Heere wordt 'Heer' in nieuwe bijbelvertaling

In christelijke kring is ontstemd gereageerd op de nieuwe bijbelvertaling, waarvan maandag het eerste deel werd gepresenteerd. Critici missen daarin het verhevene en mysterieuze....

Van onze verslaggever

Henk Müller

UTRECHT

Ds. Nico ter Linden zit in zak en as over de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) waarvan maandag een eerste gedeelte is gepresenteerd. Hij is niet de enige. Van behoudend tot liberaal bestaat in christelijke kringen wrevel over de nieuwe bijbelvertaling. Ter Linden, één van de meest gelezen dominees sinds het verschijnen van zijn Het verhaal gaat... vindt wat hij gelezen heeft van de vertaling 'vrij bot'.

De auteurs van en de personages in de Bijbel lijken ambtenaren geworden die nota-taal spreken, of simpele zielen die over een heel eenvoudige woordenschat beschikken. De critici zijn het erover eens: het verhevene en het mysterieuze is weg. De Heere is definitief Heer geworden, een soort hoofdambtenaar ('Tot hem richtte zich de Heer') en aan het monumentale karakter van het Oude Testament wordt geen recht gedaan.

Kortom, de Tale Kanaäns is definitief afgeschreven. Zelfs het 'ijdelheid der ijdelheden' van Prediker is verdwenen en vervangen door 'Lucht en leegte, alles is maar leegte'.

Maar de voorzitter van de begeleidingscommissie, dr. S. Noorda, toonde zich gisteren niet onder de indruk van de kritiek. Hij wees critici die menen dat subtiliteiten in het Hebreeuws in de vertaling worden vermoord erop dat alle tekstelementen wel degelijk in het Nederlands zijn vertaald.

'Maar wie de kenmerken van de originele taal wil teruglezen, moet het origineel lezen danwel een ander type vertaling', vindt Noorda.

Het Hebreeuws kent een uitbundige nevenschikking van zinnen, die sommige dominees graag in hun vertaling laten zien. Het Nederlands kent dat niet, dus moet je het ook niet gekunsteld doen, aldus de voorzitter van de begeleidingscommissie.

Het mammoetproject om een nieuwe oecumenische bijbelvertaling te maken die in elk geval de gehele volgende eeuw dienst kan doen, begon in 1993. Uitgangspunt was de tekst van het Oude en Nieuwe Testament 'functioneel' te vertalen. Geen Veronica-aanpak, maar ook geen Tale Kanaäns. 'Welk voordeel heeft de mens van alles wat hij met zijn gezwoeg tot stand brengt'(NBV, Prediker 3:9), lijkt intussen het motto van de vertalers te zijn geworden.

Het ging allemaal veel moeizamer dan gedacht. Het jaar 2000 waarin de vertaling moet zijn voltooid, is inmiddels 2004 geworden. De miljoenen guldens die bij elkaar waren gespaard raakten op en financiële problemen lijken de zaak te vertragen.

Meer dan vijftig supervisoren (meelezers) uit twintig kerkgenootschappen, een stevige begeleidingscommissie (BC) en een coördinatiecommissie volgden en volgen het werk van twee vertaalteams die bestaan uit Oudtestamentici, Nieuwtestamentici, neerlandici en vertaalwetenschappers. Omdat de nieuwsgierigheid naar de resultaten steeds groter werd, besloot de BC een deelvertaling te presenteren, getiteld Werk in Uitvoering met een vertaling van de boeken Ester, Prediker, Jona, Judit en Handelingen. Elke vertaling is voorzien van een verantwoording over vertaalregels, vertaalprincipes en de gemaakte keuzes.

Prof.dr. P. Beentjes, exegeet en vice-voorzitter van de begeleidingscommissie, vertelde maandag waarom de vertaalstrategie om van Predikers 'ijdelheid der ijdelheden' voortaan te vertalen met 'lucht en leegte' de juiste was. In een technisch exposé legde hij uit waarom een uitdrukking die nog ouder is dan de Statenvertaling van 1637, namelijk uit de Delftse Bijbel van 1447, voor de vertalers niet langer correct is. Kern is dat de vertalers destijds de Hebreeuwse tekst verkeerd hebben vertaald.

De vertalers van de NBV willen dat de bijbel niet langer een 'raar, ouderwets boek' lijkt, met achterhaalde uitdrukkingen. De nieuwe vertaling is voor iedereen bedoeld: kerkelijken en niet-kerkelijken, mensen die nog nooit een letter in het boek hebben gelezen en mensen die het als het Woord van de Heere zien.

De NBV moet, eenmaal gereed, in brede kring worden gebruikt: 'in kerken, synagogen, geciteerd in de krant en de literatuur, stof voor meditatie, materiaal voor polemiek, inspiratie voor kunstwerken', aldus Noorda. En wie het niet met de keuzes van Werk in Uitvoering eens is, moet dat vooral laten weten, zeggen de initiatiefnemers. Het vertaalwerk is voor de helft af, maar commentaar blijft welkom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden