Heibel in bedevaartsoord van Paaltjensfans

'Hoe wonderlijk kan het me zijn als ik weer eens denk aan mijn eerste gemeente, aan het dorpje waar ik drie jaar ruim van beste tijd in stille afzondering heb doorgebracht....

Dit schreef dominee Frans Haverschmidt in 1880, beter bekend als de dichter Piet Paaltjens, over zijn eerste standplaats Foudgum, een dorpje met 150 inwoners tussen Dokkum en Holwerd, waar hij na zijn afstuderen predikant was van 1859 tot 1862.

Sinds vorige week beschikt het tegenwoordig 59 zielen tellende Foudgum over een heus informatiecentrum met betrekking tot de zwaarmoedige dominee, die zich in 1894 in Schiedam van het leven beroofde door zichzelf te wurgen met een beddenkoord.

Informatiecentrum is overigens wel een wat groot woord voor een consistoriekamer met enkele vitrines, gevuld met paperbacks, een brilletje en wat dominees-en catechisatiemateriaal. Er liggen weinig oude spullen en al helemaal geen originele haverschmidtiana. Initiatiefnemer van het centrum, kerkvoogd Wiebe Kloosterman: 'We zijn nog maar pas begonnen. Als de Paaltjensfans dit eenmaal weten, komt er vast wel een en ander los. U moet het trouwens ook een beetje zien als bedevaartsoord.'

Dat gezegd hebbend, heeft de kerkvoogd meteen een pijnlijk onderwerp aangeroerd, want de oorspronkelijke Haverschmidt-promotor van het dorp, kosteres Hendrikje Zuidema, weigert zich te bemoeien met het centrum, ook al is de consistoriekamer voor haar eenvoudig te bereiken via een binnendeur. Zuidema: 'Mijn man is gesteld op de privacy van het gezin en ik ben nogal gauw van, kom maar binnen, wilt u bakkie koffie? Voor ik het weet, zegt Dick mijn man, ben ik daar de hele dag mee bezig. Het is al erg genoeg dat de bezoekers vlak langs ons huis en door ons tuintje lopen. Op de zomeravond rustig buiten zitten, is er straks niet meer bij.'

Kloosterman: 'Zo druk zal het toch niet worden. Het zijn allemaal 55-plussers op de fiets.'

Het gevolg van de boycot is dat bezoekersdie het informatiecentrum gezien hebben en daarna graag Haverschmidts kerkje willen bekijken, vergeefs aanbellen. Daar begint Hendrikje Zuidema niet aan. Net zo goed als de pastorie naast de kerk ook voor het publiek gesloten blijft, omdat de bewoners geen zin in pottenkijkers hebben. Daardoor blijft er per saldo weinig te zien over, tenzij de bezoeker genoegen neemt met de buitenkant van de kerk, waar een bronzen kunstwerk (Het gebroken hart) van Hillie van der Gang tussen kerk en kerkhof staat. Daar kan de Haverschmidt-adept zich voorstellen hoe eenzaam de dominee er moet zijn geweest. Haverschmidt in een van zijn voordrachten: 'De herfst kwam en name het laatste weinigje moois uit mijn boerse bloementuin weg; we kregen de koorts, om de beurten, de keukenmeid en ik en als er nooit eens een gezellig mens kwam om met mij te praten, dan stond ik wel eens voor het raam en keek door de mist naar het kerkhof naast de pastorie en vroeg mistroostig of het maar niet beter was daar stilletjes begraven te liggen.'

Zijn redding, schreef hij, is de Deense sprookjesschrijver Hans Christiaan Andersen geweest, die hem binnenleidde in een toverwereld, die hem zijn eenzaamheid deed vergeten. Net als bij zijn dienstmeisje trouwens, dat soms in de keuken zat te huilen. Haverschmidt troostte haar door enkele van Andersens sprookjes voor te lezen.

Niet vermeld in het informatiecentrum,maar wel opgemerkt door een Haverschmidt-verzamelaar, inderdaad op bedevaart in Foudgum, is de mededeling dat dit dienstmeisje na het vertrek van de dominee een nieuw dienstje vond bij dominee Bokma de Boer in het nabijgelegen Nes. Diens dochter Sjoukje zou later de bekende kinderboekenschrijfster Nynke van Hichtum worden. De achternaam Van Hichtum is genoemd naar een dorpje bij Bolsward, maar de voornaam Nynke was een eerbetoon aan het dienstmeisje van haar ouders, dat zo inspirerend goed vertellen kon: Nynke van Foudgum.

Zo is Haverschmidts eenzaamheid in Foudgum toch nog ergens goed voor geweest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.