Helemaal los van het schaatsen zonder een moment van spijt

In 1985 en 1986 is Evert van Benthem (53) de winterkoning van Nederland. Iedereen wil wat van de dubbele Elfstedentochtwinnaar. In 2000 is het genoeg en vertrekt hij naar Canada, moe van het 'opzitten en pootjes geven'.

Hij heeft nog niet op het ijs gestaan deze winter. Het ijsbaantje achter op zijn land, 320 hectare grasland in Spruce View, Alberta, is deze keer niet geveegd. De jongens zijn de deur uit, vertelt Evert van Benthem. Dan hoeft hij de baan niet meer bij te houden. Zo gaan die dingen.


Hij had een afspraak op de Olympic Oval om met zijn zoon Jos te schaatsen, maar dat kon op de gekozen vrijdag niet doorgaan, vanwege de WK sprint. Op de baan van Calgary wordt geen gewoon schaatsvolk toegelaten als er grote wedstrijden op komst zijn.


Het schaatsen lijkt weg uit het bestaan van de tweevoudig Elfstedenwinnaar Van Benthem. Vroeger was een dag niet geschaatst, een dag niet geleefd. Nu kan het, als het tegenzit, er een hele winter niet van komen. Boer Van Benthem, 175 koeien in een Hollands groen geverfde Canadese loopstal, lijkt er niet onder te lijden.


Als we op de boerderij in Spruce View naar buiten gaan, wijst hij trots naar de diploma's van zijn zoons en van de prijskoeien met namen als Gretha (Smit) en Annamarie (Thomas). Goed voor 15 duizend liter melk per jaar. Dat schept dan toch weer een band met het schaatsen.


Een prijzenkamer heeft hij niet. Het enige dat aan zijn carrière herinnert is zijn afbeelding op een schaatsschilderij, met een stevige barst in het glas. Het hangt in de gang, naast zijn cowboyhoed.


'Dat heeft iemand voor me gemaakt. Mijn schaatsspullen, ja ook de schaats met het kapotte ijzer van 1985, heb ik aan het Elfstedenmuseum in Hindeloopen gegeven. Het is officieel nog wel van mij. Maar wat moet ik daarmee? In een doos op zolder zetten zeker? Nee toch.'


Evert van Benthem (53) is een legende in Nederland. Hij was de meest aaibare topschaatser. Na de overwinningen van de Elfstedentocht van 1985 en 1986 kwamen fans met busladingen naar zijn boerderij in Sint Jansklooster. Benthemmer kaas kopen ('soms alleen kijken'), kluunwijn inslaan of zelfgemaakte advocaat aanschaffen. En intussen maar staren naar Evert en zijn echtgenote Jannette, soms met de kleine Rolf op de arm.


Rolf is inmiddels 27. En de vijf maanden oude kleinzoon Lars Evan rust op de arm van opa Evert. Hij is in 2000 naar Canada geëmigreerd omdat hij rust en ruimte nodig had. Het was vermoeiend, al dat 'opzitten en pootjes geven'. Van Benthem was publiek bezit.


'Het is ons allemaal overkomen, na die eerste overwinning van de Elfsteden in 1985. Wij dachten met ons autootje gewoon naar huis te rijden. Even douchen, wat tv-beelden kijken en dan naar de huldiging in het dorpshuis. Nou mooi niet. Vijf kilometer van huis, in Blokzijl, werden we al tegengehouden. Politie met sirene voorop.


'Een paar duizend mensen stonden bij onze boerderij. Worstverkopers deden goede zaken. Het dorpshuis stond op zijn kop, zoveel mensen waren er gekomen. Het was onvoorstelbaar. We dachten te klein.'


Van Benthem werd, zeker na zijn tweede zege in 1986, een trekpleister voor dagjesmensen. Zelfs in Canada duiken nog steeds Nederlanders op bij zijn huis. 'Bellen ze hier aan. Zegt Jannette dat ik een middagslaapje doe. Gaan ze voor de deur kamperen tot ik wakker ben. Kun je het je voorstellen?'


Zelfs Canadezen kennen hem, de farmer uit Spruce View. Hij stond in de National Geographic, in een artikel over de Eleven Cities Race. 'Komen ze hier om me dat artikel te laten zien.' Discovery Channel laat af en toe beelden zien van zijn befaamde overwinningen.


Er zijn dagen dat het ontrukken aan de vergetelheid ook wat financiële genoegdoening oplevert. De KLM kwam bij de familie Van Benthem, voor een reclamespot. Het plan is nog niet uitgevoerd. Unox maakte een leuke commercial. Zelfs de postbode had een rol, als de man die in Nederland bestelde worstjes achteroverdrukt.


Hij is 'een Nederlander in Canada', maar de banden met zijn thuisland en het schaatsen worden losser. Pijn deed de mislukte onderneming om op Sylvan Lake een grote natuurijsmarathon voor Nederlandse toppers op te zetten. De race is er nog, de Van Benthems hebben zich teruggetrokken.


'We hebben er zoveel tijd ingestoken, zelfs een eigen Bartlehiem-bruggetje gebouwd. De schaatsers vonden het schitterend, maar de bestuurders van de schaatsbond, Heinze Bakker en Jacob Reitsma, vonden het niks. We zijn gedwarsboomd door onze wedstrijd niet in de competitie op te nemen. Eén keer hebben we de toppers hier gehad.


'Ik ben niet het type slijmbal. Ik bel nooit. Ron Mulder was mijn zakelijke partner. Hij weet immers overal van. Misschien vonden ze dat niet goed. Hoe dan ook, wij kregen het niet, maar Tsjechië werd vervolgens door de KNSB wel op de kalender gezet. Dat ging uiteindelijk niet door. Hoe is het mogelijk dat ze met ons niet verder zijn gegaan? Wij hebben hier altijd ijs.'


In Nederland is natuurijs zeldzaam. Na Van Benthem kwam er nog maar één Elfstedenwinnaar, Henk Angenent in 1997. Het maakt het geluk van de dubbel van 1985 en '86 nog duidelijker.


Hij was zo groen als gras toen de grote tocht zich aandiende. 'Ik was in 1983 naar de A-rijders overgestapt. We reden in de auto naar de training, met Johan Wardenier achter het stuur en Jan-Roelof Kruithof naast hem. Over een 200-kilometer hadden we het nooit. We spraken over kunstijs. Mijn langste wedstrijd was 40 kilometer. Wij wisten niet wat ons te wachten stond.'


In de winter van 1985, zijn tweede jaar bij de A's, spijkerde Van Benthem zijn ervaring snel bij. Hij reed een NK 100 kilometer op het Amstelmeer en werd vijfde. Op het NK marathon op kunstijs eindigde hij als derde. Enkele kenners zetten zijn naam al bij de favorieten voor de Tocht der Tochten. Zelf zag hij dat anders. Meerijden in de top was al mooi. 'Ik keek hoog tegen de kleppers van toen op.'


Hij reed voor de Finnairploeg, waar hij een plek vond nadat Marten Hoekstra betrokken was geweest bij een auto-ongeval. Het was veel houtje-touwtjewerk. 'We deden drinken in omgespoelde shampooflessen. We hadden geen bidons. We maakten zelf vijf etenszakjes klaar. Maar ik heb daar in '85 heel weinig van gebruikt. Ik schaatste die vrijwilligers met de zakjes zo voorbij. Drinken deed ik ook nauwelijks. Het ging me allemaal licht af.'


Dat hij zijn eerste Elfstedentocht direct won, had veel te maken met zijn instelling. 'Toen we op de streep afgingen met zijn vieren, was ik al blij met de vierde plaats. Ik had geen enkele druk dat ik moest winnen. Ik was een broekie. Ik kwam toevallig in die sprint op de goede plek achter Ruitenberg terecht.'


In 1986 was er meer druk. Hij reed voor Stoeltie Juweliers. Iedereen keek naar hem. Van Benthem bleef rustig. Hij liet een kopgroep lopen die hij na de kluunplekken van Bolsward bijhaalde. Toen het tempo hem te laag was, ging hij ervandoor. 'Ik lag een minuut voor, hoorde ik van de NOS-ploeg. Er kwam niemand achter me aan, zoals ik dat wilde. Toen heb ik me laten terugzakken.'


Toen Rein Jonker demarreerde, was Van Benthem de enige die kon antwoorden. Het duo reed weg van de rest. Jonker werd ergens bij Oudkerk achter gelaten. 'Hij had moeite in mijn slag te blijven. Als schaatser voel je dat je sterker bent. Ik was precies op het goede moment in vorm in 1986. Ik was echt heel sterk. Ik bepaalde de wedstrijd. Het jaar ervoor reed ik er meer achteraan.'


Een Elfstedentocht is anders dan welke marathon ook, doceert Van Benthem in zijn boerderij. 'Het is een individuele wedstrijd. Bij de sterke BAM-ploeg van nu gaan ze echt niet voor elkaar rijden. Het is ieder voor zich.'


Er staat eeuwige roem op het spel. Volgens Dries van Wijhe zou een Elfstedenwinnaar miljonair worden. Mooi verhaal, zegt Van Benthem, maar bezijden de waarheid. Zijn beste contracten waren niet hoger dan 50 duizend gulden (23 duizend euro). 'De tijd was er nog niet rijp voor. Pas tien jaar later ging allrounder Rintje Ritsma als eerste schaatser geld verdienen.'


Deze Elfstedenwinnaar moet zijn geld nog gewoon verdienen, zegt hij als hij in de naar de stal loopt om zijn vrouw af te lossen in de melkput. Spruce View wordt getroffen door een sneeuwbui. De Rockies zijn door de duisternis aan het oog onttrokken. Hond Whisky blaft als we het erf verlaten.


CV

Evert van Benthem Sint Jansklooster, 21-11-1958.


1983-1984 Marathondebuut


1985 Winnaar Elfstedentocht


1986 Winnaar Elfstedentocht, Winnaar Rottemerentocht


1988 Winnaar alternatieve elfstedentocht in Rovaniemi (Finland)


1991 Winnaar alternatieve elfstedentocht in Rovaniemi


2000 Geëmigreerd naar Canada


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.