officier in Sarajevo. 'Wat heeft de wereld ervoor over om de oorlog in Bosnië te stoppen?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.