Heiligen en naakten in heftige poses

Of het volk het wil of niet, het Rijksmuseum zal in de komende jaren ingrijpend veranderen. Over het gebouw zelf zal de discussie nog wel even duren, de blauwdrukken van de nieuwe inrichting liggen allang op het bureau van directeur Ronald de Leeuw....

Onlangs is, onder redactie van Henk van Os, Jan Piet Filedt Kok, Ger Luijten en Frits Scholten, het eerste deel verschenen, Nederlandse kunst in het Rijksmuseum 1400-1600 (Waanders; fl 110,-), dat de minst bekende en minst populaire periode is uit de Nederlandse kunst. Religieuze kunst, van voor de reformatie, mythologische onderwerpen van daarna, heiligen en naakten in heftige poses omringd door onwerkelijke landschappen, spreken Nederlanders minder aan dan het burgerlijk realisme dat erop volgde in de Gouden Eeuw van de Republiek. Dat die niet uit de lucht kwam vallen, maar wortelt in de kunst van minder vereerde voorgangers, is lange tijd vergeten. Pas vanaf de jaren tachtig kwam er een herwaardering voor de vroege Nederlandse kunst, mede in gang gezet door een serie tentoonstellingen die het Rijksmuseum onder de noemer 'kunst van voor de beeldenstorm' organiseerde. Er zijn in die periode (groeps)portretten, interieurs en landschappen geschilderd die latere generaties ten voorbeeld strekten. Grafiek uit de zestiende eeuw, van meesters als Maarten van Heemskerk of Hendrik Goltzius ontbrak zelden in de verzameling van zeventiende-eeuwse kunstenaars.

Als straks het Rijksmuseum zijn nieuwe inrichting klaar heeft, zullen schilderijen, beeldhouwkunst en kunstnijverheid uit één periode als een onlosmakelijk geheel worden opgesteld. Dat dat een verbetering betekent, maakt het eerste deel van de catalogus al duidelijk. De honderd schilderijen, beeldhouwwerken en gebruiksvoorwerpen die afzonderlijk beschreven en toegelicht worden, geven bij elkaar een completer beeld van een historisch tijdperk dan de lang gangbare verdeling, bepaald door techniek en materiaal. Het is spannender om een rijkbewerkte kandelaar te zien naast een schilderij waarop er net zo een is geschilderd dan een verzameling kandelaars bijeen in een aparte zaal.

In overzichtelijk geordende en helder geschreven artikelen besteedt de catalogus veel aandacht aan de historische context waarin kunst, altijd, wortelt. Betrekkelijk recente gegevens over de positie van de kunstenaars, de werking van de kunstmarkt en de wisselende waardering voor kunst zijn hier in een samenhangend geheel bij elkaar gebracht.

De enige schoonheidsfout in dit prachtig verzorgde boek is het afwijkende, schreefloze lettertype voor de inleidende artikelen die meer geschiedenis en minder kunst bevatten dan de rest. Een wat overdreven neiging tot systematisering. Het tweede deel van de catalogus, over de Gouden Eeuw, komt in september uit, gevolgd door de delen 1700-1800, en 1800-1900. Bij elkaar vormen ze een overzichtswerk van de pre-moderne Nederlandse kunst, dat in een dergelijk uitvoerige en rijk geïllustreerde versie voor het eerst verschijnt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden