Dirk Duijn, pleitbezorger van speciale paden voor mountainbikers, kruist het Lieverse Diepje vlak bij het Mensingebos bij Roden.

Reportage Slag om de recreatieruimte

Heel Drenthe heeft mountainbikeroutes, behalve ‘fietsgemeente’ Noordenveld: ‘Dit is toch niet uit te leggen?’

Dirk Duijn, pleitbezorger van speciale paden voor mountainbikers, kruist het Lieverse Diepje vlak bij het Mensingebos bij Roden. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Overal in Drenthe zijn mountainbikeroutes, behalve in de zelfverklaarde fietsgemeente van Nederland, Noordenveld. Crossen in het Mensingebos stuit op verzet, tot de rechter aan toe. ‘Het is gewoon te klein en totaal ongeschikt.’

‘Hier moeten we dus eigenlijk het schelpenpad volgen’, zegt Dirk Duijn op een Y-splitsing in het Mensingebos. Sporen verraden dat we niet de enige fietsers zijn die – formeel illegaal – links aanhouden: de niet al te smalle zandweg verleidde eerder brede banden met een stevig noppenprofiel. ‘Dat je hier niet mag fietsen is toch niet uit te leggen?’

Behalve fanatiek mountainbiker en jeugdtrainer bij de Noordelijke ATB Club is Duijn eigenaar van groepsaccommodatie De Zwerfsteen, vlak bij het bos. Als bestuurslid van Recreatie Ondernemers Noordenveld weet hij hoe belangrijk avontuurlijke fietstracés zijn voor het toerisme in Noord-Drenthe. ‘Gasten vragen eerst wat de wifi-code is, daarna waar de mountainbikeroutes lopen.’

En dan moet Duijn hen teleurstellen. Want hoewel de eerste ideeën voor een mountainbikeroute in Noordenveld al twintig jaar oud zijn, komt er nog niks van terecht. In 2015 presenteerde Noordenveld een uitgewerkt plan voor vijf mountainbikeroutes, te onderhouden door ­lokale mtb-clubs. Maar er is er nog niet een gereed. ‘We dachten eerst dat geld het probleem zou worden, maar dat was snel geregeld’, zegt Duijn. ‘Het is frustrerend, straks is het momentum weg.’

Lees verder onder de kaart

‘Overal in Drenthe lukt het, behalve bij ons’, verzucht wethouder Alex Wekema. Op tafel in zijn werkkamer in het gemeentehuis in Roden ligt een glanzend boekwerkje waarin Noordenveld zich afficheert als dé fietsgemeente van Nederland. Maar als ­Wekema, die zelf ook graag de bossen en heiden opzoekt, op een tablet een overzicht van mtb-routes in de provincie toont, is zijn gemeente een vale vlek. ‘Dat is toch een beetje pijnlijk.’

De belangrijkste reden om speciale paden voor mountainbikers te bestemmen is juist om anderen niet tot last te zijn, zegt hij. ­‘Iedereen wil van het bos genieten, maar het wringt soms als verschillende gebruikers elkaar tegenkomen. Wandelaars, hondenuitlaters, ruiters, fietsers: dat gaat niet altijd lekker samen.’ En natuurlijk is een route door het bos aan de rand van Roden ook vanuit sportief-toeristisch oogpunt interessant.

De drie b’s

Waarom het dan toch niet lukt? Een obstakel is dat er bij een route vaak meerdere grondeigenaren betrokken zijn, voor de uitgedachte route bij Norg wel 92 stuks. Maar wat het vooral is, zegt de wethouder diplomatiek: ‘Helaas ziet niet iedereen de voordelen.’

Misschien wel de meest uitgesproken ­tegenstander is Cees Koelewijn. ‘Staatsbosbeheer is tegenwoordig van de drie b’s: beleven, benutten en beschermen. Maar beschermen schiet er nogal bij in’, zegt de oud-voorzitter van natuureducatieclub IVN in Roden. ‘Ik ben wat dat betreft van de oude stempel.’ 

Crossen in het Mensingebos zorgt voor veel te veel conflictsituaties met andere recreanten, denkt Koelewijn. Hij vreest ook aantasting en verstoring van de kwetsbare natuur. ‘De hazelwormen worden gewoon aan gort gereden. En voor de aanleg van zo’n track wordt de hele boel overhoop geschraapt.’

De weerstand van Koelewijn (71) en enkele andere frequente gebruikers van het Mensingebos leidde zelfs tot een rechtszaak over de verstrekte vergunning. Het vonnis viel onlangs in het nadeel van de gemeente uit. Die moet het huiswerk overdoen, erkent wethouder Wekema, en beter laten onderzoeken wat de impact van de route zal zijn op bijvoorbeeld broedplekken van roofvogels. ‘Maar voor de route wordt geen boom gekapt’, bezweert hij.

‘Zijn reactie zou moeten zijn: is zo’n route in dit bos wel mogelijk?’, vindt ­bezwaarmaker Koelewijn. ‘Maar de wethouder heeft iets in zijn hoofd, net als zijn voorganger, ook zo’n wielerfanaat. Die route moet er komen omdat Noordenveld de fietsgemeente wil zijn. Het Mensingebos is gewoon te klein en totaal ongeschikt. De route loopt door de rand van het bos, zeggen ze dan. Maar de rand hoort ook bij het bos!’

Staatsbosbeheer staat ‘in het algemeen positief’ tegenover de aanleg van mtb-routes op haar terreinen, zegt een woordvoerder. ‘De mtb-sport zit in de lift en als terreinbeheerder willen we graag kunnen sturen in het gebruik. Door een mtb-route te ontwikkelen kun je mountainbikers daarnaar verwijzen en kun je kwetsbare terreinen ontzien en bijvoorbeeld kruisingen met andere paden veiliger maken.’

Over de kritiek van Koelewijn, dat natuurbescherming achterwege blijft, zegt de woordvoerder: ‘Wij zijn niet alleen van het beschermen van de natuur, maar ook van het beleefbaar maken van die natuur en van het benutten van die natuur. Nadrukkelijk wel in die volgorde.’

Volgens Dirk Duijn blijkt uit eerdere studies juist dat de schade die mtb’ers toebrengen vergeleken met andere recreanten reuze meevalt. ‘Wij zijn in een seconde weer voorbij.’ De jeugdtrainer verzet zich fel tegen het beeld van mountainbikers als snelheidsduivels met weinig aandacht voor hun omgeving. Als jeugdtrainer probeert hij de kinderen die hij onder zijn hoede krijgt juist respect voor anderen en de natuur bij te brengen. Wie noodgedwongen slipt vanwege een ­gebrek aan beheersing, moet een liedje zingen: diepe remsporen doe je de bosgrond niet aan.

Koelewijn en zijn medestanders bewandelen het juridische pad, net als eerder gebeurde bij betwiste mtb-routes bij Tilburg en in de Schoorlse duinen. Andere tegenstanders in Groningen en Drenthe – ‘malloten’ volgens Koelwijn – namen het heft in eigen hand, op mtb-routes in Veendam, Pekela, Assen, Appelscha, Gasselte en Gieten. In Drouwen liep een mountainbiker afgelopen april ernstig letsel op in een hinderlaag. De politie waarschuwt niet alleen op pad te gaan.

Verwarring

De wederzijdse ergernissen worden volgens mountainbiker Duijn juist in de hand gewerkt als er geen regulering plaatsvindt – iets wat de rechtbank in het vonnis onderschrijft. ‘Nu is het ieder voor zich en kriskras door elkaar’, zegt Duijn. De wirwar aan bordjes met vooral veel ge- en verboden in kleine letters helpen ook niet, zegt wethouder Wekema. Hij heeft voor de nieuwe routes al heldere instructiepanelen laten vormgeven – maar die kan hij vooralsnog niet laten ophangen.

Verwarring en onduidelijkheid regeren, blijkt in de praktijk. Mevrouw Brummel is zich van geen kwaad bewust als ze via het klaphekje het bos verlaat. ‘Ik reed toch op het pad?’, verweert ze zich, terwijl ze haar derailleur even nakijkt. De sportieve 46-jarige is in voorbereiding voor de Veldslag om Norg, met de Bartje 200 en de Drenthe 200 een van de bekende mtb-evenementen in de gemeente.

Liever dan op de gedeelde paden van het Mensingebos traint ze op de afgescheiden mtb-routes in Assen of Appelscha. ‘Daar kun je je gang tenminste gaan. Er is zoveel onbegrip, van beide kanten. Als je belt, krijg je het verwijt dat je niet belt omdat wandelaars je niet horen. En als je roept, vinden mensen dat agressief. Wat je allemaal naar je hoofd geslingerd krijgt!’

Geven en nemen

Teun Giezen ziet de strijd soms met lede ogen aan. Hij woont in een oude boerderij aan de rand van het Mensingebos, waar een wandelroute over een bruggetje het beekdal in loopt. Daar heeft hij ze zelfs wel­eens met elkaar op de vuist zien gaan, fietsers en wandelaars. ‘Mountainbikers denken altijd dat de weg net wat meer van hen is’, zegt hij. En ook al staat het gras kniehoog, nog komt er weleens een verdwaalde terreinfietser doorheen.

Dirk Duijn weet uit ervaring dat het ook anders kan. Met een beetje geven en nemen vallen er elders vaak prima compromissen te sluiten. De Noordelijke ATB Club heeft met huiseigenaren in de Zuursche Duinen (6 kilometer verderop) afgesproken dat leden daar niet meer ­komen. In ruil daarvoor mag de jaarlijkse toertocht er wél langs. Met de boswachters bij Norgerberg is overeengekomen dat de mountainbikers daar zondag niet meer na 11 uur ’s ochtends zijn. ‘En ons aankomende jeugdkamp gaat naar Zeist, een terrein van nota bene ­Natuurmonumenten.’ Met de opbrengsten van de aanschaf van een atb-vignet voor 7,50 euro per persoon kan de terreinbeheerder de paden én de natuur onderhouden.

De tegenstanders in Roden zijn nauwelijks te vermurwen. Ze liepen eens samen een rondje, de wethouder en critici, onder wie Cees Koelewijn. ‘Ze keken steeds bedenkelijk naar links en zeiden: ‘De route kruist wel heel veel paden.’ Maar de route die we voor ogen hebben loopt rechtsom.’ En als dat ene bruggetje een probleem is, zegt Wekema, ‘dan vinden we daar toch wel een oplossing voor?’

Cees Koelewijn is resoluut. ‘Dat is het bekende gepolder. Ik ga niet meedenken over een route waar ik tegen ben. Er zijn genoeg andere plekken die veel geschikter zijn. De vuilstort bij het dorp Amerika, bijvoorbeeld. Dan heb je zelfs een klim. Maar zoals de rechter opmerkte: misschien is dat wel te hoog gegrepen voor die mountainbikers…’

De Volkskrant brengt deze zomer de strijd om de beperkte recreatieruimte in kaart

De slag om een Woerdense zonneweide: ‘Als je een steiger plaatst, dan weet je toch dat daar jongeren op afkomen?’

Op elkaars lip: recreëren is een oorlog tegen elkaar geworden, schreef Sander van Walsum in een essay.

Een tweede fietspad in de onveiligste straat van Bergen? ‘De wethouders voelen zich Robin Hood. Ze stelen het wandelpad van de rijken.’

Drie muziekfestivals zijn er ’s zomers in recreatiegebied de Groene Ster in Leeuwarden en steevast leiden ze ook tot drukte bij de rechtbank

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden