Heinekenprijs blijkt goede voorspeller voor Nobelprijs

Als koning Willem-Alexander vandaag in de Amsterdamse Beurs van Berlage de uitreiking bijwoont van de tweejaarlijkse Heinekenprijzen, is er een gerede kans dat hij oog in oog komt met een toekomstige Nobelprijswinnaar. Uit de statistieken van de Nederlandse wetenschapsprijzen blijkt dat die als bijna geen andere prijs een voorteken zijn voor een Nobelprijs.

Aandeelhouders van Heineken bijeen in de Beurs van Berlage voor een toelichting op de cijfers van de bierbrouwer Beeld anp

In de halve eeuw van zijn bestaan kregen 35 wetenschappers van wereldfaam een Heinekenprijs, in 1964 ingesteld door bierbrouwer Freddy Heineken ter nagedachtenis van zijn vader en biochemicus H.P. Heineken. Van hen kregen er vervolgens 14 ook een Nobelprijs, gemiddeld vijf jaar later, met uitschieters naar meer dan tien jaar. De Amerikaan Eric Kandel kreeg in 2000 de ene week een Heinekenprijs en een week later de Nobelprijs voor fysiologie.

Vooral de Dr. A.H. Heinekenprijs voor Geneeskunde wist in bijna de helft van de gevallen een toekomstige Nobelprijs aan te wijzen. Voor de biochemieprijs is dat nog altijd eenderde. Twee jaar geleden kregen de huidige KNAW-president en stamcel-expert Hans Clevers en de Nederlandse kankerspecialist Titia de Lange ieder een Heinekenprijs voor hun werk.


Echt miraculeus is de voorspellende waarde van de Heinekenprijzen voor een Nobelprijs niet, zegt de Eindhovense hoogleraar organische chemie prof. Bert Meijer, al jaren jurylid voor de prijs bij de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, KNAW. 'De procedure is vergelijkbaar met die voor een Nobelprijs en de intentie van de prijzen is vergelijkbaar: geleerden eren die een baanbrekende bijdrage aan hun wetenschapsgebied hebben geleverd.'

Het grootste verschil, zegt Meijer, is dat de Nobelprijzen zoveel aandacht krijgen dat de Zweedse academie neigt naar voorzichtige keuzes, vaak tientallen jaren na de bekroonde doorbraak. 'De Heinekens kunnen net wat kwieker opereren', zegt hij. Omgekeerd maakt het reglement het onmogelijk om Nobelprijswinnaars alsnog een Heinekenprijs te geven.


Behalve voor geneeskunde en biochemie zijn er ook Heinekenprijzen voor milieuwetenschappen, cognitiewetenschappen, historische wetenschappen en de kunsten, maar die kennen geen vergelijkbare Nobelprijs.

De organisatie van de Heinekenprijzen staat onder auspiciën van de KNAW, die een internationale oproep doet voor nominaties onder wetenschappers, instellingen en academies. De jury's maken daarvan een shortlist en consulteren experts. Op grond van de beoordelingen wordt de winnaar aangewezen.


Volgens Meijer is het een minutieus proces, maar is dat niet hetzelfde als mathematische precisie. 'Er blijven subjectieve elementen in zitten. De suggestie dat de winnaars beter zijn dan alle anderen, zint me eigenlijk niet echt. Er zijn meer geweldige wetenschappers die niet winnen.'

Wat volgens hem wel vaststaat, is dat prijzen de neiging hebben te stapelen. 'Wie eenmaal opvalt, komt ook elders sneller in beeld. In die zin wordt de voorspellende waarde van de Heinekenprijzen ook weer een soort self fulfilling prophecy.'


Dit jaar krijgt de Britse chemicus Christopher Dobson de Heinekenprijs voor Biochemie en Biofysica voor zijn werk aan vouwende eiwitten. De Fin Kari Alitalo krijgt de Heinekenprijs voor de Geneeskunde voor onderzoek aan het lymfestelsel. De Nobelprijzen worden komende week bekendgemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.