Heel Polen ruikt naar zaagsel sinds de bomenkap is vrijgegeven

Sinds de wet op de bomenkap is versoepeld, klinken overal in polen de kettingzagen. Anderhalf miljoen bomen zouden al zijn verdwenen. Houthakkers varen er wel bij, natuurminnaars zijn woedend over de 'bomenstorm'.

Grzegorz haalt een boom neer in de buurt van Warschau Beeld Piotr Malecki

Grzregorz Bienkowski hangt 4 meter boven de grond, met stevig touw gezekerd, als de gsm in zijn broekzak overgaat. 'Wat zegt u? Vrijdag? Dat is goed.' Hij hangt op. Weer een klus erbij voor zijn kleine bomenkapbedrijf.

In heel Polen gaan sinds een paar weken bomen tegen de grond als kegels op een bowlingbaan. Kom maar kijken in Otwock, een stadje op drie kwartier rijden van Warschau, waar de 31-jarige Bienkowski en zijn collega's met kettingzagen twee ranke sparren te lijf gaan. Tegen het lawaai dragen ze beschermende koptelefoons. Na nog geen twee uur werken ligt de voortuin bezaaid met zaagsel en stammetjes. Het gezin wil de woning uitbouwen. Daarom moeten de sparren weg.

Op 1 januari is in Polen de wet op de bomenkap versoepeld. Wie af wil van een boom op zijn grond, hoeft niet langer naar de gemeente voor toestemming. Natuurbeschermers en houthakkers maken sinds deze 'Lex Szyszko' - vernoemd naar milieuminister Jan Szyszko - melding van een hausse. In het parlement circuleert een schatting van 1,5 miljoen gekapte bomen. 'Heel Polen geurt naar zaagsel', schrijft weekblad Polityka opgewekt.

De regering wil de natuurbureaucratie afbreken, blijkt uit een brief die uitlekte via Greenpeace. Minister Szyszko stelt daarin voor de twee overheidsorganen op te heffen die per regio de natuurbescherming doen. Ze bestaan volgens de minister uit groene fanatici en zouden vooral een sta-in-de-weg zijn voor investeerders.

Szyszko wil de boel centraliseren. Daarmee dreigt het natuurbehoud, na de publieke media, het Constitutioneel Hof, het leger en de rechterlijke macht de volgende sector te worden die zijn laatste restje onafhankelijkheid verliest en direct overgeleverd zal zijn aan de grillen van de regering en diens nationalistische partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS).

Vooroorlogse fruitboom

Het natuurminnende deel van de Polen is woedend, al kunnen ze er vaak maar weinig aan doen. De vooroorlogse fruitboom in Warschau die beroemd werd dankzij een reportage van schrijfster Hannah Krall, was al verdwenen voor de buurt in actie kon komen.

'De Polen kennen een diep gecultiveerd besef van 'meesterschap' over het eigen land', zegt Piotr Tyszko-Chmielowiec, directeur van een consultancybedrijf voor de boomteelt en al tien jaar bezig met natuurbescherming. 'Dat zit in de taal. Ik zie op sociale media hoe mensen ten strijde trekken voor hun recht om te kappen, bijna alsof ze op kruistocht zijn.'

Wat hem de meeste zorgen baart, zijn de bomen van honderd, tweehonderd jaar oud. 'Die verliezen hun bescherming. Van volledige regelgeving gaan we naar volledige laissez faire.'

Grzregorz Bienkowski Beeld Piotr Malecki

Ook in kringen van de regeringspartij PiS moet men gezien hebben dat de 'Lex Szyszko' wel erg ver ging, want de partij nam eind februari gas terug. Er komen amendementen om de wet te corrigeren, suste partijleider Jaroslaw Kaczynski de gemoederen.

De regering wil vooral voorkomen dat er gekapt wordt uit commerciële overwegingen. De wet is bedoeld voor privépersonen, niet voor bedrijven. Ook bomen die als natuurmonument zijn aangemerkt of deel uitmaken van een park of natuurgebied, zijn uitgezonderd. Na het kappen mag een landeigenaar straks mogelijk vijf jaar lang geen 'economische activiteiten' ontplooien op die plek.

Vorig jaar oogstte de Poolse regering al kritiek toen ze toestemming gaf voor grootschalige bomenkap in het door UNESCO beschermde Bialowieza-woud, algemeen bekend als het laatste nog complete oerbos van Europa. De Europese Commissie dreigt met een procedure bij het Europees Hof voor Justitie.

Poolse onafhankelijkheid

'Deze minister verwoest de Poolse natuur', zei Katarzyna Lubnauer van oppositiepartij Nowoczesna ('Modern'), die samen met twee andere partijen tevergeefs een motie van wantrouwen indiende.

Op het web circuleert een oppositiefilmpje waarin bomen op het schild worden gehesen als de stille getuigen van het Poolse verleden. De bomen zagen alles: de Poolse onafhankelijkheid (1918) en het anticommunistische verzet van Solidarnosc (jaren tachtig). Meer pijn kun je een romantisch-reactionaire partij als PiS niet doen, moeten de makers hebben gedacht. De liberale krant Gazeta Wyborcza probeert sinds kort lezers te lokken met de belofte dat er een boom geplant zal worden voor ieder nieuw afgesloten online-abonnement.

Langs het onverharde weggetje in Otwock steekt Beniamin Kruczala (31) een sigaret op. Noem Beniamin geen houthakker, want dan volgt meteen een correctie. Hij is 'boomkweker'. De bomen en hij begrijpen elkaar. Laatst nog kreeg hij de opdracht een berk weg te halen, omdat die overhelde naar een woning. 'Onzin, zei ik. Deze boom is geen gevaar.' De vrouw die er woonde, bleek gehecht aan de berk. Hij mocht blijven staan.

Tekst gaat verder onder de foto.

'Wat zegt u? Vrijdag? Dat is goed.' Hij hangt op. Weer een klus erbij voor zijn kleine bomenkapbedrijf Beeld Piotr Malecki

Die vrouw was een uitzondering, zegt hij. De meeste Polen laat het welbevinden van bomen koud. 'Eigenlijk is de maatschappij hier nog niet klaar voor', zegt Beniamin. 'Maar zonder vrijheid ontwikkelen mensen ook geen verantwoordelijkheidsgevoel. Dus ik vind het toch een goede wet. Op termijn zullen de Polen volwassen worden.'

Hard en onverbiddelijk ratelen de kettingzagen deze ochtend alle vogels van Otwock wakker. Terwijl Grzegorz langzaam afzakt en de spar stukje voor stukje onthoofdt, gooien Beniamin en zijn twee collega's de stammetjes in een ronkende massaversnipperaar. 'Oppassen', zegt Beniamin grinnikend, terwijl hij bukt voor rondvliegend zaagsel . En weg is hij weer, gewenkt door een oude heer met nog één tand in zijn mond. Die woont in de buurt en wijst naar zijn eigen boom drie tuinen verder. Wat kost dat?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden