Helen Oyeyemi creëert een moderne 'Sneeuwwitje'

Helen Oyeyemi: Boy, Snow, Bird

****

Picador; import Van Ditmar; 308 pagina's; euro 16,50.


De in Nigeria geboren en in Groot-Brittannië opgegroeide Helen Oyeyemi (1984) laat zich graag inspireren door sprookjes en mythen. In haar vorige romans nam ze onder meer Nigeriaanse volksverhalen op, Cubaanse mythologie, spookverhalen en het sprookje van Blauwbaard.


Dit literaire leentjebuur stond telkens in dienst van bespiegelingen over de ongrijpbaarheid van het fenomeen identiteit. 'Je bent je verhaal', lijkt haar boodschap. Naar vorm en naar inhoud. Ook in Boy, Snow, Bird komen we klassieke verhaalmotieven tegen. In Manhattans Lower East Side, eind jaren veertig, woont het meisje Boy Novak met haar vader. Boy is hoogblond, heeft een sneeuwwitte huid en diepzwarte ogen. Het lot van haar moeder is onduidelijk, haar vader is een stevig drinkende bruut, rattenvanger van beroep.


Op een dag - ze is dan 20 en door haar vader opgesloten in een kelder vol blind gemaakte ratten - weet ze te ontsnappen en belandt in een klein stadje in Massachusetts. Ze komt te werken in een boekhandel, waarvan de eigenares spijbelende zwarte kinderen opvangt en hen toestaat boeken te lezen zonder ze te kopen.


Boy ontmoet edelsmid Arturo Whitman, weduwnaar en vader van het 6-jarige dochtertje Snow. Snow maakt grote indruk op Boy: 'Ze leek een meisje dat zojuist uit de toekomst was gekomen, maar daar niet over wilde opscheppen.' Whitman maakt haar het hof en Boy besluit met hem te trouwen, maar meer uit fascinatie voor zijn dochter dan uit liefde voor hem.


Het kantelpunt in de roman is het moment dat Boy en Arturo samen een kind krijgen: een meisje dat ze Bird noemen. Bird heeft een nadrukkelijk donkere huidskleur en omdat Boy zeker weet dat Arturo haar vader is, wordt het haar duidelijk dat de familie Whitman van Afro-Amerikaanse komaf is. Vanwege hun toevalligerwijs nogal lichte huidskleur hebben ze zich in het stadje altijd als 'blank' voorgedaan, om mee te kunnen draaien in sociale kringen die anders onbereikbaar zouden zijn geweest.


Of, zoals Arturo's moeder Olivia het verwoordt: 'De deftige plaatsen waar wij wel mochten komen, waren slechts imitaties. Terwijl wij aan de met kaarsen verlichte tafels zaten, vroegen we ons af waar de echte mensen nu over spraken, de echte mensen waarvan wij slechts schaduwen waren.' Om hun geheim te bewaren gingen de Whitmans zelfs zover een wat donkerder uitgevallen zus van Arturo naar familie in Mississippi te sturen.


In een daad van bittere ironie besluit Boy haar eigen dochter, die in sociaal opzicht onvermijdelijk voortdurend het onderspit zal delven tegen haar halfzusje, om haar te beschermen eveneens naar het zuiden te sturen.


Speels weeft Oyeyemi sprookjesmotieven uit met name Sneeuwwitje in haar roman. Boy, die het boek opent met de zin 'Niemand waarschuwde me ooit voor spiegels, jarenlang was ik gek op ze en geloofde dat ze betrouwbaar waren', speelt in het boek zowel de rol van het roomblanke prinsesje als de boze stiefmoeder. Van een groot, met braambossen overgroeid huis in de buurt stelt de vertelster zich voor dat er al honderden jaren een meisje ligt te slapen.


Het spiegelmotief komt op allerlei niveaus terug, bijvoorbeeld als blijkt dat Snow en Bird beiden onzichtbaar zijn in de spiegel, behalve als ze samen zijn.


Hoewel vormgegeven als een verhaal over het Amerika van voor de Burgerrechtenbeweging, is de thematiek van Boy, Snow, Bird breder. Want je bent niet je huidskleur, je bent je verhaal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden