REPORTAGE

Heibel in de Hardebollenstraat

In 2013 moesten alle Utrechtse raambordelen dicht wegens vermeende misstanden. Nu mogen ze misschien weer open. Seksbranche blij, buren boos. Burgemeester Van Zanen is aan zet.

De Hardebollenstraat is nu een gewone woon- en winkelstraat. Bewoners willen dat zo houden. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Een voorbijganger snuffelt wat tussen de op straat uitgestalde fotolijstjes, metalen vergieten en een jarenvijftigstoel of het vintagewinkeltje DeauDeau iets van zijn gading biedt. De sfeer in de Hardebollenstraat, midden in het Utrechtse centrum, is deze zonnige middag ontspannen, bijna slaperig.

Het is de stilte voor de storm, vrezen de bewoners van het buurtje. Eind deze maand beslist burgemeester Jan van Zanen of de prostituees terugkeren achter de zeventien daartoe bestemde ramen in de Hardebollenstraat. In sommige van de verder lege ruimtes staat voor het raam nog de barkruk waarop ze kunnen plaatsnemen.

'Veel rustiger geworden'

De buurt is in verzet gekomen. 'Het is zoveel rustiger geworden sinds de prostituees zijn vertrokken, ik had niet gedacht dat het zo'n verschil zou maken', zegt Mary Boorsma. Ze zit tussen de tweedehands kleding in haar winkel De Pauw, die ze al 35 jaar runt in deze Breedstraatbuurt. 'Ik heb niets tegen de vrouwen, maar wel tegen de louche elementen die prostitutie aantrekt.'

Het is de erfenis van de vorige Utrechtse burgemeester, Aleid Wolfsen. Die sloot tussen mei en juli 2013 alle ruim 150 prostitutieramen in de stad, omdat de exploitanten mensenhandel zouden faciliteren. De misstanden zouden zich vooral afspelen op het Zandpad, de grote prostitutiezone met bootjes langs de Vecht. Maar de ramen van dezelfde exploitant Wegra aan de Hardebollenstraat, waar voornamelijk oudere Latijns-Amerikaanse prostituees hun geld verdienden, moesten toen ook dicht.

Sindsdien sleept de discussie over de mogelijke terugkeer van raamprostitutie in Utrecht zich voort zonder dat er één raambordeel is geopend. 'Honderden sekswerkers die niets met mensenhandel te maken hebben gehad, zijn slachtoffers geworden van de ondoordachte en overhaaste beslissing van de gemeente Utrecht om het Zandpad te sluiten', zegt de Utrechtse hoogleraar criminologie Dina Siegel. Zij presenteerde vorig jaar een vernietigend onderzoek naar de gevolgen. 'De gemeente heeft besloten zonder na te denken over wat er met de vrouwen ging gebeuren. Er was geen plan B.'

De prostituees gaan 'liever vandaag dan morgen' weer aan het werk. 'We komen er wel uit met de buurt'. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Cijfers die nergens op gebaseerd zijn

Het destijds door burgemeester Wolfsen genoemde percentage van 50 tot 85 procent van de vrouwen die er gedwongen in de prostitutie zou werken, noemt Siegel 'mythische cijfers die nergens op zijn gebaseerd'. 'De ramen aan het Zandpad en de Hardebollenstraat, waar al tientallen jaren prostitutie werd bedreven, hadden gemakkelijk open kunnen blijven. De vrouwen zijn nu veel slechter af in de illegaliteit.'

Voormalig prostituee Caja van Tolie heeft in oktober nogmaals een aanvraag ingediend om de zeventien ramen in de Hardebollenstraat te mogen exploiteren. 'Het zou me verbazen als de vergunning geweigerd wordt', zegt Van Tolie. De prostituees staan volgens haar te trappelen. 'Ze beginnen liever vandaag dan morgen. Het is hun nog steeds niet duidelijk waarom het Zandpad dicht moest. Ze hebben bijna drie jaar zonder legale werkplek gezeten in de stad. Het is tijd dat de bestuurders nu aan de vrouwen denken.' Van Tolie zegt er alles aan te gaan doen om overlast te voorkomen. Ze staat open voor een gesprek met de buurt. 'Ik denk dat we er wel uitkomen met elkaar.'

Leefbaarheid

Van Zanen is nu aan zet. De burgemeester trekt een moeilijk gezicht. 'Ik zit in een juridisch harnas', zegt hij. 'Er rust een bestemming van prostitutie op die panden. Ik moet een afweging maken tussen die prostitutiebestemming en de leefbaarheid in de wijk. Als ik de vergunning ten onrechte weiger, kunnen de aanvragers compensatie eisen bij de rechter. En als ik prostitutie toesta, zijn de bewoners niet blij.' Het opkopen van de prostitutiepanden door de gemeente is volgens de burgemeester te kostbaar.

Of er ook meteen prostituees in de Hardebollenstraat aan het werk gaan bij een 'ja' van de burgemeester, is nog onzeker, omdat er waarschijnlijk nog juridische procedures volgen. Er lopen meer zaken. De Raad van State doet binnenkort uitspraak of de sluiting van de Utrechtse peeskamers in 2013 überhaupt wel rechtmatig is geweest, wat door exploitant Wegra wordt betwist.

De gemeente heeft na lang zoeken een bouwer gevonden die 145 peeskamers wil neerzetten op de locatie vla bij de bootjes die het Nieuwe Zandpad gaat heten. Deze zomer moet zijn screening zijn afgerond, waarna de bouw zou kunnen beginnen. In het voorjaar van 2017 moet deze nieuwe volgens de burgemeester schone en transparante prostitutiezone openen.

Duur dossier

'Maar niets is zeker op dit tijdrovende, emotionele en complexe dossier', waarschuwt Van Zanen. Sinds de sluiting van de ramen is het stadsbestuur er druk mee, de kosten overstijgen de miljoen euro inmiddels.

De prostituees zijn woest dat ze zijn verjaagd, en de omwonenden van de twee zones zijn boos dat de prostituees mogelijk weer terugkomen. En dat terwijl er over het oude Zandpad nauwelijks klachten werden geuit door omwonenden. Had Utrecht zich niet veel hoofdpijn bespaard als de ramen nooit waren gesloten?

De voormalige burgemeester Wolfsen zegt dat de rechter hem tot nog toe gelijk heeft gegeven dat de sluiting rechtmatig is geweest. Verder, zegt hij, heeft hij het dossier losgelaten en verwijst hij naar zijn opvolger Van Zanen.

Die zegt: 'Wolfsen had op dat moment geen andere keus dan sluiting, omdat er door de politie voor de toenmalige exploitanten zeer belastende bestuursrapportages waren opgesteld over wat er allemaal op het Zandpad gebeurde.'

Verlaten prostituteiboten aan het Zandpad, vier dagen na de sluiting van de werkplekken. Beeld anp

Heksenjacht

Dat betwist voormalig bestuurder Cees Jobben van Wegra. In zijn deze maand verschenen boek De moord op het Zandpad - Een reconstructie beschrijft hij de 'heksenjacht van de leugenachtige burgemeester Wolfsen' op de seksexploitanten. Die had volgens Jobben geen ander doel toch nog een daad te stellen in zijn 'mislukte burgemeesterschap'. In de niet openbaar gemaakte bestuursrapportages zouden volgens Jobben geen harde, belastende feiten staan. Ook hoogleraar Siegel twijfelt aan de gronden waarop de prostitutieramen zijn gesloten.

'De betreffende rapportages mogen niet openbaar worden gemaakt vanwege de Wet politiegegevens, dat is voor mij ook enorm frustrerend', zegt Van Zanen. 'Ik ga ervan uit dat ik hetzelfde besluit had genomen als mijn voorganger als ik zulke rapporten had ontvangen. Ik weet dat het lastig is. Maar ik blijf me er echt voor inzetten dat ons doel, schone raamprostitutie, zo snel mogelijk wordt gerealiseerd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden