Heerlijke buurt, maar op het randje

Het broeierige van Suriname, het harde van Rotterdam en het strakke van China kleuren de West Kruiskade. Verlopen kroegen naast exotische winkels, junks tussen winkelend publiek....

'Dat tafeltje bij het raam, daar heb ik lang over zitten twijfelen. Moest dat er nou wel komen komen? Je zit in de etalage hè, met je rug naar de bar. Als ze daar zitten, hoeven ze alleen maar even naar hun klanten op straat te wenken om hun deals te regelen.'

Menno Diesen (39, nooit beroofd) is eigenaar van Café De Oude Draaidoos op de Rotterdamse West Kruiskade. De straat kwam deze maand in het nieuws toen Chinezen massaal protesteerden tegen de criminaliteit waarvan zij steeds vaker slachtoffer zijn. In de buurt rond wat in de volksmond gewoon 'Kruiskade' heet (West Kruiskade en een stuk 1e Middellandstraat) nam de straatroof vorig jaar met 70 procent toe. Waarmee de straat het aloude imago van 'daar mot je niet komme' weer eens oppoetste.

Diesen gebaart naar het tafeltje bij het raam. We kijken langs de rode gordijnen naar buiten. Aan de overkant een park met een stalen hek dat tegen de avond op slot gaat. Rechts daarvan de discotheek Nighttown, die zeven dagen per week een nachtcafé wilde runnen, maar vorig jaar besloot dat te beperken tot een halve week, omdat 'vage figuren met mobieltjes' het café als kantoor gingen gebruiken.

Aan de andere kant van het park het sinds een jaar of tien oprukkende Chinatown met zijn restaurants, toko's, supermarkten, kapper, reisbureau, videoshop, belwinkels.

Junks schuifelen tussen het winkelend publiek. 'Gassies' met mobieltjes slenteren van niets naar nergens. Chinezen, Surinamers, Turken, Noord-Afrikanen, Nederlanders, Antillianen, Kaapverdianen.

'Heerlijk, alsof je op vakantie bent in eigen land', zegt de een, refererend aan exotische winkels als die van Lachmansingh, waar je naast sarongs en foto's van Bollywood-filmsterren ook spuitbussen wierook kunt kopen. En niet te vergeten schoenwinkel Corbeau met zijn haast antieke interieur. Een luxe-zaak met flitsende schoenen voor Surinamers. Net als slagerij Schell ('sinds 1796') heeft Corbeau zich aangepast aan de veranderde klandizie.

'Vergaarbak van uitschot', vindt de ander, verwijzend naar de drugs en het straatbeeld na acht uur 's avonds, als de Kruiskade op hang- en randfiguren na is uitgestorven.

'Je vindt hier het broeierige van Suriname, het harde van Rotterdam en het strakke van China', zegt dj/styliste Isis Vaandrager (29, nooit beroofd). Ze zoekt naar het juiste woord. 'Edgy.' Precies, op het randje.

De Oude Draaidoos is het laatste echt Hollandse café in de straat. Diesen nam het beheer vier jaar geleden over. Voor het geld hoefde hij het niet te doen, hij heeft een goede baan in de automatisering. Maar hij komt uit de buurt hè, is er geboren en woont al sinds zijn 10de op de Kruiskade. 'Toen ik klein was, was de buurt heel oud-Hollands, koffie drinken op straat, naar de speeltuin.'

Hij wil er weer een gezellige kroeg van maken, want die heb je hier niet meer. De meeste maken een uitgeleefde indruk. De Grolsch Inn, een paar deuren verderop, spant de kroon. Daar hoor je alleen Kroatisch, met heel af en toe een Nederlands woord: 'reisdocument'. Insiders beweren dat er na sluitingstijd stevig wordt gegokt.

Graag zou Diesen een paar bankjes op de stoep zetten, niet echt een terras hoor, want daar is het trottoir te smal voor, maar gewoon gezellig een paar bankjes waar je koffie kunt drinken. Mag niet. 'Al die andere caféhouders doen niks aan hun zaak, ja, maximaal uitnutten. En als ik als Hollander een bankie voor de deur zet, komt er meteen zo'n agente die bekant de ruit in slaat.' Er is iets mis met een straat, waar je gelazer krijgt wegens een bankje, terwijl ze verderop open en bloot harddrugs dealen, vindt hij.

We kijken naar buiten. Een bizar uitgedoste man houdt stil voor het raam. 'Die kennen we', zegt Diesen. 'Soms haalt ie z'n lul uit z'n broek. Je ziet hier veel mensen die buiten de boot vallen. 's Ochtends vroeg staan ze in de vuinisbakken te graaien. De tweedeling in de maatschappij zie je hier het eerst terug.'

De volksbuurt rond de Kruiskade, het Oude Westen, pal tegen het centrum, geldt sinds oudsher als plek waar buitenlandse migranten hun eerste schreden zetten. Eerst waren dat de Spanjaarden, begin jaren zeventig kwamen de Surinamers en kreeg de straat de bijnaam 'Kroeskade'.

Dat was een mooie tijd, grinnikt Teddy Treurniet ('leeftijdloos', nooit beroofd), een jointje wegpaffend. Treurniet kwam in 1960 als muzikant uit Paramaribo naar Rotterdam en werd de spil van de undergroundscene in het Oude Westen. Zijn woning, Jan Porcellisstraat 28, werd 'een doorgangshuis voor hippies', van Deelder tot Vinkenoog.

Later beheerde hij undergroundclub Boeddha in De Tempel op de Kruiskade, 'waar nu dat bejaardentehuis staat'. De Tempel was een tot vrijplaats omgetoverde kerk, waar ook de lokale Hell's Angels hun thuishaven hadden. Tot de boel begin jaren zeventig wegens overlast moest sluiten.

Op de Kruiskade had je toen wat Surinaamse winkels voor tropische groente en fruit. Daarna kwamen cafés als Why Not en Duncan's Corner, waar op ieder uur van de dag blitse negers met zonnebrillen en wijde soulbroeken voor de deur stonden. Binnen was het donker en rook het naar dope. Treurniet herinnert zich de sfeer op straat als vriendelijk en broederlijk. 'Je kon er makkelijk een woning krijgen. Elders werden wij geweerd. Maar op de Kruiskade zaten volksmensen die niet zo moeilijk deden.'

Heel gezellig allemaal, tot de heroïne zijn intrede deed. Eerst beheersten de Chinezen van Katendrecht de handel, daarna de Turken. 'In de drukte van die cafés gingen zich gebruikers mengen', zegt Treurniet. 'Als je er een paar toelaat, nemen ze het over. Op een gegeven moment was een kwart van de klanten gebruiker en verkoper. De politie gooide die zaakjes snel dicht. De harddrugs hebben de Kruiskade kapotgemaakt. Veel mensen zijn weggetrokken.'

Maar de drugs zijn gebleven. Dat kan ook bijna niet anders met het Centraal Station en de Pauluskerk met haar gebruikersruimte vlakbij, en de Kruiskade als hoofdroute richting Spangen. Vooral tijdens de hoogtijdagen van Perron 0, waar begin jaren negentig openlijk harddrugs werden verhandeld en gebruikt, overspoelden junks de straat, zegt Eric Robinson (39, een keer overvallen) van Billboard Records. 'Toch was het toen gezelliger dan nu. We zetten de muziek buiten, er werd gedanst, het was een gekke boel.'

Robinson behoort tot de nieuwe lichting Surinamers op de Kruiskade. Hij kwam in 1981 naar Nederland. Twaalf jaar geleden opende hij zijn winkel, waar New Yorkse hiphop-kleding en zwarte muziek wordt verkocht. Rapper Def Rhymz komt er. Maar ook dagjesmensen die hun groente kopen in Toko Milobi, vervolgens gaan eten in Kiem Foei en dan tropische muziek halen bij Billboard.

'Antillianen kopen het meest', zegt Robinson. 'Dat zijn leuke mensen. Ik heb nooit problemen met ze. Ze consumeren! Als ze duizend gulden hebben, willen ze er twaalfhonderd uitgeven.'

Niks heeft Robinson gemerkt van een toename van het aantal berovingen. Die Chinezen lullen maar wat, is de mening onder de Surinamers op de Kruiskade. 'Ze maken het erger, zodat de prijzen van de panden zakken en zij die goedkoper kunnen overnemen', klinkt het in café Talk of the Town. 'Ze willen ons eruit drijven. Ze komen met tassen vol geld. Ze betalen cash, het dubbele van de waarde.'

Hommy Wong (25, een keer beroofd) kijkt geschrokken op als ze hoort dat de Chinese klachten worden weggehoond. Ze knikt naar het meisje achter de kassa van eethuis Man Far. 'Drie keer beroofd. De kok kreeg twee messen in zijn nek. Het meisje van de kapper hiernaast werd 's ochtends om acht uur beroofd.' Ze vertelt over een verkrachting. 'Toen was voor velen van ons de maat vol en gingen we de straat op.'

Wong is eigenaresse van Toko De 1e Klasse, die tempeh, varkensbloed en levende vis verkoopt. Hier en in twee andere zaken kunnen beroofde Chinezen komen voor hulp om aangifte te doen. 'Ik vertaal. Het werd bijna een dagtaak.'

Zoals de meeste Chinezen zit Wong nog niet zo lang op de Kruiskade. Ze kwam in 1999 uit Eindhoven. 'Hier is het gezellig, nou ja, wás het gezellig. Chinezen uit het hele land komen hier graag. Ze kunnen leuk winkelen, je kunt er goed Chinees eten en er zijn winkels met cd's uit Hongkong.'

Ze krijgt bijval van restauranthouder K.W. Choy (55, nooit beroofd). 'Het is logisch dat Chinezen proberen de rest van de straat op te kopen. Dit is een gouden hoek. We proberen gegroepeerd bij elkaar te gaan zitten en zaken te doen.' Dat Chinezen elkaar afpersen doet hij af als 'iets van vroeger'. Maar het feit dat de uitbater van een fast food restaurantje ruim achtduizend gulden huur per maand moet afdragen aan een andere Chinees geeft te denken.

De ontwikkeling van de Kruiskade is in een beslissend stadium beland. De gemeente hoopt er een toeristenattractie van te maken. 'Het moet zo worden dat je vanaf het station net zo gemakkelijk rechtsaf de Kruiskade opgaat, als linksaf naar de Lijnbaan', zegt consultant Kees de Gruiter.

Hij werd in 1999 door de Wijkontwikkelingsmaatschappij gevraagd te kijken hoe de straat een 'kwaliteitsslag' kan maken. 'Dat betekent met behoud van karakter openstaan voor een breder publiek. De chaos is een van de charmes, maar maakt het voor boefjes gemakkelijk hun slag te slaan.'

De openbare orde moet worden verbeterd door nauwere samenwerking tussen politie, parkeerbedrijf en reinigingspolitie. 'Maar niet op alle slakken zout leggen, dat lukt toch niet. Dubbel parkeren, cruisen, dat hoort erbij. Je moet dat in goede banen leiden', zegt De Gruiter.

Er zijn subsidies voor transparante rolluiken. De Wijkontwikkelingsmaatschappij ziet erop toe wie leeggekomen panden betrekt. Zo huurde zij een voormalige autoshowroom in een zijstraat en verhuurde die aan een Marokkaanse ondernemer, zodat die er een sportschool kon vestigen in plaats van dat er een garage zou komen. Oud-Europees kampioen thaiboksen Majid Ait El Bashir (26, nooit beroofd) geeft er les. Hij moet een rolmodel worden.

Dinsdagavond. Fast food restaurant Kiem Foei blijkt de lokale favoriet. Een Chinees-Surinaamse jongen in een Feyenoord-jack bedient de gemêleerde clièntele. Sky-radio schalt door de ruimte. Het is stampvol, zo vol dat je bij elkaar moet aanschuiven. 'Eet smakelijk', klinkt het. Net als je denkt 'heerlijke buurt' zie je op straat een man geboeid door de politie worden afgevoerd. Edgy is beter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden