Helft Rotterdamse vrouwen ervaart straatintimidatie: 'stop het normaal te vinden'

Interview Tamar Fischer, criminoloog

Van complimenten, fluiten, sissen, klakken en staren tot naroepen, beledigen, om seks vragen, achterna lopen en zelfs in het nauw drijven: vrijwel alle Rotterdamse vrouwen tussen de 18 en 45 jaar die meewerkten aan een onderzoek van de Erasmus Universiteit hebben op straat ervaring met seksueel getinte toenadering. Ongeveer de helft ervaart dat gedrag als intimiderend.

Foto anp

'Er is veel gewenning, veel vrouwen weten niet beter', concludeert criminoloog Tamar Fischer. 'Maar tegelijk passen ze hun gedrag aan. Ze vermijden oogcontact of vermijden 's avonds bepaalde plekken. Of ze doen alsof ze aan het bellen zijn.'

Het thema speelt landelijk. Zo wil PvdA-Kamerlid Marcouch seksuele intimidatie strafbaar stellen. Maar wetenschappelijk onderzoek naar wat er op straat gebeurt, is er eigenlijk niet. In de opdracht van de gemeente Rotterdam brachten Tamar Fischer en haar collega Natascha Sprado het fenomeen in kaart. Ze spraken uitvoerig met tientallen vrouwen, wijkagenten en buurtwerkers en hielden een enquête onder 1.186 vrouwen tussen de 18 en 45 jaar. 'Overal hoorden we: wat goed dat jullie er aandacht voor hebben. Het leeft echt.'

Tamar Fischer, criminoloog

Het gaat ook om complimenten maken. Dat is toch niet bedreigend?

Fischer: 'Veel vrouwen vinden een compliment leuk en vleiend, als het oprecht is. Maar zelfs een compliment kan worden gevolgd door vervelende opmerkingen of de vraag om een telefoonnummer of seks.'

Het onderzoek wijst op 'hotspots', maar het speelt ook op locaties waar je het minder snel verwacht. Hoe zit dat?

'Natuurlijk komt seksuele intimidatie voor in hotspots zoals uitgaans- en winkelgebieden. Maar juist ook in woonwijken en op stillere plaatsen gebeurt het, en daar voelen vrouwen zich dan nog veel onveiliger. Als ze van het centrum naar huis fietsen, bijvoorbeeld. Het leidt ertoe dat vrouwen bepaalde plekken of tijdstippen gaan mijden, of omrijden omdat ze niet willen dat hun adres bekend wordt.'

Wie zijn de plegers?

'Het gebeurt ongeveer even vaak door individuele plegers als in groepsverband. Iets vaker zijn het jongeren en het zijn bijna altijd onbekenden.'

Naast uw onderzoek deed de gemeente zelf nog onderzoek naar de herkomst van de plegers. Dat zouden vooral Marokkaanse en Antilliaans-Arubaanse mannen zijn. Waarom stelde u die vraag niet zelf?

'Etniciteit kun je niet betrouwbaar meten door aan iemand te vragen welke achtergrond mensen vermoedelijk hebben. Het draagt bovendien niet bij aan een oplossing. Wel zeggen vrouwen dat ze vooral worden geïntimideerd door mannen uit andere bevolkingsgroepen. Dat horen we niet alleen van vrouwen met een Nederlandse afkomst, maar ook voor vrouwen met een andere etnische afkomst.

'Bij door respondenten veronderstelde Turkse en Marokkaanse plegers lijkt het vooral een jongerenprobleem te zijn. Afwijzing of genegeerd worden door vrouwen leidt geregeld tot gefrustreerde reacties en beledigingen. Bij Nederlandse jongemannen speelt het vaker als er drank in het spel is, bij volwassen Nederlandse mannen op stille plekken.'

Wat zeggen plegers zelf over hun gedrag?

'We hebben die groep maar in beperkte mate gesproken, daar gaan we nog verder onderzoek over doen. Je merkt dat ze hun gedrag 'neutraliseren': ze ontkennen dat het kwalijk is of denken dat de vrouwen het op prijs stellen. Meisjes vinden het soms ook lastig om een grens aan te geven: ze lachen erom, of hebben misschien behoefte aan aandacht. Dat geeft verkeerde signalen af, want de grenzen kunnen zo vervagen.'

Helpt het om seksuele intimidatie strafbaar te stellen en boetes uit te delen? Amsterdam besloot al tot een 'sisverbod'.

'Boetes of straffen kunnen een effect hebben, maar opvallend is dat die oplossing nauwelijks wordt genoemd door de vrouwen en professionals die we hebben ondervraagd. Ze verwachten er weinig heil van, juist omdat het zich ook voordoet op plekken waar je niet zo snel een agent of handhaver in de buurt hebt.

'België heeft sinds 2014 een antiseksismewet, maar daar zijn weinig aangiftes en nog geen vervolgingen geweest. In Nederland wordt er al weinig aangifte gedaan van strafbare feiten zoals aanranding of bedreiging, laat staan van seksuele straatintimidatie. Het heeft weinig prioriteit bij de politie.'

Wat is een betere oplossing?

'Vrouwen wijten het gedrag vooral aan groepsdruk en straatcultuur, aan een gebrekkige opvoeding, aan verveling en aan afwijkende opvattingen over wat respectvol gedrag is. Ze noemen vooral bewustwording als oplossing. Zo is de seksuele voorlichting op scholen beperkt, nogal technisch, het gaat niet over zaken als intimiteit. Het helpt als buurtwerkers het verkeerde gedrag spiegelen: 'zou je willen dat je zusje zo wordt benaderd?'

'Het allerbelangrijkste is dat we stoppen seksuele intimidatie op straat normaal te vinden. Vrouwen hoeven dit niet zomaar te laten gebeuren. Tegelijk hebben we veel gehoord: ga niet over de top reageren, dat werkt averechts.'

Lees ook: Is een 'sisverbod' de weg naar een veiliger gevoel? (+)

Wethouder Joost Eerdmans (Leefbaar Rotterdam) vindt de cijfers 'erger dan verwacht'

'Het is ernstig dat vrouwen zo vaak worden geïntimideerd en dat ze hun gedrag aanpassen. We gaan meer aandacht vestigen op de hotspots, zoals winkel- en uitgaansgebieden.

'De migratie-achtergrond van plegers vind ik zeker relevant, want daar ligt de oplossing. Het is vaak een gebrek aan seksuele opvoeding en respect. Bewustwording is belangrijk bij de plegers, maar ook bij de vrouwen zelf. Aangifte doen moet laagdrempeliger worden. Boetes of straffen kunnen zeker helpen. We delen ook boetes uit tegen zwerfvuil en hondenpoep. Noem het symboolpolitiek, maar we moeten toch een norm stellen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.