Heldin in het buitenland, thuis geschoffeerd

Een Nobelprijs voor de vrede krijgen vlak voor je deelneemt aan presidentsverkiezingen is geen garantie voor een klinkende overwinning, merkte Ellen Johnson Sirleaf. Er was een tweede ronde nodig in Liberia; die won ze vorige week. Dat was niet moeilijk, want de tegenkandidaat had zich mokkend teruggetrokken. Zo werd de eerste vrouwelijke president in Afrika herkozen met cijfers die eerder passen bij een nepdemocratie: ruim 90 procent van de stemmen, opkomst slechts eenderde van de kiezers.


En zo werd de hoop van Afrika plots het vege teken van Afrika.


Hoe is het mogelijk dat Ellen Johnson Sir- leaf in de wijde wereld de status van superster heeft, 'de geliefdste Afrikaan na Nelson Mandela' volgens Newsweek, maar in haar eigen land zo omstreden is? Haar tegenstrever Winston Tubman noemde haar zelfs een oorlogshitser omdat ze ooit de opstand van Charles Taylor steunde; hij vond dat ze niet had mogen meedoen aan de verkiezingen.


Taylor zit in de gevangenis van het Internationaal Strafhof in Den Haag, in afwachting van het vonnis. Niet voor de misdaden tegen de menselijkheid die zijn begaan in Liberia onder zijn leiding als militiecommandant (1989-1996) en president (1997-2003), maar voor zijn betrokkenheid bij bloedbaden in het buurland Sierra Leone. Johnson Sirleaf steunde in 1989 Taylors opstand tegen de wrede dictatuur van Samuel Doe aanvankelijk en wierf in het buitenland fondsen, maar stopte daar al snel mee toen de excessen van Taylors gedrogeerde kindsoldaten bekend werden. Ze heeft in het openbaar spijt betuigd van haar verkeerde inschatting.


Een waarheidscommissie, die zij zelf als president had ingesteld, zette Johnson Sirleaf (72) op een lijst van politici die vanwege vroegere banden met Taylor dertig jaar lang geen openbare functie zouden mogen bekleden. Dat vond de president te gortig; ze bleef aan en stelde zich zelfs herkiesbaar.


Eerlijk gezegd kon Taylor in het begin op veel sympathie rekenen met zijn 'bevrijdingslegertje', ook internationaal.


Tubman zelf had in de campagne de steun gezocht en gevonden van Taylors echtgenote, een senator, en dochter in de hoop zo stemmen te winnen in het gebied waar Charles Taylor vandaan komt en nog aanhangers schijnt te hebben.


Er zijn belangrijkere redenen waarom Johnson Sirleaf niet razend populair is in Liberia. Ze heeft de corruptie niet kunnen beteugelen sinds haar verkiezing in 2005: ze ontsloeg 21 kabinetsleden, maar het hielp niets. Haar eigen partij heeft ze ook nauwelijks in de hand: corruptie, machtsmisbruik en soms intimidatie van kiezers ondermijnen haar aanzien. De misdaad is enorm toegenomen, door werkloosheid onder jongeren en de vele oud-strijders. Verkrachtingen zijn een epidemie en de politie doet er weinig aan ondanks aansporingen van de president. Dat tast haar populariteit aan onder vrouwen, haar grootste achterban.


De problemen die Johnson Sirleaf moet oplossen na al die jaren bloedvergieten zijn enorm. Het democratische systeem zou moeten zorgen voor de eensgezindheid voor de wederopbouw. In een democratie kan iedereen meedoen. Nog belangrijker dan een goede president is daarbij een verantwoordelijke en actieve oppositie. Juist daaraan schort het meestal in de jonge democratieën van Afrika.


Winston Tubman (70) is daarvan een voorbeeld met zijn boycot van de tweede ronde. Zijn beschuldiging dat de regeringspartij de uitslag bij voorbaat aan het frauderen was, werd verworpen door alle buitenlandse waarnemers, van de Afrikaanse Unie tot het Amerikaanse Carter Center.


Dat Tubman de eerste ronde was doorgekomen, had hij te danken aan zijn running-mate, de populaire ex-voetballer en ex-presidentskandidaat George Weah. Voor een eindoverwinning maakte hij weinig kans, een beroerde reden voor een boycot. Tubman maakte de verkiezingen zo tot een farce. Afrika verdient betere oppositieleiders.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden