'Heil Rusland', brullen de zwarthemden Russische neo-nazi's kammen de stad uit op buitenlanders

'Slava Rossii' brullen de zwarthemden en daar gaan de gestrekte armen omhoog: Heil Rusland! Een paar voorbijgangers staren verbijsterd naar de strijders in hun zwarte uniformen met swastika, terwijl zij straf in het gelid en luid stampend opmarcheren naar het centrum van Voronezj....

Van onze correspondent

Bert Lanting

VORONEZJ

Normaal oefenen de RNE'ers op een bescheidener plek, maar deze keer is er aanleiding voor wat ultra-nationalistisch machtsvertoon. De RNE houdt een conferentie waarvoor vanuit de omringende provincies honderden activisten naar Voronezj zijn gekomen. Een mooie gelegenheid om te laten zien hoe sterk de beweging is.

De 'regionale conferentie voor het zwarte-aardegebied' blijkt vooral neer te komen op een kickboxing-wedstrijd tussen verschillende RNE-afdelingen. Na wat schallende marsmuziek ('Wij zijn Russen en God is met ons/Wij Russen verraden elkaar niet'), betreden de ultra-nationalistische gladiatoren de arena, bereid om te sterven onder de RNE-vlaggen met swastika.

De vechtpartij gaat de hele middag door, met als resultaat een zege voor de afdeling Voronezj, klachten van de RNE'ers uit Volgograd ('allemaal doorgestoken kaart'), een arm uit de kom (bij een Volgograder) en een gekneusde pols (ook bij iemand uit Volgograd).

'Vechtsporten brengen de jeugd discipline bij. Bovendien worden wij permanent bedreigd door vijanden', zegt Jevgeni Lalotsjkin, de leider van de RNE in Voronezj. Zijn kale vogelkop steekt nerveus uit het zwarte overhemd, op zijn verminkte armen prijken gevangenis-tatoeages die hij tevergeefs heeft proberen te verwijderen. 'Blijf met je poten van me af' staat er boven een half weggesneden kruis op zijn rechterarm.

De voormalige sportleraar zit schuin onder het portret van Aleksandr Barkasjov, gewezen electricien en nu 'Vozjdj' oftewel 'Führer' van de landelijke RNE. Barkasjov was eerst lid van de antisemitische Pamjat-beweging, maar richtte in 1990 na een ruzie met Pamjat-leider Vasiljev zijn eigen ultra-nationalistische beweging op.

Barkasjovs troepen speelden in oktober 1993 een hoofdrol in de mislukte gewapende opstand tegen president Jeltsin. Anders dan parlementsvoorzitter Chasboelatov en vice-president Roetskoj wist de RNE-leider aanvankelijk te ontkomen, maar begin 1994 werd hij toch opgepakt door de Russische veiligheidstroepen.

Kort daarna kwam Barkasjov weer op vrije voeten, dankzij een amnestie die de Doema, het door de communisten gedomineerde parlement, afkondigde.

Na hun mislukte poging in Moskou de macht te grijpen, zijn de 'Barkasjovtsy' druk bezig hun positie te verstevigen in de provincie. 'Iedereen beschuldigt ons ervan dat we een staatsgreep voorbereiden, maar in feite hoeven we haast niets te doen, want de regering helpt ons geweldig,' zegt Lalotsjkin spottend. 'Het enige wat we hoeven te doen is wachten. Als ze zo doorgaan, staat binnen een paar jaar de meerderheid van de bevolking achter ons.'

De RNE-chef doet tegenover de buitenlandse gasten zijn uiterste best gematigd te klinken. De RNE discrimineert niet, verzekert hij. Maar de propaganda-blaadjes die de Barkasjovtsy uitdelen, Roesskij Porjadok (Russische Orde), doen anders vermoeden. Er wordt druk gefulmineerd tegen de 'zwartjoekels uit de mandarijnenrepublieken' en hun 'beschermheren, de joden en vrijmetselaars die de macht over de wereld in handen proberen te krijgen'.

Fascisten willen de Barkasjovtsy absoluut niet genoemd worden - 'dat zijn termen waarmee onze vijanden ons kapot proberen te maken', zegt Lalotsjkin - maar tegen een vergelijking met de nazi's hebben ze minder bezwaar. In principe zijn alle volken gelijk, maar de Russen vormen nu eenmaal 85 procent van de bevolking van Rusland. Dus moeten zij voorrang hebben. 'Als het goed gaat met de Russen, is dat ook gunstig voor de andere volken', legt Lalotsjkin uit.

Wat er met de niet-Russen moet gebeuren laat hij in het midden. Maar volgens de RNE-literatuur is er voor de joden en de zigeuners in ieder geval geen plaats in Rusland en moeten de andere volken naar hun historische gronden terugkeren.

Onder dat motto kammen de Barkasjovtsy regelmatig Voronezj uit om ongewenste buitenlanders - lees: Kaukasiërs - op te pakken. De partij ageert ook tegen gemengde huwelijken, omdat die het Russische bloed maar vervuilen.

Volgens Lalotsjkin is de plaatselijke politie maar al te blij met de hulp van de RNE-activisten. 'Wij worden vaak erbij geroepen om problemen op te lossen die zij niet aankunnen', zegt hij. In verscheidene wijken patrouilleren de RNE-strijders nu zelfs samen met de politie.

Het zelfde beeld is te zien in andere provincies, vooral in het conservatieve zuiden van Rusland, waar de politie zelfs schietoefeningen voor RNE-leden organiseert.

Lalotsjkin gaat er prat op dat zijn beweging zich strikt aan de wet houdt, maar volgens zijn plaatsvervanger, Jensjin, is de RNE wel eens gedwongen het recht in eigen handen te nemen. 'Soms moeten we wel zelf straffen uitdelen', zegt hij. 'Dan meld je dat ze zich verzet hebben bij hun arrestatie. Tsja, en dan kunnen ze natuurlijk verwondingen oplopen', legt hij grijnzend uit.

Volgens Lalotsjkin heeft zijn beweging inmiddels vijftigduizend aanhangers in Voronezj, maar dat lijkt wel erg veel gezien de cijfers die de RNE-leiding zelf geeft: vijfentwintigduizend activisten in het hele land.

'De RNE is de laatste maanden inderdaad heel actief in Voronezj. De hele stad hangt vol met hun affiches, maar toch betwijfel ik of ze veel aanhang hebben', zegt Vjatseslav Bitjoetski van de mensenrechtenorganisatie Memorial.

Volgens hem zijn de Barkasjovtsy nog een 'marginale' politieke kracht in Voronezj, ondanks de rampzalige economische toestand in de stad. 'De voedingsbodem is er, maar zeker hier worden de meeste mensen afgestoten door de nazistische symbolen van de RNE: de Hitlergroet en het hakenkruis. Met nazi's willen zij niets te maken hebben.'

Toch vormen de Barkasjovtsy volgens hem een bedreiging van de democratie. 'Ze zijn gevaarlijk omdat de bevolking zo passief en apathisch is. Dat geeft hen de mogelijkheid zich te ontwikkelen. Politiek gesproken leggen ze nauwelijks gewicht in de schaal, maar wat fysieke kracht betreft wel, en daarvoor heb je veel minder mensen nodig', zegt hij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.