Helemaal de man

Gevangen in het verkeerde lichaam: Floris (33), Gerald (36) en Michiel (46) leidden een diep ongelukkig bestaan als vrouw, totdat ze begonnen aan een geslachtstransformatie....

Als X langskomt is dat even slik ken. De vrouw met haar pracht krullen is omgetoverd in een kortgeknipte verschijning die uitsmijter van een discotheek kon zijn. De stem is een paar octaven lager ('ik zing bas in een koor'), de bovenlip begroeid. Zelfs de eens zo sierlijke dameshanden lijken zich gretig aan de nieuwe masculiene staat te hebben aangepast.

Vorig jaar zat het herencolbert nog royaal om de schouders; en viel er stilte in het restaurant als de kelnerin vroeg wat die mevrouw wilde drinken. Dat zal X niet meer overkomen. De hormonen hebben hun best gedaan en anders de Zwitserse chirurgen wel. X stroopt zijn mouw op en toont een arm als oorlogstrofee: littekens in grillige lijnen begrenzen huidpartijen in verschillende kleur schakeringen. Uit deze lapjesdeken is het huidweefsel met ader en zenuwen gehaald: materiaal voor de nieuwe penis die bij X sinds kort door middel van een pompje dezelfde erectiemogelijkheden biedt als het aangeboren geslachtsdeel.

'Netjes gedaan', zegt Floris bewonderend. 'Op internet heb ik armen gezien die veel erger waren toegetakeld.'

'Zeker', zegt Gerald, na een peinzende blik op het slagveld.

X rolt zijn mouw weer op. Hij zal me naar het station brengen: in een bestelwagen waar hij in kan slapen. Want de afgelopen jaren heeft hij zó vaak naar de genderkliniek in Zwitserland ('absolute topper') moeten rijden, dat hij besloot hotelkosten uit te sparen. Ge slachts verandering kost er een vermogen, en niet alles wordt vergoed. Gelukkig had X een erfenisje achter de hand.

Waanidee

Floris en Gerald hebben nog geen penis. Ze staan op een wachtlijst. Over een halfjaar zijn ze aan de beurt en ze vinden het 'best wel eng'. De een is 33, de ander 36 jaar. In hun vroegere leven heetten ze Fleur en Geraldine, en hun verhaal is er een van hartverscheurend verdriet.

Opgesloten in het verkeerde lichaam: 'Flauwekul', zo betoogde een Neder landse psy chiater onlangs in dagblad Trouw. 'Veel men sen die sekseverandering willen, lijden aan een waanidee.'

De protesten zijn fel. Teneur: transseksuelen worden juist psychisch ziek door het onvermogen van de buitenwacht anders te denken dan in man-vrouwstereotypen. Heeft het genderteam van de vu niet een kleine drieduizend landgenoten 'met behoorlijk succes' aan een nieuwe identiteit geholpen?

In zijn flat vertelt Floris dat hij als zesjarige rondliep met: ik hoor toch óók een piemeltje te hebben, net als andere jongens? 'Ik dacht: er zal nog wel iets gaan groeien.' Geen denken aan dat zijn moeder hem in jurkjes kreeg! De autoriteit van een vader ontbrak in huis; die was naar Zuid-Afrika afgereisd.

Flo ris heette toen Fleur; type wildebras. Fleur was zowel haar moeder als jongste zusje de baas. Terwijl die met poppen speelde, trapte Fleur balletje met de jongens in de straat. Als dertienjarige wierp ze jaloerse blikken naar mannenlichamen en dacht: waarom ben ik niet zo?

Halverwege de puberteit trad berusting in: 'Dan wil ik ook een echte vrouw zijn. Ik ging in jurken lopen. Droeg korte rokjes, lang haar, en gebruikte make-up. Ik heb ook wel vriendjes gehad, maar wist gewoon niet welke kant ik op moest gaan.

'Had ik maar eerder de moed gehad, was ik maar niet zo onzeker geweest. Dat begrijp ik achteraf niet goed van mezelf', zegt Floris.

Het keerpunt leek te komen bij het kijken naar een tv-programma over transseksualiteit. Over jongens die ooit meisjes waren. Ze bekeek de video wel tien keer. Maar daar bleef het bij. 'Ik durfde niet op m'n gevoel te vertrouwen. En medische stappen ondernemen om mezelf te worden, daar had ik ook bezwaar tegen. Vond ik zó modern. Als zeventienjarige verheerlijkte ik het lijden. Ik dacht heel zwart-wit: laat mij maar negentiende-eeuws níet mezelf kunnen zijn. Hoe zwart-witter hoe beter.'

Ze raakte aan de drank, aan de coke. Stu dent antropologie was ze, maar lag halve dagen depressief op bed. 'Transseksualiteit, was dat niet jezelf een rad voor de ogen draaien? Ik durfde niet voluit te leven. Ik sneed een stuk van mezelf weg.' De huisarts verwees haar naar een psychiater, ze belandde in

een therapeutische gemeenschap. In Fleurs hoofd zou de geslachtsverandering zich gaan deweg voltrekken.

Pas veel later durfde ze te bellen naar het genderteam van de Vrije Universi teit. Lang verhaal, dat begint bij de psycholoog en via het slikken van mannelijke hormonen eindigt met borstamputatie en ver wijdering van baar moeder en eierstokken. Fleur werd Flo ris. Leerde in de kliniek z'n vriendin kennen. Ging weer gedichten schrijven. Het leven had weer zin. Maar er moest nog wél iets gebeuren.

Balzak met siliconen

X had ooit luchtig gezegd: 'Ik heb mijn tieten laten afhakken'; Floris uit zich minder stoer. 'Ik had vrij grote borsten en het was een behoorlijk pijnlijke operatie. Als je kleine borsten hebt, kan het soms in één keer. Bij een transjongen vóór me hadden ze rond de tepel gesneden, alles eruit gehaald en de rest werd onder de tepel geplooid, zodat je geen littekens krijgt. Dat wilde ik ook graag. Maar ja, dat is eigenlijk mislukt. Mijn borsten waren te groot. Het is nogal rommelig geworden. Een andere chirurg heeft me opnieuw geopereerd. Omdat er zoveel huidplooi was, zijn er littekens gezet. Kijk maar.'

Het shirt gaat omhoog. De aanblik is er een van: die knaap hebben ze flink te pakken gehad. Veel door elkaar heen lopende strepen, vanwege de hormonen. 'Die strepen worden wel lichter van kleur, maar je zult het altijd blijven zien. De allerlaatste correctie heeft ook niet echt geholpen. Ik moet het doen met hoe het nu is.'

Over de lagere regionen is Floris gedecideerd: geen dure phalloplasty als X, waarbij ze een grote lap uit je onderarm snijden. 'Dat kan niet eens in Nederland. Ik doe de kleine versie. De clitoris wordt door hormonen vergroot en daar maken ze een minipenis van. Die kunnen ze een beetje oprekken en naar boven plaatsen. Vervolgens maken ze er een balzak onder met siliconen d'r in. En daar kunnen ze dan je plasbuis doorheen doen. Die operatie duurt een paar uur, je moet vijf dagen in het ziekenhuis blijven en na een halfjaar terugkomen voor het implanteren van de siliconen. 'Je kunt niet penetreren, daar is ie te klein voor. Als je je plasbuis erdoorheen laat lopen kun je er in het gunstigste geval staand mee plassen. Dat kan in de praktijk nogal tegenvallen, ik doe het niet. Het is wel klein maar het ziet er echt uit als een penis en je kan er seksueel best opwinding aan beleven. Hoe klein ook, het is wat anders dan ik nu heb. Dus ben ik er blij mee.'

Floris zegt veel veiligheid en steun te hebben gevonden bij zijn vriendin, vooral toen hormonen hun partijtje gingen meeblazen. In zijn vroegere leven had hij 'wel een bevredigend seksleven' met lesbische relaties, maar 'niet te vergelijken met nu'. De opofferingen waren de moeite waard. 'Voor duizend procent. De operaties vond ik eng en zwaar, maar zoveel dingen zijn zwaar in het leven. Je merkt dat je een totaler mens wordt.'

Zijn moeder was geschokt. Zijn vader noemde het 'ziek'. Ze zijn er nu beiden aan gewend. 'Mijn vader vergist zich nog wel, maar corrigeert dat altijd. Ik ben altijd bang voor hem geweest, hij was opvliegend en autoritair. Ik ben pas bij hem geweest in Zuid-Afrika en was bang dat hij me zou verstoten. Maar hij gaat er minder krampachtig mee om dan ik vreesde.'

In september gaat Floris zich bekwamen in portretfotografie, belichtingslampen heeft hij al. Nog geen nacht werd hij wakker met knagende twijfel. 'Absoluut niet', zegt hij, strelend over zijn heftige bakkebaarden. 'Mijn leven is rijker en voller geworden. Ik maak makkelijker contact met mensen. Het is alsof er een mist is opgetrokken.'

Gerald (Geraldine) heeft gefascineerd zitten luisteren. Hij/zij won als kind het gevecht met jurkjes en panty's door onophoudelijk met het hoofd op de vloer te bonken. Op gymlessen verhulde ze de borsten in een wijd overhemd van haar vader. 'Ik schaamde me voor de meisjes, want op sommigen was ik verliefd. Het was vreselijk als ze in de kleedkamer zagen hoe ik er werkelijk uitzag onder de slobbertruien waarmee ik mijn contouren zo veel mogelijk verhulde.'

Gerald moest de gymles uit, en mocht pas terug in het verplichte, strakke meisjeskostuum. 'Een hel.' Ze las Het jongensuur van Andreas Burnier, verkende als puber de lesbische scene, maar voelde zich er niet in thuis. Uit schaamte voor haar lichaam ging ze steeds minder eten zodat de gehate men struatie uitbleef en de borsten ineenschrompelden. 'Ik kreeg een plat lijf en dat was mijn doel.'

Compleet overspannen

Toen ze van ondervoeding flauwviel, kwam ze in het amc in Amsterdam terecht. Zowel ouders als psychiater gingen niet in op Geraldines wens om een jongen te zijn. 'Die wens werd door mijn anorexia helemaal ondergesneeuwd.' Ze werd opgenomen en kreeg pas schoolboeken (en bezoek) als ze weer wat kilo's was aangekomen.

'Mijn moeder werd er compleet overspannen van. Uiteindelijk kreeg ik een eigen woning in een ander dorp. Ik denk dat mijn lichaam zonder controle van mijn ouders wat minder beladen werd, daardoor kon ik meer gaan eten.' Op de tv zag ze de documentaire Hij, ten zij, en bij de bushalte trof ze tot haar grote verrassing de hoofdpersoon die van man vrouw was geworden: Carola. 'Ik sprak haar aan en onmiddellijk was ik in tranen.'

Carola introduceerde haar bij een arts die haar doorverwees naar een psycholoog. 'Ik zat met een ondervoed lichaam en ik vond het een te grote stap om met zo'n lijf in één keer man te moeten worden. Dat snapte hij niet, en haakte af.' Pas na consult van een psycholoog met meer begrip, was Geraldine mentaal klaar voor de eerste (mastectomie) operatie. Op voorwaarde dat ze het streefgewicht van 60 kilo had bereikt, ze woog 49. Ze gooide het op een akkoordje: 57 kilo.

Ge rald (ine) kreeg zijn jongenstorso.

'Dat ik van het magere lichaam af wilde, vind ik een groot wonder. En m'n redding. Anorexia is toch een vrij dodelijke ziekte als je er te lang mee doorgaat.' In de vrouwelijke periode had Gerald Neder lands gestudeerd en stond jarenlang voor de klas: van lts tot vwo. Liet zich aanspreken als juffrouw ('minder bedreigend dan mevrouw'), gevolgd door de achternaam. 'Ik deed dat met een androgyn lijf dus ik kreeg een hoop commentaar, variërend van: ”Waar zijn je tieten?'' tot: ”U bent vast een pot.'' Dan ging ik schaapachtig grinniken of ik zei: dat gaat je niks aan. Ik kreeg sowieso een rooie kop als het om m'n identiteit ging. Ik zei tegen de kinderen dat ze me Gerald mochten noemen.'

Baardgroei

De endocrinoloog had Gerald voorbereid: door de hormonen vermannelijkt je lichaam, krijg je baardgroei, daalt je stem: wil je dat als je voor de klas staat? Gerald nam ontslag. Later ontmoette hij zijn vriendin en zei: 'Ik heb een eetprobleem, heb geen seksuele ervaring en ben bovendien transseksueel, kun je niet beter een deur verder kijken?' Ze reageerde ontzettend aardig. Ze zei: 'Ik ben biseksueel, het maakt me niet uit wat je bent, ik zie wel.'

Dankzij de sportschool is 'het vet op de goeie plekken gaan zitten'; het wachten is op de penisconstructie. Een grote penis, zoals X, lijkt Gerald te riskant. 'Bij zo'n operatie kunnen organen worden beschadigd, er kunnen lekkages optreden en de piemel kan afsterven. Trouwens, aan een grote transseksuele piemel zit geen eikel. Ik vind het minder echt om te zien.'

Floris: 'De kleine heeft wel een eikel. En voorhuid.'

Gerald: 'Het is maar waar je voor kiest. Ik wil het liefste een zichtbare broekvulling, een piemel waar ik mee kan penetreren en waardoor ik kan urineren. Maar niet dat het mijn onderarm kost, noch allerlei griezelige operaties. De broekvulling kunnen we zelf creëren met protheses. Een prachtige uitvinding.'

Floris: 'Van siliconen-gel.'

Gerald: 'Je kunt ze officieel krijgen via de vu. Ze zijn ook te bestellen via internet. Die hang je dan in je onderbroek, dat maakt het beeld wel compleet, hoor. Ik heb hem altijd aan.' Floris: 'Ik draag hem in mijn zwembroek. Zo ga ik naar het zwembad.'

Terugkijkend op hun lijdensweg benadrukken zowel Floris als Gerald het belang van vroegtijdige hulp aan kinderen die aan het lichaam willen ontsnappen waar ze zich niet in thuis voelen. 'Als ik voor de spiegel sta, schuift het verleden er weer voor', zegt Gerald. 'Want mijn heden is nog maar zo kort. Dan zie ik wie ik was, in plaats van wie ik nu ben. Ik droom ook ontzettend. Dan sta ik naakt voor de klas en wordt er van alles naar me geroepen. Ik ben ontsnapt aan mijn vroegere ik, maar ik ben er nog lang niet van los.'

Loden last

Michiel wel. Michiel (46) is een stevige kerel met een Italiaans ringbaardje, die ooit een bruidsjapon aan had en nu over een stevige penis beschikt. Als kind las hij over een jongen die spontaan borsten kreeg. Een loden last viel van hem af. 'Als die jongen zomaar in een meisje kon veranderen dan zou ik alsnog een jongetje worden. Ik wist het zeker.'

Van transseksualiteit had hij in het gehucht waar hij vandaan kwam nog nooit gehoord, dus toen zijn vurige wens om man te worden onvervulbaar bleek, beschouwde hij het bestaan als een aaneenschakeling van zinloze gebeurtenissen. 'Ik trouwde op mijn 21ste om te ontsnappen aan het streng-christelijke gezag thuis, werkte om geld te verdienen. Ik deed alles op de automatische piloot. Tot de dag, drie jaar later, waarop ik in een encyclopedie een foto zag van een man met baard die vrouw was geweest.

'Weken heb ik gezwegen terwijl mijn hersenen op volle toeren draaiden. Het besluit stond onmiddellijk vast, maar hoe vertelde ik het mijn omgeving? Pas drie jaar later had ik de moed verzameld om te scheiden, met het excuus dat ik op vrouwen viel. Daarna heb ik nog zes jaar nodig gehad om me geestelijk voor te bereiden op de transformatie. Ik was bang voor de reactie van mijn ouders. Ik had een autoritaire vader en een slechte band met mijn moeder. Ze waren zeer conservatief en liepen tegen de zeventig. Ik zou hun leven ruïneren.'

Zelfs toen het dons na de eerste hormooninjectie elk moment op zijn kin kon verschijnen, kreeg hij het nog niet over z'n lippen. 'Uiteindelijk heeft de huisarts in het bijzijn van mijn ouders de beslissing verteld. Mijn moeder huilde. Mijn vader liep zwijgend naar buiten. Urenlang zat hij in de tuin, roerloos, zijn handen om het gebogen hoofd. De pijn van de veertien operaties was niets vergeleken bij de aanblik van die gebroken oude man.'

Absurde situaties

De eerste baardharen, een overslaande stem. Over dag loopt Michiel met afhangende schouders om zijn afgebonden borsten te verbergen, 'snachts is er de terugkerende nachtmerrie: het testosteron maakt hem niet mannelijker, maar laat zijn boezem groeien van cup a naar d. De opluchting is enorm als zijn baarmoeder en borsten een jaar later worden verwijderd en hij is euforisch als zijn sekse in zijn paspoort en rijbewijs worden veranderd. 'Ik had nog geen piemel, maar het was een wettelijk feit. Ik was een man! Ik heb die papieren honderden keren ingekeken.'

Maar hij mag zijn ouders alleen bezoeken als het donker is; dan zien de buren niets. Een broer verbreekt het contact, en wanneer zijn vader wordt begraven staat hij oog in oog met ooms en tantes die vragen wie hij is. Michiel, is zijn antwoord. 'Vreselijke, maar onoverkomelijke situaties in zo'n ingrijpend proces', zegt hij en benadrukt dat het niet alleen ellende is die regeert. 'Na die emotieloze jaren als vrouw leefde ik voor het eerst heel intens. Eindelijk was mijn leven begonnen. En ik kreeg veel steun van een paar vrienden die met mijn proces waren meegegroeid en met wie ik ook een hoop lol had om de vele absurde situaties.'

Hij lacht als hij denkt aan een sportdag met collega's toen zijn kunstpenis die met twee clips onder de huid van zijn schaamheuvel bevestigd was, losraakte, in de wc viel en hij dat latex ding van 185 euro in een paniekreactie doorspoelde. 'Stond ik met een opgerold paar sportsokken in mijn broek te volleyballen.'

Acht jaar geleden vond dé operatie plaats. Michiel heeft de mooiste piemel die de plastisch chirurg tot dan toe had gemaakt. 'En een van de grootste bijna dertien centimeter!'

Hij is tevreden, nou. Alle operaties aan zijn uiterlijk zijn erg goed gelukt. Het is zijn vrouwelijke manier van reageren die weleens de vraag oproept of hij homo is. 'Het is niet anders. Als ik geforceerd de mannelijke wijze van converseren ga imiteren dan ben ik mezelf niet meer. Ik vind het alleen jammer dat ik de stap niet eerder heb gezet, want dan had ik waarschijnlijk wat meer mannelijk gedrag ontwikkeld.'

Michiel is gelukkig, heel gelukkig. Door de geslachtsverandering lijkt alles in zijn leven op z'n plaats te vallen. Nadat hij vanwege de operaties en herstelperioden jarenlang afhankelijk was van de sociale dienst en het uit zendbureau, werkt hij met veel plezier als bejaardenverzorger. Hij heeft drie jaar geleden de ware liefde gevonden en, heel belangrijk: het contact met zijn familie is beter dan ooit. 'Veel transseksuelen verliezen hun familie. Dat komt veelal doordat ze te veel op zichzelf zijn gefocust. Ze eisen dat de omgeving onmiddellijk hun keuze accepteert en gaan daar mee voorbij aan andermans gevoelens. Na tuurlijk is het pijnlijk als ouders zich voor je schamen en ze in het bijzijn van vreemden je meisjesnaam gebruiken, maar ik kon het ze niet kwalijk nemen. Ik had zelf jaren nodig om aan het man-zijn te wennen. Wat te denken van een moeder die een meisje baarde en 33 jaar een dochter had? Ik vond het een groots cadeau toen ze zichzelf een jaar of vier geleden corrigeerde en ”zij” verving door ”hij”.'

Lang staat het klamme zweet op zijn rug als iemand vraagt: ben jij soms? Dan stelt hij zich voor als de neef van Michelle die dertien jaar geleden naar het buitenland vertrok. 'Een leugen waar ik destijds in geloofde. Ik wil niet doorgaan voor een omgebouwde vrouw terwijl ik me nooit vrouw heb gevoeld.'

Daarna breekt de fase aan waarin hij zonder blozen vraagt: vertel eens, wat was mijn nichtje voor type? Om uit te vinden of men hem zou herkennen. 'Zo'n confrontatie vond ik een overwinning, een kick. Behalve toen ik een jaar of acht geleden bij het herenondergoed van de Hema stond en mijn ex-man zag. Ik dook in een reflex onder het schap.'

Als zijn ex-man een jaar geleden ineens aan zijn voordeur staat, overheerst na een eerste paniekreactie de opluchting. Hij heeft Michiel opgespoord omdat hij recht heeft op een gezamenlijke gespaard geldbedrag en verwacht de vrouw aan te treffen die hij ooit getrouwd is. Het is de laatste ingrijpende confrontatie.

Nu zijn ex-man hem als man heeft gezien, is het laatste hoofdstuk van zijn 'vorige leven' afgesloten. Het magere meisje op de foto dat met een bruidsboeket rozen en gipskruid en introverte blik de camera inkijkt, herkent hij niet meer. 'Het is alsof ik naar een overleden zus kijk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden