Reportage Malta

Heel Malta roept ‘weg, weg, weg’ maar de premier zit er nog steeds

Tijdens aanhoudende protesten in Valletta wordt het vertrek van premier Muscat geëist. Hij heeft zijn aftreden aangekondigd, maar pas in januari. Beeld Reuters

Wat begon met de moord op een journaliste ontaardt in een drama dat alle elementen bevat voor een onwaarschijnlijke actiefilm. Malta schudt op zijn grondvesten, en zelfs de EU komt kijken om te zien of de corrupte dwerg misschien uit de unie moet worden geschopt.

Zodra de zwarte BMW komt voorrijden, en de agenten hun stellingen innemen bij de dranghekken, breekt de pleuris uit voor het parlementsgebouw van Malta. De betogers duwen naar voren en roepen: ‘moordenaars’, ‘criminelen’ en ‘weg, weg, weg!’. De agenten duwen weer naar achteren en zien hoe oppositieleden vanuit het raam namaakbriefjes van 500 euro naar beneden strooien.

‘Maffia’, klinkt het van alle kanten. ‘Wij willen gerechtigheid’, en vooral: ‘Hij moet weg, hij moet weg, hij moet weg.’

Wie hij is, daar bestaat maandag in Valletta geen twijfel over. ‘Hij’ is Joseph Muscat, de man in de zwarte BMW, die sinds 2013 premier is van de kleine EU-lidstaat maar die sinds vorige week ook wordt verdacht van het verdoezelen van moord.

Als de afgelopen dagen in Malta het ooit tot een actiefilm zullen schoppen, bestaat de kans dat alleen RTL7 hem wil uitzenden, want de hoeveelheid autobommen, superjachten, onwaarschijnlijke vluchtpogingen, witwassende maffiosi, en corrupte politici met bijnamen als ‘The King’ die in het verhaal voorkomen, zijn eigenlijk tegen het ongeloofwaardige aan.

Het probleem is alleen: het is geen fictie. De autobom die de bekendste journalist van Malta, Daphne Caruana Galizia, twee jaar geleden opblies, was echt. Net zoals er vorige week echt een multimiljonair werd opgepakt terwijl hij op zijn luxejacht van het eiland probeerde te vluchten, en de meest naaste medewerkers van premier Muscat echt met naam en toenaam worden genoemd in het moordonderzoek.

Beeld de Volkskrant

‘Opeens lijkt het erop dat onze premier al twee jaar lang een moordcomplot probeert toe te dekken’, zegt Anthony Agius, een van de paar honderd demonstranten die zich al dagen in het centrum van de Maltese hoofdstad verzamelen om het aftreden van de premier te eisen. Na vorige week is hun verdriet over de moord op Malta definitief omgeslagen in woede en zelfs razernij. De ordediensten doen de afgelopen dagen niet eens meer de moeite de dranghekken in het centrum van Valletta op te bergen, want ze weten dat er morgen toch weer nieuwe protesten zijn.

Voor Malta zijn dat onbekende verschijnselen, want Malta was de afgelopen jaren juist zo’n tevreden, want snel rijker wordend land. Dankzij de flexibele belastingregels staan er inmiddels tienduizenden buitenlandse bedrijven ingeschreven bij de lokale Kamer van Koophandel en is het sinds 2014 voor buitenlanders zelfs mogelijk een Maltees paspoort te kopen. Dat betekent dat in ruil voor een investering van plusminus 800 duizend euro, iedere vermogende Rus, Arabier of Azerbeidzjaan stante pede lid kan worden van de Europese Unie.

De meeste inwoners, van wie een groot deel meeprofiteerde van die nieuwe weelde, waren zich vaagjes wel bewust van de schaduwkant van al die praktijken, maar het was enkel journaliste Daphne Caruana Galizia die er daadwerkelijk over publiceerde.

Een van de personen waarover zij bijvoorbeeld vaak schreef, was Keith Schembri, een jeugdvriend van premier Muscat die direct na zijn verkiezingswinst in 2013 werd benoemd tot zijn kabinetschef. Schembri bleek, aldus een aantal onthullingen, eigenaar van een schimmig offshorebedrijf dat om onduidelijke redenen, via Dubai en Panama, miljoenen euro’s ontving van de rijke Maltese zakenman Yorgen Fenech.

De ouders van de vermoorde journaliste Daphne Caruana Galizia zijn aanwezig bij een demonstratie in Valletta. Beeld REUTERS

Caruana Galizia stond op het punt meer over de zaak te onthullen, toen ze in 2017 plotseling werd opgeblazen.

In de dagen na die moord beloofde premier Muscat de onderste steen boven te halen, waarna er twee jaar lang vrijwel niets gebeurde. De overheid kwam weliswaar met een dik rapport, maar daarvan werden slechts vijftig pagina’s openbaar gemaakt. Ook werden er drie huurmoordenaars aangehouden, maar wie hun daadwerkelijke opdrachtgever was, bleef voor de buitenwereld altijd onduidelijk.

Tot vorige week althans, toen dankzij de getuigenis van een opeens gearresteerde tussenpersoon toch bekend werd wie die opdrachtgever was. Dat bleek Yorgen Fenech, dezelfde zakenman die schimmige banden had met de stafchef van de premier. Fenech werd vorige week aangehouden toen hij op zijn luxe jachtboot het eiland probeerde te ontvluchten. Hij zou daarop direct hebben aangeboden te getuigen in ruil voor strafvermindering en noemde daarbij de naam van kabinetschef Schembri, die volgens hem eveneens betrokken was bij de moord.

‘Sinds we dat hoorden, staan wij hier’, zegt demonstrant Wiebke Micallef. ‘En we blijven hier net zo lang staan tot iedere politicus die hierbij betrokken is, voor de rechter verschijnt.’ En met iedere politicus doelt ze ook nadrukkelijk op premier Muscat, die zijn stafchef in het verleden al vaker de hand boven het hoofd hield.

‘Muscat moet zich direct terugtrekken uit dit onderzoek. Je kunt gewoon niet langer stellen dat hij neutraal en onafhankelijk is’, zegt ook de Nederlandse Europarlementariër Sophie in ’t Veld, die maandagavond naar Malta vloog om de zaak namens het Europees Parlement te onderzoeken. Het is de derde maal in twee jaar tijd dat een dergelijke missie naar Malta trekt, wat het Europese belang van het schandaal goed aangeeft. ‘Al in maart hebben wij de Europese Commissie opgeroepen een procedure te starten die kan leiden schorsing van een lidstaat’, zegt In ‘t Veld. ‘Daar is voldoende aanleiding voor.’

Het is vanwege die druk vanuit Brussel, en vanwege de druk uit de straten van Valletta, dat er de afgelopen dagen al twee ministers opstapten en kabinetschef Schembri kortstondig werd gearresteerd. Het grote probleem met Schembri , zo vinden de betogers, is dat hij ook vrijwel direct weer werd vrijgelaten.

Zelfs de tv-toespraak van zondag, waarin premier Muscat beloofde zelf in januari af te treden, leidde niet tot vreugde, maar enkel tot nog meer woede. De betogers die maandag voor het parlement schreeuwen dat hij zo snel mogelijk ‘weg! weg! weg!’ moet. Ze geloven namelijk geen snars van zijn argument dat die veertig dagen nodig zijn om een geschikte opvolger te zoeken.

‘Hoe langer hij blijft, hoe meer vriendjes hij kan beschermen, en hoe meer bewijzen hij kan verdonkeremanen’, zegt betoger Anthony Agius. ‘Daarom sta ik hier vandaag en daarom sta ik hier morgen weer. En als het nodig is, de dag daarna opnieuw.’

De drie hoofdrolspelers

Een kabinetschef, een minister en een zakenman spelen de hoofdrollen in het drama rond de moord op de Maltese journalist Daphne Caruana Galizia. Wie zijn die drie, en hoe zijn zij door geld en brievenbusfirma’s met elkaar verbonden?

Interview Paul Caruana Galizia

Toen de bekende Maltese journalist Daphne Caruana Galizia werd vermoord, was haar zoon Paul wel geschokt, maar niet verbaasd. Als kind zag hij al hoe hun honden werden vergiftigd, en hun huis in brand werd gestoken, vertelde hij vorig jaar in een interview met de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden