Helft nieuwe kabinetsploeg zal bestaan uit nieuwelingen

Op vrijdag 31 juli moet de nieuwe kabinetsploeg op de trappen van Paleis Noordeinde in Den Haag staan. Het bordes van Huis ten Bosch, de normale plaats voor een nieuw kabinet, is wegens verbouwing gesloten....

Van onze politieke redactie

DEN HAAG

Datum en plaats staan genoteerd in de agenda's van de politieke leiders van PvdA, VVD en D66. Maar het is veel opmerkelijker dat koningin Beatrix zich omringd zal weten door een kabinet dat voor de helft uit nieuwelingen bestaat.

VVD-leider Bolkestein en oud-fractievoorzitter Wallage van de PvdA hadden zich steeds voorgenomen het kabinet te vernieuwen. Maar echte dadendrang hoefde er van hen nauwelijks te worden verwacht, omdat 'natuurlijk verloop' flink heeft huisgehouden.

De D66-ministers Van Mierlo en Wijers en hun PvdA-collega Ritzen zijn zelf opgestapt. Sorgdrager (D66) stapt op nadat ze zich onmogelijk heeft gemaakt. De ministers Melkert (PvdA), Dijkstal (VVD) en Voorhoeve (VVD) keren terug naar hun fracties in de Tweede Kamer. Dat is de helft van de veertien ministers die nu in het kabinet zitten.

De enige ministers die vrijwel zeker op hun post terugkeren, zijn Kok (PvdA) op Algemene Zaken, Zalm (VVD) op Financiën en Borst (D66) op Volksgezondheid. Hun vier collega's die wellicht in het kabinet blijven, verhuizen vermoedelijk naar een ander departement.

In het nieuwe kabinet krijgen PvdA en VVD elk zes zetels. D66 komt de resterende twee toe. Als de democraten er niet in slagen twee zware posten te bemachtigen, is het mogelijk dat zij een derde ministerspost krijgen. Dat zou een minister zonder portefeuille zijn voor cultuur óf communicatie.

De PvdA claimt het ministerie van Sociale Zaken. Wat de overige zetels betreft spreken de sociaal-democraten een voorkeur uit voor de ministeries van Verkeer en Waterstaat, Buitenlandse Zaken, Justitie en Onderwijs. De VVD heeft een voorkeur voor Binnenlandse Zaken, maar ook voor Onderwijs en Buitenlandse Zaken. D66 wil Binnenlandse Zaken of Economische Zaken.

Niemand staat te springen om de departementen van VROM (Volkhuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer) en Landbouw. Minister De Boer van VROM wil wel verder, maar de PvdA-leiders vinden dat hun partij na acht jaar (Alders, De Boer) haar bijdrage wel heeft geleverd. Bovendien heerst inmiddels de opvatting dat een departement als Verkeer en Waterstaat het milieu effectiever kan beschermen.

De huidige minister van Landbouw, Van Aartsen, verantwoordelijk voor de sanering van de varkensstapel, wil naar een ander departement. Zijn politieke voorman Bolkestein staat ook niet toe dat de VVD'ers, met uitzondering van Zalm, op hun oude stek blijven. Van Aartsen vindt dat de PvdA Landbouw maar moet doen, maar de sociaal-democraten hebben niet veel op met Landbouw.

Het kabinet is niet zomaar een optelsom van veertien departementen. Er zijn 'driehoeken' en een 'zeshoek' van ministeries. De zeshoek, ook wel het kernkabinet genoemd, bestaat uit Algemene Zaken, Binnenlandse Zaken, Financiën, Economische Zaken, Sociale Zaken en Volksgezondheid.

Als D66 spreekt over zware posten, bedoelt ze zetels in dit kernkabinet. De verwachting is dat PvdA, VVD en D66 elk twee zetels in de zeshoek krijgen.

Er zijn twee driehoeken: de ruimtelijke en de buitenlandse. De ruimtelijke omvat VROM, Verkeer en Waterstaat en Landbouw. Buitenlandse Zaken, Defensie en Ontwikkelingssamenwerking vormen de andere driehoek. Hierin zal D66 geen rol spelen. De strijd gaat hier uitsluitend tussen VVD en PvdA.

Blijven over Justitie en Onderwijs. Tussen Justitie en Binnenlandse Zaken bestaat een wisselwerking. Krijgt de VVD Binnenlandse Zaken, dan gaat er een PvdA'er naar Justitie. Onderwijs is al jaren in handen van de PvdA. Vooral onderwijskringen hebben genoeg van de sociaal-democraten. Zij vinden dat een minister van een andere partij Ritzen moet opvolgen.

De nieuwe ministers zijn lang niet allemaal onbekenden. Er zullen staatssecretarissen (VVD'ers De Grave en Patijn of PvdA'er Vermeend) en Kamerleden (D66'er Van Boxtel, VVD'ers als Korthals of Remkes) bij zijn.

De komende dagen zullen de politieke leiders hun kandidaten ontvangen. Op het Binnenhof wordt nog gewerkt aan het regeerakkoord, dat de fracties deze week bekrachtigen. Maar de bookmakers zijn al in de weer met weddenschappen over de samenstelling van Paars II. Hoeveel posten er ook te vergeven zijn, het aantal gegadigden is groter.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden