Analyse Formatie in Italië

Hele eurozone in de ban van Italiaanse verwikkelingen: beurzen krijgen een klap, euro daalt verder

De Italianen bezorgen de eurozone steeds meer bibbers. De beurzen kregen maandag een nieuwe klap te verwerken en de euro zakte tot het laagste punt van het jaar. Ook het renteverschil tussen de Italiaanse en Duitse  staatsobligaties ​ – de beruchte spread – werd nog groter. 

Carlo Cottarelli (L), op weg naar zijn ontmoeting met president Sergio Mattarella in het Quirinale paleis in Rome. Beeld AFP

Dit betekent dat beleggers massaal uit Italiaans staatspapier vluchten naar veilige havens als Duitsland, Nederland, Zwitserland en ook de VS.

Aanvankelijk werd nog heel kort een zucht van verlichting geslaakt nadat de populistische coalitie in Italië voor even van de baan was, maar later resteerde een kater. Nieuwe verkiezingen in het najaar met Brussel als grote zondebok zullen de populisten nog verder in de kaart spelen.

Monetair econoom Harald Benink van de universiteit van Tilburg zegt dat de actie van de Italiaanse president eigenlijk op lange termijn slecht zal uitwerken. ‘En dat zie je op de markten. De bankaandelen kelderen verder. De enige oplossing is een dialoog. Noord-Europa moet Italië helpen met de opvang van vluchtelingen en Italië moet zijn begroting op orde brengen’, aldus de Tilburgse hoogleraar bankwezen en financiering.

Harald Benink van de Universiteit van Tilburg. Beeld anp

Het woord eurocrisis klinkt weer, net zoals in 2012 toen een ineenstorting net kon worden voorkomen door het daadkrachtig optreden van ECB-president Mario Draghi die in de zomer riep dat ‘whatever it takes’ de euro zou worden gered. Toen had Draghi nog een hele gereedschapskist vol hulpmiddelen om daadwerkelijk in te grijpen. Nu heeft hij eigenlijk weinig meer. De rente kan niet lager en het opkoopprogramma kan niet worden vergroot. Moody’s maakte vrijdagavond bekend de kredietwaardigheid van Italië – op dit moment Baa2 - mogelijk te verlagen, hetgeen beleggers nog huiveriger maakt.

Spanje

Dit keer is het niet zozeer economische tegenslag als wel politieke instabiliteit die ervoor zorgt dat serieuze beleggers zich van de zuidelijke landen afwenden en de aasgieren daar weer neerstrijken. Behalve in Italië dreigen ook nieuwe verkiezingen in Spanje als een motie van wantrouwen tegen de huidige regering van premier Rajoy wordt doorgezet. 

Paul de Grauwe, econoom van de London School of Economics (LSE) erkent dat de economie van Italië, inclusief de banken, in betere staat verkeert dan in 2012. ‘Maar de ontevredenheid over het beleid van Brussel is ook veel groter. De kans op een Italexit is toegenomen en daarmee is de situatie ook explosiever.’

Benink denkt dat het probleem veel meer bij Italië dan Spanje ligt. ‘Spanje heeft de afgelopen jaren meer hervormd en de Spaanse overheid heeft een lagere schuldratio. Wel kan instabiliteit in Italie leiden tot snelle besmetting richting Spanje.’

Lage euro

De euro sloot maandag op 1,165 dollar – bijna tien cent lager dan in februari. De rente op Italiaans staatspapier is inmiddels 2,34 procentpunten (234 basispunten) hoger dan die op Duitse. Het rendement op tienjarige Duitse leningen zakte maandag naar 0,34 procent, hetgeen wijst op een massale vraag. Dat van Italiaanse leningen steeg naar 2,68 procent, omdat beleggers er massaal vanaf willen.

Beeld De Volkskrant

 ‘Complete chaos op Italiaanse obligatiemarkt’, twitterde Corné van Zeijl van vermogensbeheerder ACTIAM maandag. Als het beleggersvertrouwen wegebt kunnen landen met een schuld dat ruim 130 procent bedraagt van het totale bbp zoals Italië algauw in acute problemen komen. Speculanten ruiken hun kans. De aasgieren zoals hedgefondsen worden genoemd, vergroten de kloof door op termijn Italiaans staatspapier te verkopen in ruil voor Duitse. 

‘De euro is speelbal van het populisme dat inmiddels wortel heeft geschoten. En die onrust zal niet weggaan’, stelt econoom Arnoud Boot, hoogleraar aan de UvA, pessimistisch vast. Wel staan de economieën van Italië en Spanje er beter voor dan in 2012. ‘Maar hoe lang dit door kan gaan in Italië valt niet in te schatten. Als de politieke verwikkelingen niet ten gunste van de euro keren, zullen de zaken over drie jaar helemaal op scherp staan’, voorspelt​ Boot.​

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden