Heimwee naar de Sovjet-Unie

Als icoon van het Sovjet-volleybal heeft oud-bondscoach Vjatsjeslav Platonov geen affiniteit met de psychologie van deze tijd. 'Mijn opvolger Tsjipoelin verdeelt de dollars na elke goede aanval.'..

Zijn beroemde rode volleyballeger uit de jaren zeventig en tachtig behoorde tot de beste teams aller tijden en als voormalig Sovjet-burger voelt oud-bondscoach Vjatsjeslav Platonov zich dan ook verweesd in het moderne Rusland. Na een hartoperatie in 1997 keerde de 64-jarige Platonov nog even terug bij de Russische ploeg. 'Toen besefte ik dat ik de psychologie van deze tijd niet meer begreep.'

Kameraad Platonov is een communist gebleven en met de onafscheidelijke sigaret in zijn hand voorspelt hij een sombere toekomst voor het Russische volleybal. 'In fysiek opzicht zijn we superieur aan onze tegenstanders. Maar ik vrees dat we niet het beste team hebben. Bovendien hoeven we van de volgende generatie niet veel te verwachten. Tot de Spelen van Peking zal Rusland zich nog bij de wereldtop kunnen handhaven. Na 2008 voorzie ik een duidelijke terugval.'

Onder zijn strikte regie veroverde de Sovjet-ploeg vijf Europese titels, twee wereldtitels en de gouden medaille op de Spelen van Moskou in 1980. Nu geldt volgens Platonov alleen nog de ideologie van het geld. 'Sommige internationals spelen alleen voor Rusland om hun marktwaarde te verhogen bij hun clubs. Dat was vroeger ondenkbaar. Je speelde voor je vaderland en werd daarvoor rijkelijk beloond als de gestelde doelen waren bereikt.'

Met dat geluid bereik je de Russische jeugd niet meer, erkent Platonov. 'Ik beschouw Tichonov als de beste Sovjet-coach aller tijden, maar het zal hem niet lukken om een nieuw ijshockeyteam op te bouwen. Wij zijn boegbeelden van een vervlogen tijdperk. Tichonov en ik spreken een taal die de huidige generatie niet meer verstaat. De Russische bondscoach Tsjipoelin communiceert heel anders met zijn spelers dan ik.'

En cynisch: 'Hij verdeelt ook bij zijn club Lokomotiv Belgorod de dollars na elke goede aanval, dat is de taal van deze eeuw. Tsjipoelin is geen coach, hij fungeert vooral als manager. We noemen Abramovitsj toch ook geen trainer, omdat hij de Engelse voetbalclub Chelsea heeft gekocht?'

Platonov, tevens architect van het zogeheten switch-blok, neemt zijn opvolger dan ook niet serieus. 'Tsjipoelin heeft me gevraagd de nationale ploeg te trainen, maar hij heeft liever een ja-knikker naast zich op de bank dan een trainer met autoriteit. Tsjipoelin wilde zijn macht behouden. Ik zou tijdens de wedstrijden achter hem moeten blijven zitten.

'Toen antwoordde ik: dan zit ik liever hoog op de tribunes, zodat ik jouw onzinnige aanwijzingen niet hoef te horen. Later smeekte Tsjipoelin me tenminste een nieuwe bloktactiek te ontwerpen voor het team. Maar het is bij voorstellen gebleven, Tsjipoelin is bang voor mij in de wetenschap dat hij niet kan tippen aan mijn prestaties.'

Platonov, verontschuldigend: 'Ik zeg de waarheid tenminste recht in zijn gezicht. Net als toen ik Tsjernenko en zijn vrienden uit het Politbureau voorhield dat het belachelijk was om de Spelen van Los Angeles te boycotten. Zelfs de communisten hekelden mijn lange tong en stuurden me voor straf naar Finland. Maar bang ben ik nooit geweest.'

Ondanks die verbanning - pas in 1990 keerde Platonov terug om zijn land een jaar later nog een Europese titel te bezorgen - heeft hij nog altijd heimwee naar de Sovjet-Unie. In krachtige volzinnen hekelt Platonov de politiek van Gorbatsjov ('de DDR was niet meer te handhaven, maar hij heeft dat land voor een appel en een ei verkocht') en zijn oude volleybalvriend Jeltsin, die de Sovjet-republiek definitief ontmantelde.

'Bij een echtscheiding moet tenminste nog een contract worden opgezegd', zegt Platonov, sarcastisch. 'Maar de nieuwe republieken in de voormalige Sovjet-Unie mochten niet eens nadenken over de vraag of ze wel wilden scheiden van het oude vaderland. Perestrojka en glasnost waren geen lege begrippen, ook ik ervaar het unieke gevoel dat vrijheid heet. Maar ik ben nog steeds trots op mijn communistische verleden.

'Het enige verschil is dat ik mijn kritiek op de regering nu openlijk mag uiten. Dertig jaar geleden kon ik alleen thuis tegen mijn vrouw zeggen dat ik Brezjnev een klootzak vond. Maar heeft de zogenaamde democratie in Rusland ons zoveel voorspoed gebracht? Over tien dagen word ik 65 jaar en krijg ik een pensioen van 60 dollar per maand. Dat is toch lachwekkend? Ik dacht dat ik toch iets had betekend voor mijn land.

'Maar ik zal ook na mijn 65ste moeten blijven werken bij mijn club in St. Petersburg om in mijn onderhoud te kunnen voorzien. Met de communistische ideologie hebben we tevens alle goede kanten van dat systeem weggegooid. En de arrestaties van diverse, rijke zakenmannen bewijst dat je ook in Rusland om je politieke ideekunt worden vervolgd. De Goelag bestaat nog steeds, in de vorm van overvolle en in slechte staat verkerende gevangenissen.'

Lachend vergelijkt Platonov Rusland met een oude man, die met erectieproblemen kampt. 'Hij gaat naar de dokter en zegt: ik krijg hem niet meer omhoog. Waarop de dokter antwoordt: 'In uw staat moet u al blij zijn dat hij nog hangt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden