Heel Laurus geloofde Ole 'Fortuyn'

Supermarktconcern Laurus werd deze week op het nippertje gered door het Franse Casino. Hoe kon de moeder van Edah, Konmar en Super De Boer in recordtempo aan de rand van de afgrond raken?...

Eén man. Eén onbelangrijk mannetje heeft vanaf het begin kritiek op de grootse plannen van kersvers topman Ole van der Straaten en het supermarktconcern Laurus. Hij is geen bestuurder, filiaalleider, commissaris, OR-lid of financier, en het is ook niet het bureau dat hét klantenonderzoek heeft verricht waarvoor alle geldschieters door de knieën zijn gegaan; nee, het mannetje is bestuurder bij de kleinste vakbond, De Unie.

Direct nadat Van der Straaten zijn plannen eind 2000 ontvouwt, zegt Suat Koetloe: 'Jongen' - want met Ole kun je altijd praten alsof het je maatje is - 'Jongen, dat kan nóóit'. De vakbondsman gelooft niet dat je vijf winkelformules met verschillende prijzen en doelgroepen kunt ombouwen tot één Konmar. Want marktleider Ahold, zo redeneert hij, bouwt z'n C1000- en A & P-winkels, die voor mensen met een kleinere portemonnee zijn, óók niet om tot Albert Heijn.

Koetloe wordt al snel terzijde geschoven. Niet alleen door Van der Straaten, maar door ook directeur sociale zaken Hans Cornuit en diens hoofd personeelszaken, Jan Visch. Zelfs de ondernemingsraad én collega-vakbondsbestuurders van CNV en FNV Bondgenoten ergeren zich mateloos aan zijn kritiek .

Maar wat niemand aan het begin van het Grote Laurus-avontuur durft te denken is deze week in alle omvang werkelijkheid geworden: Koetloe had gelijk. Het tweede supermarktconcern van Nederland, met z'n 1455 winkels, bijna 48 duizend werknemers en een omzet van 6,4 miljard euro, stevende binnen enkele maanden in volle vaart af op een faillissement. Tot afgelopen woensdagavond, als de Franse concurrent Casino het hele zaakje voor een prikkie in de schoot krijgt geworpen.

De nachtmerrie van Laurus begint al binnen vijf minuten nadat de eerste Konmar-winkel, we schrijven 15 mei 2001, in Almere wordt geopend. Een televisiejournalist vraagt voor de camera aan Ole van der Straaten: 'Waarom is uw melk duurder dan bij de concurrent? En waarom kost uw koffie veel meer?' Een beetje flauw, vindt Ole, want 'we hebben een assortiment van 45 duizend artikelen'. Maar de journalist rebbelt door en aan haar prijslijst komt geen einde. Dan al weet Van der Straaten: hier gaat iets helemáál niet goed.

Hij weet niks van supermarkten. Zijn vrouw wil terug naar Nederland, want Unilever is weliswaar een mooi bedrijf, maar in Mexico en op de Filippijnen kan de familie Van der Straaten zich nauwelijks zonder bodyguards voortbewegen. Een headhunter vraagt hem eens te gaan praten met Laurus-commissaris Ton Risseeuw. Aardige kerel, maar Van der Straaten ziet de gigantische integratieplannen - de 'koninkrijkjes' van Laurus moeten gaan samenwerken - aanvankelijk niet zitten.

Een gesprek met andere commissarissen, dat hem beter bevalt, trekt hem over de streep. Vooral Eric Albada Jelgersma, de commissaris annex grootaandeelhouder die een hele dikke vinger in de pap heeft, ziet in Van der Straaten de man waarmee hij een oude rivaal, Albert Heijn, naar de kroon kan steken.

De nieuwe topman trekt met veertig jonge enthousiaste filiaalleiders naar de Belgische Ardennen. 'Vergelijk hem met Pim Fortuyn', zegt iemand die het van nabij meemaakte. 'Ole zei precies wat iedereen wilde horen. Wij, de top, de commissarissen, de aandeelhouders, we wílden gewoon dat hij gelijk had. Dáárom leverde niemand kritiek.'

Laurus, de fusie tussen Vendex en De Boer Unigro, loopt op dat moment namelijk niet goed. De voormalige familiebedrijven laten zich door de leiding niks voorschrijven, waardoor de logge constructie vreselijk inefficiënt werkt. Maar hij, Ole van der Straaten, heeft daar een hele simpele oplossing voor: we maken er gewoon één grote, gezellige familiewinkel van.

Gejuich.

Amper twee weken nadat de eerste Konmar-nieuwe-stijl is geopend, roept de topman de hele top-twintig van Laurus bijeen in het Hilton-hotel op Schiphol. Veel, zoniet alles, gaat mis, constateert hij. Gaan we door, of stoppen we ermee?

Ze gaan door. Maar alarmfase één is begonnen.

Eigenlijk, zegt een ingewijde, is het al mis voordat er nog maar één winkel is geopend. Een conclusie uit het klantenonderzoek van bureau Added Value, waarop alle investeerders hun vertrouwen baseren, luidt dat klanten het assortiment, de keuze en de prijs van Groenwoudt-winkels als beste aanmerken. Maar de nieuwe formule, zo besluiten Van der Straaten en zijn rechterhand Peter Stuyts (voormalig directeur van Konmar Nederland) gaat Konmar heten. Die keten geniet immers de meeste naamsbekendheid, zegt hetzelfde onderzoek, dat volgens sommigen vooral in de Randstad is uitgevoerd. En in de Randstad zitten van alle Laurus-winkels voornamelijk Konmars.

In een eerdere notitie rekent het management met een gemiddelde marge van 23 procent op het hele assortiment. Maar dat groeit in de praktijk al snel naar bijna 30 procent. Wellicht ligt dat aan rechterhand Stuyts, de bakkerszoon die graag wil dat de Konmar-nieuwe-stijl zelf z'n eigen, verse brood gaat bakken. Het idee zal investeringen van ettelijke tonnen per winkel kosten, en om dat te realiseren moeten de prijzen omhoog. Maar de klanten klagen dat hun voormalige Edah of Lekker & Laag te duur is geworden en komen niet terug. Een miljoenenverslindende reclamecampagne voor koopjes en aanbiedingen kan daar niets meer aan veranderen.

Consumenten die zich niet aan het prijskaartje storen, ergeren zich al snel aan de lange wachtrijen voor de kassa's. De scanners van het nieuwe automatiseringssysteem herkennen nog niet alle artikelen, waardoor de kassa weigert soep of wc-papier aan te slaan, of een prijs aangeeft die schrikbarend hoog of lachwekkend laag is. Om nog te zwijgen over alle kroppen sla, pakken melk en deegwaren die in vrachtwagens en in de opslag letterlijk verrotten omdat de reorganisatie van vijftien distributiecentra naar vijf te snel gaat en in de soep loopt. 'Ik wist niet wát ik aan voorraad had, hoevéél, en waar het naartoe moest', zegt een voormalig category manager. 'We kieperden de hele rotzooi regelmatig weg.'

Als forensisch accountants van Ernst & Young zomer 2001 het vermoeden - na tips van Laurus-inkopers - bevestigen dat Peter Stuyts fraudeert, gaat alarmfase twee in werking. Stuyts zou niet alleen toeleveranciers hebben bevoordeeld in ruil voor financiële en materiële gunsten, ook blijkt dat hij een totaal verkeerd, veel te positief beeld schetst van de omzetten per winkel. De man 'vertrekt', met een zwijgplicht om negatieve publiciteit te voorkomen.

Even later, op 15 juli, parkeert Ole van der Straaten zijn auto op het terreinvan het Mercure Hotel in Rosmalen. En wéér is daar de complete top twintig van Laurus-managers, met de belangrijkste filiaalleiders in hun kielzog.

'Het idee was goed', zegt Van der Straaten, 'maar het is verkeerd uitgevoerd.'

De Laurus-topman vraagt en krijgt het vertrouwen van alle commissarissen. Maar zoals Van der Straaten al via de achterdeur binnen was toen Laurus-topman Willy Angenent nog op zijn stoel zat, zo zit crisismanager Jan Konings dan al op het hoofdkantoor in Den Bosch.

Kort daarop zeggen de Super De Boer-ondernemers het vertrouwen in de nieuwe formule op, waarna de operatie-Konmar wordt stilgelegd. Van der Straaten wordt 30 augustus met onmiddellijke ingang geschorst. Geëmotioneerd verlaat hij het hoofdkantoor. Hij gaat op vakantie naar Florence.

De operatie-Konmar heeft Laurus dan al vele miljoenen euro's gekost. Na twee winstwaarschuwingen is de koers van het aandeel de helft gekelderd tot 5 euro. President-commissaris Kees Storm zegt 25 oktober op de buitengewone aandeelhoudersvergadering: 'Dat het zo groot en zo snel uit de hand zou lopen, zagen wij niet aankomen.' Eric Albada Jelgersma, de man met de twee petten, hoort het mea culpa van Storm aan als aandeelhouder vanuit de zaal. Nog vóór de bijeenkomst is afgelopen verlaat hij via een zij-ingang de vergadering.

Jan Konings ziet ondertussen maar één doel: opkalefateren en verkopen, wat eufemistisch 'Herstelplan' wordt genoemd. Met een noodkrediet van 250 miljoen euro moet hij proberen het eigen vermogen op orde te krijgen. Maar de marges in de supermarktbranche zijn klein en als de verkopen tegenvallen, moet je wel van heel goede huize komen wil je je schulden af kunnen lossen.

'Het geld is helemaal op', zegt directiesecretaris Fokko Kool afgelopen woensdagavond desgevraagd. Hij is de hele avond bij 'een overleg' geweest, waarvan iedereen weet wat te overleggen valt. De vraag is alleen: wordt het een overname door een andere supermarktketen, of door een durfkapitalist?

Nog geen tien maanden na de opening van de eerste vernieuwde Konmar is de aanval op marktleider Albert Heijn uitgelopen op een ongekend drama; het Franse Casino mag het opnieuw proberen, als het tenminste Laurus weer op orde krijgt.

Wie belt Suat Koetloe?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden