Heel Europa, Oost en West, wordt één familie

De EU en de NAVO breiden uit naar het oosten. We omarmen de vijanden van weleer, aan gene zijde van het vroegere IJzeren Gordijn....

Een duivels glimlachje speelt Borislav Geremek om de mond. 'Het is een teken des tijds', zegt de Poolse minister van Buitenlandse Zaken, 'dat juist een Pool nu voorzitter mag zijn van een bijeenkomst waaraan zowel de NAVO als Rusland meedoet.'

Zijn Russische collega, Igor Ivanov, staat er met een stalen gezicht naast. Even later moet hij een nieuwe vernedering slikken. Dan wordt hij gedwongen te erkennen dat Moskou wegens een 'interne fout' een Servische minister die wegens oorlogsmisdaden is aangeklaagd met alle egards heeft ontvangen.

Tussen Geremek en Ivanov staat het boegbeeld van de NAVO, secretaris-generaal Robertson. Die heeft zojuist een glimp laten zien van zijn grote ambitie: alle Europese landen, maar dan ook allemaal, binnen te halen in de grote familie van de NAVO met haar partners. Die familie telt 46 leden. Nu Kroatië donderdag is toegetreden tot het belangrijkste partnerprogramma, vallen alleen Bosnië-Herzegovina en Servië nog buiten de boot. 'Ik hoop voor het einde van mijn ambtstermijn het historische moment mee te kunnen maken dat heel Europa verenigd is aan deze tafel, in volle samenwerking in plaats van in confrontatie', zegt Robertson.

Het is gemakkelijk om te vergeten hoe revolutionair de veranderingen zijn die in Europa hebben plaatsgevonden. We lezen over de uitbreiding van de Europese Unie naar Oost-Europa, en over de nieuwe samenwerkingsverbanden die de NAVO met allerlei voormalige tegenstanders aangaat. Dat zijn de balken van het Europese huis, waaraan continu wordt getimmerd om dat nog steviger te maken. We staan er nauwelijks bij stil dat het een wonder is dat dat huis überhaupt in de steigers wordt gezet.

Vaak wordt terugverwezen naar de Koude Oorlog, toen er een ondoordringbare muur dwars door Europa liep. Maar wie wat verder teruggaat in de geschiedenis, komt tot de ontdekking dat ook voordien Europese samenwerking eerder uitzondering dan regel was. Europa bestond immers uit een veelheid van staten en staatjes, die in een strijd op leven en dood hun bestaansrecht bevochten.

En nu? Net hebben Tsjechië en Slowakije hun scheiding formeel bezegeld, of ze melden dat de voorwaarden van hun scheiding de basis vormen voor 'nauwe toekomstige samenwerking.' Je zou je bijna gaan afvragen waarom ze de moeite hebben genomen te scheiden.

Zelfbeschikkingsrecht is in Europa geen abstract begrip meer. Tsjechen en Slowaken, door de geschiedenis bij elkaar gebracht, zijn twee afzonderlijke volkeren. Het is heel iets anders dat deze twee volkeren in volle vrijheid voor elkaar kiezen, dan dat hun van bovenaf een staatsvorm wordt opgelegd. En zoals de Tsjechen en Slowaken elkaar weer vinden, zo leren talloze volkeren in heel Europa hun buren opnieuw kennen.

Quo vadis, Europa? Die titel gaf Joschka Fischer twee weken geleden aan zijn toespraak over de nieuwe Europese federatie. Waarheen gaat gij? Anders gezegd, welk dak komt er op het Europese huis? De tijd is rijp om die vraag te stellen. Want hoewel de Europese eenwording lijkt op de processie van Echternach, met vijf stappen voorwaarts en drie achteruit, valt niet te ontkennen dat Europa langzaam maar zeker evolueert naar een steeds nauwere statenbond, waarin kennelijk plaats is voor álle Europese landen.

Dat geldt zelfs voor de rumoerige Balkan. Hoeveel problemen er ook nog zijn in Kosovo en in Bosnië, de toestand daar is zich aan het normaliseren. Milosevic kan nog veel schade aanrichten, maar het lijkt toch op een achterhoedegevecht. De ontwikkeling in Kroatië spreekt boekdelen. Een half jaar geleden nog een autoritaire staat onder het bewind van de halve fascist Tudjman, inmiddels een land dat in rap tempo democratiseert en door de NAVO in de armen wordt gesloten.

Natuurlijk blijven er genoeg vragen over. Waar liggen de grenzen van Europa? Maakt Oekraïne er deel van uit? En vooral: hoe gaan we om met Rusland? Ooit krabbelt de grote oosterbuur op uit het economische en politieke dal . Hoe Europa zich verder ook ontwikkelt, het zal er rekening mee moeten houden dat Rusland zich niet gemakkelijk laat vernederen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden