Heldenmoed in de flitstrein: 'Let's go!'

Vijf mannen maken een aanslagpleger onschadelijk in de trein van Amsterdam naar Parijs. De terreurdaad doet politici twijfelen aan het vrij personenverkeer in Europa.

Beeld AP

Drie gewonden: twee Fransen en een Amerikaan. Dat is de balans van wat vermoedelijk een mislukte terroristische aanslag was, vrijdag in de Thalys van Amsterdam naar Parijs. Een 25-jarige zwaarbewapende Marokkaanse man werd ternauwernood overmeesterd door oplettende passagiers, die zo erger voorkwamen.

DE REACTIES

De Belgische premier Charles Michel sprak van een 'terreuraanslag' en zei door strengere controle van bagage en de identiteit van passagiers voortaan de veiligheid te willen garanderen. Daarvoor moet, wat hem betreft, desnoods het Schengenakkoord worden aangepast, dat vrij reizen in Europa garandeert. 'De Schengenakkoorden zijn belangrijk voor onze economie en voor onze medeburgers, maar we zijn nu geconfronteerd met nieuwe bedreigingen in Europa', zei Michel op de Belgische radio.

Op de perrons van Brussel-Zuid en aan boord van de Thalystreinen liet België dit weekeinde extra beveiligers en politiemensen patrouilleren. Zaterdag zei Michel dat hij snel wil overleggen met Frankrijk, Nederland en Duitsland. Namens Nederland zal minister Ard van der Steur van Veiligheid en Justitie daarbij zijn. Omdat de trein zich op Frans grondgebied bevond op het moment van de aanslag, is het onderzoek in Franse handen. De schutter werd zaterdagmorgen overgebracht naar Levallois-Perret, een voorstad van Parijs, waar zich een Franse antiterrorisme-eenheid bevindt.

Onderzoek
Ook het federaal parket in België is een onderzoek begonnen, aangezien de schutter in Brussel op de trein stapte. Er zal onder meer gekeken worden naar de camerabeelden van het station. Tegen de krant De Morgen zei de Belgische minister van Justitie Koen Geens dat de verdachte een bekende was van zijn veiligheidsdiensten. Hij voegde eraan toe dat 'er altijd iets verkeerd kan gaan als iemand rondloopt met een kalasjnikov'. De aanslag volgde een dag nadat een Antwerpse Syriëstrijder met banden bij de terreurgroep van Verviers had gewaarschuwd voor dodelijke aanslagen in België.

In Frankrijk is de mobilisatie van de ordediensten na de aanslag 'totaal', zei de Franse premier Manuel Valls. Minister Cazeneuve van Binnenlandse Zaken repte aanvankelijk van 'barbaars geweld', en gaf daar pas een terroristisch oormerk aan toen meer duidelijk was over de dader. Andere politici bedankten vooral de Amerikanen die hadden ingegrepen voor hun heldenmoed of benadrukten dat het ergste vermoedelijk was voorkomen. De Nederlandse eurocommissaris Frans Timmermans: 'Ben opgelucht dat een gruwelijke terreurdaad is verijdeld.'

Wilders
PVV-leider Geert Wilders vindt dat de Tweede Kamer moet terugkomen van reces om nog deze week te praten over de terreurdreiging. Wilders vreest dat terroristen elk moment ook in Nederland kunnen toeslaan. Hij vindt dat de beveiliging van publieke plekken als winkelcentra, stations en luchthavens moet worden opgevoerd. Volgens Kamerlid Jeroen Recourt (PvdA) creëert beveiliging vooral schijnveiligheid. Hij verwijst naar een debat over terrorisme dat voor september op de agenda staat. Om de Kamer terug te roepen zijn dertig handtekeningen van Kamerleden nodig, en minimaal 76 Kamerleden moeten bij het debat aanwezig zijn. De oproep van Wilders heeft daarmee weinig kans van slagen.

De Franse oppositie nam de gelegenheid te baat om het huidige antiterrorismebeleid te bekritiseren. De parlementariër Éric Ciotti, lid van Nicolas Sarkozy's republikeinse partij, stelde voor 'centra' te creëren voor de 'bewaring' van individuen die een bedreiging vormen voor Frankrijk. 'Voor de opname van psychiatrische patiënten zijn al procedures', zei Ciotti. 'Dan vind ik dit erger.'

Prominenten in Marine Le Pens Front National bepleitten opnieuw een vertrek uit de Schengenzone, om te voorkomen dat - in de woorden van Le Pen - Frankrijk een 'permanent doelwit' van terroristen zou blijven.

Charles Michel. Beeld afp

DE TOEDRACHT

De Thalys naar Parijs vertrekt vrijdagmiddag om 15.17 uur vanaf Amsterdam Centraal. Na twee uur stapt op station Brussel-Zuid een man in, die later geidentificeerd zal worden als de 25-jarige Ayoub el-Khazzani. Rond tien voor zes, als de trein ter hoogte van het plaatsje Oignies in Noord-Frankrijk is, staat een Fransman op om naar het toilet te gaan. Voor hem staat El-Khazzani ook op - het bovenlijf ontbloot en een kalasjnikov om de schouder.

De Fransman, die zich nadien niet bekend heeft willen maken, werpt zich op hem. Er volgt een worsteling, de pistoolmitrailleur gaat meerdere keren af. Een passagier wordt geraakt.

Drie Amerikaanse vrienden, onder wie twee beroepsmilitairen, horen de schoten en zien hoe een treinmedewerker in paniek wegrent. Dan zien ze ook de schutter. 'Let's go. Go!', roept Alek Skarlatos (22) tegen zijn vriend en collega-militair Spencer Stone (23). Die sprint daarop naar El-Khazzani, werkt hem tegen de grond en weet hem het geweer afhandig te maken. De schutter schreeuwt dat hij zijn geweer terug wil, en begint op Stone in te steken. Stone raakt op drie plaatsen gewond, maar geeft niet op. Met hulp van zijn twee vrienden en de Britse zakenman Chris Norman (62) slaat hij El-Khazzani bewusteloos. Norman bindt zijn polsen aan elkaar met een stropdas. Vervolgens verleent Stone, zelf hevig bloedend, eerste hulp aan de gewonde passagier. De derde vriend, Anthony Sadler (23) tegen The New York Times: 'Zonder zijn hulp was die man overleden.'

Omgeleid
Skarlatos, die in Afghanistan diende, kamt daarop met de mitrailleur in de hand de coupés uit, op zoek naar mogelijke handlangers. De trein wordt omgeleid naar de nabijgelegen stad Arras, waar de 554 passagiers - sommigen in shock, anderen onwetend van het drama - worden opgevangen. Stone wordt naar het ziekenhuis overgebracht, net als de passagier en de anonieme Fransman die de schutter als eerste besprong. Behalve een mitrailleur treft de politie bij de dader een automatisch pistool aan, een stanleymes en minstens negen kogelmagazijnen.

Verklaringen nadien wijzen erop dat de dader weinig vaardig was met zijn wapens. Ooggetuige Damien zag hoe de schutter een pistool op Stone richtte, zonder dat er een schot volgde. 'Ik hoorde klik-klik', zei hij tegen de Franse krant Libération. 'Ik dacht aan een speelgoedpistool.'

De Franse acteur Jean-Hugues Anglade, bekend van onder meer de film Betty Blue, laakte in een interview de rol van het treinpersoneel. Volgens hem sloten de conducteurs zich op in een hok en ging de deur niet open toen hij er hard op bonsde. Uiteindelijk sloeg Anglade een ruitje in, zodat hij aan de noodrem kon trekken.

Overmeesteren
Thalys verklaarde zondag bij monde van een woordvoerder dat een van de medewerkers zich volgens de procedure naar de machinist begaf om de trein te laten stoppen, dat een tweede geen getuige was van het incident en dat een derde personeelslid, wel aan boord maar op dat moment niet in dienst, heeft geholpen bij het overmeesteren van de aanslagpleger.

El-Kahzanni zei zondag bij monde van zijn advocate 'verbijsterd' te zijn over de notie dat hij terroristische motieven zou hebben gehad. Hij zou dakloos zijn geweest en meestal overnachten in het Brusselse Zuid-station. Andere daklozen zouden hem verteld hebben dat de trein Amsterdam-Parijs 'vol zat met rijke mensen'. De wapens had hij gevonden in een verstopte koffer in een Brussels park. Hij was van plan geweest de passagiers met die wapens te bedreigen, in ruil voor geld. Daarmee hoopte hij eten te kopen. Volgens de raadsvrouw ziet haar cliënt er fysiek zwak en mager uit, 'alsof hij ondervoed is'. De Franse autoriteiten hebben laten doorschemeren dat ze weinig geloof hechten aan zijn verhaal.

Spencer Stone. Beeld epa

Beveiliging

Is Thalys te beveiligen als een vliegtuig? Zes vragen beantwoord (+).

DE HELDEN

Glunderend met hun door de burgemeester van Arras verleende medailles stonden ze zaterdagmorgen de pers te woord: de vrienden Alek Skarlatos en Anthony Sadler, op vakantie in Europa, en de Britse zestiger Chris Norman, op wiens overhemd de bloedspetters nog te zien waren.

Van over de hele wereld kwamen dit weekend dankbetuigingen. NAVO-generaal Philip Breedlove: 'Deze mannen zijn helden. Daden zoals deze illustreren de moed en toewijding die onze jonge mannen en vrouwen hebben, of ze nu op missie zijn of niet.' De meeste lof, ook van zijn vrienden, was er voor Spencer Stone, de Amerikaan uit de luchtmacht die de schutter wist te vloeren en na de overmeestering een zwaar gewonde medepassagier het leven redde. In het ziekenhuis, waaruit hij zaterdagavond laat ontslagen werd, kreeg Stone een telefoontje van president Obama, die hem zei dat alle Amerikanen trots op hem zijn. 'Wat mij motiveerde', zei Stone op een persconferentie, 'was het overleven van mijn vrienden en de anderen op de trein'.

Tegen de Britse krant The Telegraph zei zijn moeder niet verbaasd te zijn over zijn ingrijpen. 'Dat zit nu eenmaal in zijn karakter.' Zijn broer beschreef in de Amerikaanse pers een gesprek dat de twee hadden na de aanslagen van 11 september. 'We bespraken met elkaar wat we zouden doen, oog in oog met een terrorist. Toen al zeiden we: we laten een terrorist ons niet zomaar iets aandoen. Spencer heeft precies gedaan wat hij toen al zei dat hij zou doen. Hij is een held.' Stone, een goede 1,85 meter lang, is naar verluidt een beoefenaar van vechtsporten.

Zelf willen de Amerikanen niets weten van heldendom. 'We waren absoluut bang', zei Alek Skarlatos terugblikkend. 'Maar de adrenaline nam de controle over, omdat ik niet de tijd had om na te denken. Het voelde als een droom of een film.' Zo prominent als het Amerikaanse trio en de Brit naar voren zijn getreden, zo weinig is er bekend over de 28-jarige Fransman die als eerste ingreep. Vandaag ontvangen de drie Amerikanen en de Brit, alsmede de gewonde passagier en de Fransman die als eerste ingreep, uit handen van president Hollande de Legion d'honneur - de hoogste Franse onderscheiding -.

Spencer Stone, Anthony Sadler en Alek Skarlatos. Beeld afp

Ayoub el-Khazzani

De man die bijna een bloedbad aanrichtte in de trein naar Parijs, was bij de inlichtingendiensten in beeld. Zijn vader had geen idee (+).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden