Held en demon

Wie is Abou Jahjah? De Arabische tegenhanger van Filip Dewinter of een nieuwe Malcolm X? De leider van de Arabisch-Europese Liga poseert als de onschuld zelve....

TWEE WEKEN geleden was Abou Jahjah een ietwat pathetische moslim-opruier in Antwerpen, met het handjevol aanhangers van zijn Arabisch-Europese Liga. Een moord, rellen in de wijk Borgerhout en een politieke paniekreactie later, is de 31-jarige Belg van Libanese afkomst een internationale beroemdheid. Vandaag wordt er naar zijn zeggen zowel in Beiroet als in Amsterdam geprotesteerd bij de Belgische ambassade, tegen zijn vijfdaagse opsluiting na de onlusten.

Zijn mobieltje knort onophoudelijk, Marokkaanse bezoekers komen hem kussen, journalisten lopen af en aan. 'Sommigen willen een foto van de AEL-burelen', zegt hij. Die burelen zijn er niet. Abou Jahjah houdt audiëntie op de kale bovenverdieping van zijn tweede man, Ahmed Azzuz. Zijn eigen huis, in Deurne, vindt hij te gevaarlijk geworden na bedreigingen. Een grote televisie verzorgt de verlichting, op tafel staan koekjes, op het dressoir wacht een waterpijp.

Wie is Abou Jahjah? Argwanende bezoekers twijfelen tussen een Antwerpse Arafat die afhankelijk van zijn publiek met verschillende tongen spreekt, en een goed van de tongriem gesneden conservatieve huisvader-in-spé. In België hebben boze Vlamingen de baarlijke duivel van hem gemaakt, de Arabische tegenhanger van Vlaams Blokker Filip Dewinter. Bewonderaars hebben het over Malcolm X op Antwerpse schaal, die ervoor heeft gezorgd dat jonge Belgische Marokkanen eindelijk fier rechtop durven lopen. Hijzelf zit op sokken op een bank en is er tamelijk bescheiden over. 'Malcolm X, dat is geen vergelijking. Mijn taal zou in de VS helemaal niet shockeren. Wel in het kleine België. Maar dat is ook ons land. Dat het hier racisten zijn, kan me niet schelen. Ze moeten weten: Europa is multicultureel geworden. Punt uit.'

- U beweert dat u de relschoppers kalmeerde, dinsdagavond in Borgerhout. Die indruk maakte u niet, toen u stond te schuimbekken tegenover de Antwerpse korpschef.

'Je moet ook weten wat er aan vooraf ging. De politie had pepperspray gebruikt, terwijl ik stond te onderhandelen. Gewoon in het gezicht gespoten. Zonder reden. Ik was woedend, ja. Ik heb gedreigd met een betoging. Met tienduizend, zonder toestemming, dan ga je lachen, heb ik gezegd. Daar is niks illegaals aan. Een vriend van ons was vermoord. We waren verontwaardigd. Het was een racistische daad. In plaats van mee te leven met de bevolkingsgroep, worden politiecordons opgesteld. Eigenlijk is de reactie nog te braaf geweest.

'Als ik had willen provoceren, dan had ik de boel kunnen laten ontploffen. Dan waren er doden gevallen. De politie heeft ons uiteindelijk doorgelaten naar de moskee. Daar zat ik met driehonderd jongeren. Ik had kunnen zeggen: nu gaan we duidelijk maken dat we dit niet pikken. Dat was voldoende geweest. Maar ik heb gevraagd kalm te blijven, als moslim te handelen. De dader is verantwoordelijk. Hij is opgepakt. Laat de familie rouwen. Ga bidden. Dat heb ik gezegd.'

- Of de moord racistisch was, wordt sterk betwijfeld. De dader is psychisch gestoord.

'Iedereen die een moord pleegt is een beetje gek. Maar heeft de sfeer hier geen rol gespeeld? Wie rationeel denkt, weet dat het zo is. Het slachtoffer droeg altijd traditionele moslimkleding. Een gelovig persoon. De anti-moslimpropaganda valt hier elke week in de bus. Folders van het Vlaams Blok: islam gevaar in Europa, minaretten bajonetten.'

- Zijn de gebeurtenissen van de afgelopen dagen niet het gevolg van uw aanhoudende provocaties?

'Provocaties? Ik laat mij de mond niet snoeren. Ik mag mijn mening geven over wat ik als realiteit ervaar. Ik ga mensen niet vertellen wat ze graag horen. De eerste voorwaarde voor een constructieve dialoog is dat men eerlijk is. Dat sommigen kennelijk racisme als een taboe ervaren, is hun probleem. Ik spreek over alles. Racisme is er. Dat stoort me niet, zolang het zich niet uit in discriminatie. Maar het uit zich wel in discriminatie, het uit zich in uitsluiting. Dan heb ik een probleem. En dat zal ik zeggen ook.'

- U draagt geen oplossingen aan.

'We hébben oplossingen. Neem de tewerkstelling. Vrijblijvendheid werkt niet. Zelfs toen Vlaanderen in 2000 in een hoogconjunctuur zat en er een tekort aan arbeidskrachten was, ook laaggeschoolde, kwamen er geen Marokkanen aan de slag. Ik pleit voor quota. Er is twintig jaar negatieve discriminatie geweest. Mag er dan vijf jaar positieve discriminatie zijn? Huisvesting, nog zo'n probleem. Als Marokkaan moet je naar negen appartementen gaan, voordat je een huisbaas vindt die iets wil verhuren. Dan heb je geluk. En dan kom je terecht in verloederend Borgerhout. Er moet een wet komen die huiseigenaren verplicht objectief aan te tonen waarom ze iemand weigeren.'

- Vooroordelen komen toch ergens vandaan? Er is toch veel criminaliteit onder Marokkanen?

'Ja, vooroordelen tegen de joden komen ergens vandaan. Vooroordelen tegen homo's komen ook ergens vandaan. Marokkanen hebben problemen met delinquentie, juist omdat zij uitgesloten zijn. Je moet symptoom en probleem niet door elkaar halen.'

- Van de allochtonen zelf mag je ook iets verwachten.

'Iedereen heeft een verantwoordelijkheid. Maar de grootste ligt bij het beleid. In Vlaanderen wordt al twintig jaar een beleid gevoerd waar we tegen zijn, louter gericht op assimilatie, in Godsnaam. Je moet de diversiteit managen. Multiculturaliteit is nu eenmaal een feit, tenzij je alle vreemdelingen buitengooit. Assimilatie gaat niet lukken. De tweede en derde generatie allochtonen zijn meer bewust van hun identiteit als moslim dan de eerste.'

- Bent u voorstander van een islamitische staat?

'Totale onzin. Als ik op democratische wijze was gekozen, dan zou ik niemand uitsluiten die een sluier wil dragen. Je mag je godsdienst uitdragen. Je kunt geïnspireerd worden door religie. De christen-democratie wordt toch ook niet verboden? Het bewijs dat we geen islamitische staat willen, is dat we binnenkort met een politieke lijst komen van de AEL, waarop ook autochtone Belgen zullen staan. Een brede lijst.'

- Hoe ziet uw maatschappij er dan uit?

'Moslim-democratie als beweging verschilt maar weinig van de christen-democratie. De scheiding van kerk en staat blijft gehandhaafd. De democratie blijft gehandhaafd. Want daar ligt de lijn tussen moslim-democratie en moslim-extremisme. Een democraat zegt: ik wil moslim kunnen zijn zonder dat ik last heb. Een extremist zegt: ik wil dat iedereen moslim is.

'We hebben conservatieve opvattingen over familiewaarden, ja, net zoals de Belgische kardinaal Danneels die heeft, en christen-democraten. Het ís niet van de Middeleeuwen. Wat we propageren is dat als je kinderen krijgt, je je verantwoordelijkheid moet nemen. Let wel: promoten, hè. Niet verpichten. Wij vinden dat een kind de eerste twee jaar zijn moeder nodig heeft, biologisch nodig heeft. Dat is wetenschappelijk bewezen. Borstvoeding is nodig. De reuk van een moeder is van groot belang voor de psychologische ontwikkeling van een kind, vanaf zijn geboorte. Kinderen moet je voorts opvoeden vanuit de evidentie dat ze heteroseksueel zijn. Daarmee zeg ik niet dat je hem hetero moet maken.'

- En dan stapt het op zijn zeventiende naar u toe en zegt: het spijt me ontzettend, maar ik ben homo.

'Dan is dat zo. Wat kan je doen? Net zoals veel autochtonen zal je een beetje teleurgesteld zijn. Je vraagt je af: waar heb ik gefaald. Maar ik zal het kind niet uitsluiten.'

- In Nederland wordt nogal heftig gedebatteerd over de vraag of de islam zelf niet strijdig is met de door u bepleite emancipatie. Ayaan Hirsi Ali wijst op de wegloophuizen die vol zitten met moslimvrouwen.

'Het is onzin. Wat is de islam? Als je het katholicisme beoordeelt, neem je dan monseigneur Lefèbvre met zijn ultraconservatieve aanhang als voorbeeld? Of de voorbeeldige democraat Abbé Pierre? Hirsi Ali is een getraumatiseerde vrouw uit Somalië, die kun je moeilijk als maatgevend zien. Ik ken de cijfers niet over de wegloophuizen in Nederland, die liggen hier anders. Ik zie het meer als een machoprobleem. Maar als in België alcoholisten hun vrouw slaan, dan zeg ik toch ook niet: dat is een probleem van de Belgische cultuur?'

- Hoe zit het met de ambities in Nederland?

'In februari volgen er mededelingen. Meer zeg ik er niet over. Dat laat ik over aan onze mensen daar.'

- Een veelgehoord verwijt is dat u met uw pro-Palestijnse betogingen het Midden-Oostenconflict importeert.

'Bullshit. Je leeft hier als gemeenschap. Die heeft affiniteiten. Met Palestijnen, met Irakezen. In de jaren zestig waren er in Europa Vietnam-betogingen. Wie had het toen over importeren van conflicten? Of hebben wij niet dezelfde rechten als de andere burgers van dit land?'

- Inmiddels worden hier wel joden lastiggevallen.

'Natuurlijk kan zoiets niet. Maar is de AEL daarvoor verantwoordelijk? Er kan altijd wel iets gebeuren. Moeten wij ons grondwettelijk recht op betogen laten varen omdat hier een joodse gemeenschap woont? Het is ook onze stad. Het Vlaams Blok demonstreert ook. We lopen niet door de joodse wijk. Dat zou pas provocatie zijn.'

- Creëert u niet het klimaat waardoor die incidenten zich voordoen? U beschreef in bijna poëtische bewoordingen een soort euforie over de aanslagen van 11 september.

'Nee, nee. Ik heb een analyse gemaakt. Ik heb mij afgevraagd: hoe komt het dat wij niet zo triest zijn? We schrokken van onszelf. We bleken niet geshockeerd. We hebben kennelijk iets van de logica van de Verenigde Staten overgenomen: dit is collateral damage. Er zijn honderdduizend mensen afgeslacht in Irak in 1991. Collateral damage? Het was een afschuwelijke misdaad tegen de mensheid. We zijn niet anti-Amerikaans. We reageren op wat de VS aanrichten in de Arabische wereld met hun onvoorwaardelijke steun aan Israël.'

- U begrijpt Osama Bin Laden?

'Ik begrijp waarom hij zoiets doet. Maar als je de IRA begrijpt, of de ETA, zeg je daarmee dat je hun strijd en middelen goedkeurt?

- Veroordeelt u Bin Laden dan?

'Ik veroordeel hem net zo hard zoals ik president Bush veroordeel. Bin Laden pleegde een niet-islamtische daad. Niet-vechtende burgers mag je niet doden. Maar Bush is meer verantwoordelijk. Hij is sterker, groter én verkozen. Bin Laden leidt een kleine groep, zonder democratische legitimiteit. George Bush is the president of the United States. Staatsterrorisme is gevaarlijk dan individueel terrorisme. Neem het embargo tegen Irak. Dat heeft anderhalf miljoen kinderen het leven gekost. Als je dat aanvaardt omdat het de fout van Saddam Hussein is, moet je ook aanvaarden dat drieduizend Amerikanen sterven omdat het de fout van Bush is.'

- Bent u na alle opwinding niet verbaasd over wat er met u is gebeurd? Ineens held en martelaar van jonge allochtonen en demon voor de bange, blanke Belg?

'Ik zie mezelf niet als held. Ik ben gewoon woordvoerder van een organisatie. Die demonisering is jammer, maar verbaast me niet. Het is een bekend patroon. Eerst ga je een groep die problemen aankaart marginaliseren. Ach, dat stelt niks voor. Als dat niet langer is vol te houden, ga je criminaliseren. Die zoeken alleen maar problemen. Ik hoop dat nu een andere fase volgt. Hé, daar moeten we toch eens mee gaan praten. Zo gaat dat met ontvoogdingsbewegingen. Kijk naar de vrouwenbeweging. Kijk naar de Afro-Americains. Nu worden er straten naar genoemd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden