Heerser in de huiskamer: 'Een belang in Endemol zou handig zijn voor Philips'

Philips-president Jan Timmer en zijn opvolger Cor Boonstra worden allebei commissarissen bij het sportkanaal - beter valt niet te illustreren hoe groot het strategisch belang is dat Philips toekent aan dit project....

FOKKE OBBEMA; MIKE ACKERMANS

NEEM EEN willekeurig huishouden op een avond aan het begin van de volgende eeuw. Vader, moeder en kinderen vermaken zich verspreid door het huis, ieder voor zich. Pa kijkt sport op tv, zoon speelt op de computer, dochter telefoneert en moeder leest de krant. Tot zover niets nieuws.

Maar toch is er iets ingrijpend veranderd. De informatie die de gezinsleden tot zich nemen, komt via één enkele kabel het huis binnen. De tv-beelden, het telefoongesprek, de software voor de computer en zelfs de informatie in de krant, thuis op de kleurenprinter gedrukt, worden in de vorm van digitale informatie door die ene glasvezelkabel het huis in gestuwd.

Eigenaar van die kabel: een gezamenlijke onderneming van Philips en Koninklijke PTT Nederland (KPN). Gedeeltelijk eigenaar van de zender die de sportbeelden uitzendt: Philips. Producent van de tv: Philips. Producent van de decoder, het kastje op de tv dat de digitale signalen omzet in beeld: Philips. Mede-uitvinder en licentiehouder van de gebruikte beeld-technologie: Philips. Producent van de software waarmee de zoon speelt: Philips.

Het is een toekomstperspectief zoals dat in Eindhoven wellicht is bedacht, maar in ieder geval niet wordt uitgedragen. De Philips-top stelt zich bescheiden op, als het om media-investeringen gaat. Het kopen van bedrijven in deze sector is erg duur, signaleerde topman Jan Timmer vorige week nog maar eens. Overnames waarmee miljarden zijn gemoeid, moeten niet van Philips worden verwacht. De Japanse concurrenten Sony en Matsushita likken nog de wonden van hun grote media-aankopen, filmstudio's in Hollywood.

Philips pakt het anders aan en investeert relatief bescheiden bedragen over een breed front. Zelf benadrukt het bedrijf dat de betrokkenheid bij het sportkanaal maar beperkt is. 'We zijn slechts een minderheidsaandeelhouder', luidde de eerste reactie na het verrassende bod. Waarna werd doorverwezen naar Endemol, de nieuwe partner van Philips in de tv-zender. Die zou veel beter kunnen uitleggen wat er aan de hand was.

Geruststellende woorden over de rol van Philips kwamen vorige week ook van president Timmer. Tegenover de tv-camera van de NOS hield hij een hartstochtelijk pleidooi voor het hanteren van 'journalistieke maatstaven' door de redactie van het nieuwe sportkanaal. Het was een verrassend geluid voor iemand die zich altijd heeft geërgerd aan de negatieve instelling van journalisten tegenover zijn eigen bedrijf. Maar Timmer verzekerde dat Philips zich op geen enkele manier wil bemoeien met de inhoud van de berichtgeving.

Onbetekenend en ongevaarlijk, luidt de boodschap van Philips, dat intussen zijn media-belangen gestaag uitbreidt. De recente investeringen in kabelnetten (Amsterdam, Eindhoven) blijken handig uit te komen, nu het nieuwe sportkanaal met de kabelbedrijven moet onderhandelen over het doorgeven van het signaal. Met partner KPN is Philips veruit de grootste partij in de kabelwereld. De toegang tot de kabel moet voor het sportkanaal geen probleem zijn.

Eveneens met KPN probeert Philips abonnee-tv op te zetten via de gezamenlijke dochter TeleSelect. Dit bedrijf koopt vrijwel zeker een pakket voetbalwedstrijden van het sportkanaal. Zo nemen de mediabelangen van Philips sluipenderwijs in belang toe en ontstaat er binnen Nederland een voedingsbodem voor conflicten. Philips is er zich terdege van bewust dat toezichthouders als de Europese Commissie gealarmeerd kunnen raken. Vandaar de voorkeur voor deelneming via minderheidsbelangen. Die moeten de indruk wekken dat Philips geen werkelijke invloed heeft.

Maar Endemol, dat net als Philips voor 17 procent in het sportkanaal zit, weet inmiddels dat een minderheidsbelang nog geen garantie is om ongestoord aan een medium-imperium te bouwen. Het bedrijf van Joop van den Ende en John de Mol had nog geen kwart van de aandelen in de Holland Media Groep (HMG), de machtige commerciële alliantie van de tv-zenders RTL4, RTL5 en Veronica, maar dat weerhield Brussel er niet van Endemol binnen HMG te kortwieken.

Steen des aanstoots voor de Europese Commissie was de verticale integratie: het samenkomen van tv-produktie en tv-uitzending bij HMG. Het gevaar was, meende de toezichthouder, dat andere producenten dan Endemol geen kans meer zouden krijgen om aan de HMG-zenders programma's te leveren. Ontdaan stapte Endemol door toedoen van Brussel uit HMG, waardoor een einde kwam aan deze vorm van verticale integratie.

De deelneming van Philips in het sportkanaal is zo klein dat van Brussel vooralsnog weinig te vrezen valt. Commissaris Karel van Miert heeft al geruststellende geluiden laten horen. Maar of dat zo blijft, is de vraag. Achter het sportkanaal schuilt voor Philips een veel groter belang. Inzet van de biedingenstrijd over het voetbal was voor Philips de controle over de Nederlandse pay-per-view-markt: het betalen per tv-programma via een digitale decoder.

PAY-PER-VIEW wordt op de wat langere termijn een grote toekomst toegedicht. Voetbal dient als breekijzer om de consument te verleiden tot de aanschaf van de bijbehorende decoder. De grote concurrent op dit vlak voor Philips is FilmNet, dat al enkele honderdduizenden decoders in Nederland heeft staan. FilmNet bood mee op de voetbalrechten met de NOS en HMG.

'Het breken van die alliantie had voor Philips de hoogste prioriteit. Daarom bemoeien Boonstra en Timmer zich er persoonlijk mee', meent Fons van Westerloo, algemeen directeur bij het tv-station SBS 6 dat eveneens meebood op het voetbal.

'Voor Philips was het cruciaal te voorkomen dat FilmNet de voetbalrechten in handen zou krijgen', aldus Van Westerloo. Bij de financiering van het sportkanaal via advertenties kunnen nog vraagtekens worden geplaatst, maar als straks de pay-per-view-methode ingang vindt, wordt het echt een goudmijn. 'Wanneer straks een miljoen mensen een tientje betalen voor Ajax-Feyenoord, dan verdien je zo tien miljoen gulden op een avond.'

De Europese Commissie kijkt met argusogen naar bedrijven die proberen die aantrekkelijke markt alvast naar zich toe te trekken. Zo greep Brussel twee jaar geleden in, toen er in Duitsland een onverslaanbare alliantie dreigde te ontstaan tussen de uitgevers Bertelsmann en Kirch, en Deutsche Telekom. In Nederland moeten KPN en Philips voor hetzelfde lot beducht zijn.

Voorlopig gaat het voor Philips de goede kant op. Terwijl de bewindslieden Wim Kok en Aad Nuis zich in de afgelopen weken bekommerden over de algehele toegankelijkheid van het voetbal in het komend seizoen, zette het ministerie van Economische Zaken vorige week juist een stap die de pay-per-view-markt dichterbij brengt. EZ maakte de instelling bekend van een nieuwe werkgroep die moet uitzoeken aan welke standaard de toekomstige decoder moet voldoen. De technische kennis over dit onderwerp is hoofdzakelijk in Eindhoven te vinden. Philips is dan ook in de werkgroep vertegenwoordigd.

Philips heeft voor de digitale markt een cruciaal onderdeel ontwikkeld: de trimedia-chip. Dezee microprocessor bewerkt digitale signalen waardoor ze zichtbaar worden op een beeldscherm. Microprocessoren vormen het hart van de digitale wereld. Producenten van deze processoren, zoals het Amerikaanse Intel, zijn gigantische ondernemingen met monopolistische trekjes.

Philips behoorde tot nu toe niet tot dat selecte gezelschap. Maar met de techniek van de trimediachip kan daar wel eens verandering in komen. Het schijfje silicium zal het hart moeten worden van tv's en pc's die op de digitale snelweg willen. Producenten van pc's vertonen een voorkeur voor de trimedia-chip, die net op de markt is, vanwege zijn kracht. Die stelt de pc in staat videobeelden te verwerken. Diezelfde trimedia-chip moet het hart worden van de digitale televisie, vindt Philips. En zal derhalve ook terecht moeten komen in de digitale decoder. De rest van de werkgroep van Economische Zaken moet daarvan alleen nog worden overtuigd.

Philips kijkt uiteraard verder dan Nederland. De slag op de thuismarkt is slechts een afgeleide van de strategie om op de wereldmarkt een rol van betekenis te spelen. Die positie heeft het concern nog lang niet bereikt.

Het bedrijf heeft een reputatie opgebouwd als producent van hardware zoals tv's, scheerapparaten en videorecorders. Door de Aziatische concurrentie zijn de winsten op die produkten sterk teruggelopen en op deelgebieden omgeslagen in verliezen.

DE toekomst is aan investeringen in software, een breed gebied van spelletjes via muziek en film tot tv-programma's. Via zijn deelneming in PolyGram (muziek en film) heeft Philips ervaren hoe lucratief de software kan zijn. Nu is het zaak om buiten de gebaande paden te treden en te investeren in de nieuwe diensten waarom de digitale toekomst vraagt.

Op het vlak van digitale techniek hoeft Philips niet veel bij te leren. Het concern heeft op dat punt altijd redelijk voorop gelopen. Al decennia geleden vonden Philips-ingenieurs de digitalisering van geluid en beeld uit, het omzetten van analoge signalen in elektronische pulsjes. Maar waarschijnlijk vermoedde toen niemand in het Eindhovense Natlab dat er goud gedolven was. Nu wordt de digitale eenheid 'bit' gezien als het DNA van alle toekomstige informatie.

In de jaren tachtig ontwikkelde Philips samen met het Japanse Sony de cd, een digitale geluidsdrager, en in de jaren negentig volgde, in samenwerking met Matsushita, de video-cd, eveneens een digitaal produkt. Momenteel wordt met een aantal andere Japanse concerns een techniek ontwikkeld om tv-beelden digitaal samen te persen, de MPEG-compressietechniek. Die is nu zo volmaakt dat op één enkel cd-schijfje een complete film kan worden opgenomen.

Maar cd-schijfjes zijn nog een ouderwetse vorm van opslag en vervoer van digitale geluiden en beelden. Die kunnen ook rechtstreeks worden verstuurd via de kabel, of via satellieten, of zelfs via ether-zenders. Dat verklaart de recente belangstelling van Philips voor kabelmaatschappijen en satelliet-tv. Samen met de Amerikaanse kabelgigant UIH is Philips eigenaar van UPC, de grootste private kabelmaatschappij in Europa met twee miljoen aansluitingen.

Een volgende logische stap is het investeren in de software zelf. Dat gebeurt tot dusver mondjesmaat. Met zijn leidende positie als muziekuitgeverij geldt PolyGram, voor driekwart eigendom van Philips, als het voornaamste software-bezit van Philips. Het bedrijf is er de hoofdoorzaak van dat van de totale Philips-omzet van ruim 64 miljard gulden circa 17 procent tot software kan worden gerekend. Dat moet in de komende jaren oplopen tot een kwart van de omzet, zo heeft Timmer aangegeven.

De hoop is nu dat het succesvolle PolyGram in staat zal zijn met de nieuwe divisie Philips Media meer gestalte te geven aan het software-bezit. Hoe moeizaam dat gaat, blijkt uit de filminvesteringen van PolyGram. Tegenover dat ene kassucces, Four Weddings and a Funeral, staan veel mislukkingen. Voor de filmindustrie is dat normaal, maar voor een bedrijf als PolyGram, dat jarenlang de resultaten gestaag zag stijgen, is dat slikken.

Philips Media heeft de investeringsverliezen in het afgelopen jaar verder zien oplopen, zo werd vorige week bekend. Van de tientallen miljoenen die Philips in de afgelopen jaren heeft geïnvesteerd in software voor het eigen cd-i-apparaat, heeft het concern nog maar bar weinig terug gezien. Met de investering in de voetbalrechten probeert het concern op een andere manier munt te slaan uit software.

'Op papier heeft Philips het nu aardig ingevuld door in de diverse fases van de bedrijfskolom plaats te nemen. Maar voordat de potentiële synergie tussen bijvoorbeeld programma's en kabel ook daadwerkelijk wordt gerealiseerd, ben je jaren verder. Dan moet de produktie van PolyGram aansluiten op bijvoorbeeld het Amsterdamse kabelnet. Dat vereist veel van een organisatie', meent Jan van de Beek, organisatie-adviseur bij KPMG, gespecialiseerd op het vlak van media.

'In financiële zin is de investering van Philips in het sportkanaal niet meer dan een speldeprik', meent Joost van Beek, analist bij effectenhuis Van Meer James Capel. Hij is benieuwd naar de volgende stap op software-gebied. Als mogelijkheid noemt hij aandelen in Endemol, partner van Philips in het sportkanaal. 'Een dergelijke investering zou me niet vreemd voorkomen.'

Naast de Endemol-software, de tv-programma's, zou Philips in de omroepwereld zo een belangrijke bondgenoot krijgen. 'In Europa zal binnenkort opnieuw een discussie worden gevoerd over breedbeeld-tv. Voor het invoeren daarvan heb je toch steun nodig in de omroepwereld. Dan is een belang in Endemol handig.'

IN POLITIEK DEN HAAG begint enige aandacht te ontstaan voor het media-offensief van Philips. 'Er is wat Philips betreft op de Nederlandse markt op zijn minst sprake van belangenverstrengeling', zegt het PvdA-kamerlid Rick van der Ploeg, verwijzend naar de combinatie van kabelbelang en deelneming in het sportkanaal, nog eens aangevuld met het sponsoren door Philips en de KNVB.

Van der Ploeg: 'Soms moet een bedrijf zoveel investeren in een race om een nieuwe technologie dat het maken van monopoliewinst de enige mogelijkheid is om het geld terug te verdienen. In dat geval is een monopoliepositie toelaatbaar. Maar ik vraag me af of dat hier het geval is.'

Vorige week voelde Van der Ploeg in een debat minister Hans Wijers van Economische Zaken daarover aan de tand. Naar eigen zeggen werd hij 'met een kluitje in het riet gestuurd'. De minister zei het 'fantastisch' te vinden 'als Philips zich de komende jaren zou ontwikkelen tot een multimedia-concern, uit een oogpunt van werkgelegenheid en ontwikkeling van nieuwe technologie'.

Wijers vindt het uitstekend dat Philips een eigen thuismarkt heeft waar het nieuwe technieken en produkten kan uitbroeden. 'We zullen Philips kritisch volgen,' wilde Wijers nog wel kwijt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden