Hele en halve missers meegerekend

Het jubileumboek van de 175-jarige uitgeverij Nijgh & Van Ditmar is een feestelijk plaatjesalbum, met niet alleen aandacht voor de hoogtepunten.

Dr. Georg Harte was, zo laat het zich aanzien, de bedenker van het 'Rhythmisch huidborstelsysteem'. Zijn boekje onder die titel verscheen in 1938 bij uitgeverij Nijgh & Van Ditmar, en het heeft nu een plaatsje gekregen in het volumineuze overzicht dat C.J. Aarts en M.C. van Etten hebben samengesteld ter gelegenheid van het 175-jarig bestaan van deze uitgeverij.


Aanvullende informatie over de auteur ontbreekt hier, maar wel zien we foto's uit zijn publicatie: een bezonnebrilde heer in onderboek, die in martiale poses zijn ledematen borstelt. Dat zal, nemen we aan, de bloedsomloop ten goede komen, maar deze pagina is natuurlijk vooral een vingerafdruk van de samenstellers: ze gunnen dokter Harte een plaats tussen J. Slauerhoffs De opstand van Guadalajara en F. Bordewijks Karakter, twee van de vele letterkundige klassieken uit de geschiedenis van N&VD. In een notendop zijn de veelzijdigheid en de wisselvalligheid, de letterkundige ambitie en de commerciële noodzaak van 175 jaar uitgeven samengevat.


De jubilerende uitgeverij heeft Aarts en Van Etten de ruimte gegeven om van het boek meer te maken dan een zakelijke geschiedschrijving. 175 jaar Nijgh & Van Ditmar is een feestelijk geschenk aan elke liefhebber van de Nederlandse literatuur- en uitgeefgeschiedenis, met naar schatting drieduizend schitterende afbeeldingen van boekbanden en -omslagen. Van de aartsvaderen Adriaan van der Hoop jr. en Hendrik Tollens, tot de jongste loten, onder wie Arnon Grunberg, Kees van Beijnum en Robert Vuijsje.


Maar ook met veel aandacht voor de vormgevers van de boeken: typografen, bandontwerpers, illustrators. De prachtige pulpachtige boekomslagen van Herman Middendorps detectiveserie omstreeks 1922 rond speurder Henry Crampton zou je niet associëren met dezelfde uitgever die een decennium later het gestileerde literaire tijdschrift Forum van Du Perron en Ter Braak uitgeeft.


Een slim uitgeversinitiatief, de reeks 'Nimmer Dralend', waarin oudere titels van onder anderen Vestdijk, Slauerhoff en Coolen in een goedkoop bandje worden herdrukt, krijgt het uiterlijk van een melkkoe (de serie weet het vanaf 1945 jarenlang zonder onderbreking vol te houden), maar maakt ook duidelijk hoe gretig die klassieke auteurs ook na hun overlijden werden gelezen.


Wat ook aangenaam is: Aarts en Van Etten hebben veel hele en halve mislukkingen in kaart gebracht. Bijvoorbeeld de samenwerking met het literair tijdschrift Gard Sivik, waarmee de uitgeverij begin jaren zestig aansluiting zoekt bij 'het nieuwe geluid'. Het blijft bij een kortstondige flirt, maar het levert de uitgeverij wel de vroegste publicaties op van Armando, Hans Verhagen, C.B. Vaandrager en Bob den Uyl.


Veel letterkundige hoogtepunten dus, maar ook De Avonturen van een Rotterdamsche Padvinder op het Oorlogspad en Hoe stook ik zuinig met mijn centrale verwarming, intrigerende curiosa uit het vergeetboek die door Aarts en Van Etten met evenveel sympathie en zorgvuldigheid op hun plaatsje in de geschiedenis zijn gezet.


C.J. Aarts en M.C. van Etten: 175 jaar Nijgh & Van Ditmar.

Nijgh & Van Ditmar; 512 pagina's; € 45,-.


ISBN 978 90 388 9480 5.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden