Column

Heleen Mees raadt Den Haag aan: hervorm de arbeidsmarkt, red de gefragmenteerde samenleving

Foto de Volkskrant

De gemeenteraadsverkiezingen van vandaag zullen tot een verdere versplintering van de gemeentepolitiek leiden. Of, zoals René Cuperus het treffend omschreef, we zullen vandaag getuige zijn van een politieke fragmentatiebom. Hoewel het bij deze verkiezingen op het oog vaak om lokale thema's gaat, spelen de globalisering en falende integratie wel degelijk een rol. Het ongelukkige is dat lokale politici op geen van beide veel invloed kunnen uitoefenen.

Hoewel de wereldeconomie op alle vier cilinders draait, blijft een loongolf uit. Volgens de decemberraming van het CPB, stijgt het bruto binnenlands product in 2018 met meer dan 3 procent. Maar in de cao's voor 2018 stijgen de lonen gemiddeld iets meer dan 2 procent per jaar. Dat betekent dat arbeid en kapitaal ook dit jaar verder uiteen zullen drijven. Hetzelfde zien we in de VS: ondanks 6,3 miljoen openstaande vacatures, blijft de loonstijging achter bij de economische groei.

Frank Kalshoven wijt de achterblijvende loongroei aan het leger van ZZP-ers. Maar die verklaring gaat voorbij aan het feit dat het om een Nederland overstijgend fenomeen gaat. In Amerika is zelfstandig ondernemerschap veel minder wijdverbreid dan in Nederland en toch blijven ook daar grote loonstijgingen achterwege. Het ligt daarom voor de hand dat de verklaring in globalisering moet worden gezocht. Wereldwijd is er nog een overschot aan goedkope arbeid. Elke keer als de lonen in een land dreigen te stijgen leidt dat weer tot offshoring en automatisering waardoor de loondruk daalt.

Globalisering heeft overal in het Westen de positie van de lagere middenklasse uitgehold. De arbeidsparticipatie van laagopgeleide mannen in de leeftijdsgroep 25 tot 45 jaar is nu ruim 12 procentpunten lager dan voor de financiële crisis en onder laagopgeleide vrouwen is de arbeidsparticipatie 10 procentpunten lager, aldus het CBS. Hoewel door inkomensherverdeling de inkomensverschillen in Nederland vrij constant zijn gebleven, leidt een uitkering tot een lager welbevinden dan een betaalde baan. Daar kan de landelijke politiek weinig aan doen tenzij ze net als president Trump handelsverdragen gaat opzeggen.

Waar Den Haag wel iets aan kan doen, maar waar ze de gemeenten mee laat aanmodderen, is het probleem van de integratie. De gemeenten zijn verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van de zogenaamde participatiemaatschappij. Het grootste hinderblok voor de participatie zijn echter de hoge loonkosten inclusief werkgeverslasten aan de onderkant van de arbeidsmarkt van ruim 22 euro per uur. Ik verbaas me over de totale onwil van politici in Den Haag om zelfs maar over het vraagstuk na te denken.

Als het over hervorming van de loon- en inkomstenbelasting gaat, pleiten Haagse politici steevast voor minder belastingschijven. Maar om de belasting- en premiedruk aan de onderkant van het loongebouw te verlagen heb je juist meer belastingschijven nodig omdat dan het tarief in de laagste schijven omlaag kan, evenals de belastingkorting. Wie voltijds voor het minimumloon werkt, betaalt bijna 25 procent aan belasting en premies volksverzekeringen. Dat is idioot veel. Als we erin slagen de belasting- en premiedruk te verlagen, dan kan het brutominimumloon omlaag waardoor er meer banen aan de onderkant bijkomen.

Uit onderzoek naar een stapsgewijze verhoging van het minimumloon van 10 naar 13 dollar per uur in Seattle blijkt dat werkgevers de hogere minimumlonen niet kunnen betalen en dus werknemers ontslaan, geen nieuwe mensen aannemen of hun werknemers minder uren laten werken. De nadelen van de loonsverhoging zijn drie keer zo groot als de voordelen, aldus de onderzoekers. Dat wil zeggen dat werknemers aan de onderkant na de verhoging van het minimumloon juist minder geld verdienen in plaats van meer. Het ligt voor de hand dat er in Nederland meer banen aan de onderkant bijkomen als de politiek de brutoloonkosten flink verlaagt.

Als politiek Den Haag een grootscheepse herziening van de belastingen en sociale verzekeringen te hachelijk vindt, kan het ook weer Melkert-banen introduceren. Dat is een simpele en doeltreffende manier om banen aan de onderkant te creëren. De arbeidsmarkt is het enige middel dat een gefragmenteerde samenleving bij elkaar houdt. Die samenleving dreigt steeds verder te splijten onder druk van de globalisering. Want zo gek is het niet dat de witte arbeidersklasse de schuld van het verlies van de eigen positie legt bij nieuwkomers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.