Heeft Wilders zijn hand overspeeld?

Een orkaan van verontwaardiging daalt neer op PVV-leider Geert Wilders na zijn uitspraken op verkiezingsavond. Den Haag zoekt naar een antwoord. Moet er een cordon sanitaire komen?

ARIEJAN KORTEWEG

Een dag later doet niets aan café De Tijd vermoeden dat het hier historische grond is. Waar amper twaalf uur eerder een groep van zeker honderd PVV'ers nog eensgezind om minder Marokkanen riep, profiteren nu lunchende ambtenaren van het voorjaarszonnetje. Onwillekeurig zoek je op de gevel naar een mooie plek voor een plaquette: op 19 maart 2014 werd hier door Geert Wilders en zijn aanhang een grens overschreden.

Want dat er op de verkiezingsavond grenzen zijn verlegd, daarover bestaat geen misverstand. Een orkaan van verontwaardiging daalt op Wilders neer. Inmiddels is de uitspraak door velen scherp veroordeeld. Honderden Nederlanders laten via sociale media weten aangifte te doen. Bij het Openbaar Ministerie in Den Haag zijn al meer dan honderd aangiften binnen. De hoofdredactie van RTL Nieuws, dat nooit aan opiniëring doet, roept Wilders in een open brief op tot inkeer te komen. 'Geert: verras ons en schaam je, schaam je diep.' De gezamenlijke kerkgenootschappen bereiden een protest voor.

Politici spreken er schande van. Arie Slob van de ChristenUnie vindt het 'alle fatsoensgrenzen voorbij'. Bram van Ojik (GroenLinks) noemt het 'walgelijk'. Zelfs de eerder nog terughoudend reagerende premier Rutte zegt nu er 'een vieze smaak' van in de mond te krijgen.

Het College voor de Rechten van de Mens roept bij monde van ondervoorzitter Piet van Geel het kabinet op de uitspraken van Wilders af te keuren. 'De regering moet hier de grenzen van de rechtsstaat Nederland aangeven.' Van Geel noemt de uitspraken in strijd met internationale verdragen, maar ook met artikel 1 van de Grondwet. Wilders' belofte dat hij minder Marokkanen gaat regelen, maakt het in zijn ogen nog erger. 'Daarmee krijgt het iets bedreigends.'

Heeft Wilders hiermee dan toch zijn hand overspeeld? Vervreemdt hij zich hiermee misschien zelfs van een deel van zijn PVV? Donderdagavond lijkt het erop, als plots Ronald van Vliet zijn vertrek uit de fractie aankondigt. Hij heeft te veel last van zijn geweten. Maar een kettingreactie wordt het vooralsnog niet: andere PVV'ers houden zich stil. 'Ik heb er niks aan om met jou over dat Marokkanen-verhaal te praten', zegt bijvoorbeeld onderwijsspecialist van de PVV Harm Beertema. Al wil hij nog wel kwijt dat de zwijgende meerderheid precies begrijpt wat Wilders bedoelt.

Blijft de vraag wat Wilders bezielt. Volgens Louis Bontes, een paar maanden geleden nog PVV'er en nu zelfstandig Kamerlid, moet er geen gerichte actie achter worden gezocht. 'Die eerste keer, op de Haagse markt, leek het er zomaar uit te floepen. Het punt is: hij neemt nooit iets terug van wat hij ooit gezegd heeft, want dat zou leiden tot gezichtsverlies.'

De politieke leiders op het Binnenhof zoeken intussen naar een adequate reactie. In Nieuwsuur roept CDA-leider Sybrand Buma donderdagavond Rutte op vanaf nu samenwerking met de PVV uit te sluiten. De premier achtte het vorige week nog denkbaar dat zijn VVD in Almere, Den Haag of in de landelijke politiek met de PVV samenwerkt. 'Het verbaast me dat de premier nog altijd de deur openhoudt', aldus Buma.

D66-leider Pechtold wil van een cordon sanitaire rond Wilders niet weten. 'Ik laat me niet in een hoekje zetten met PvdA, CDA en VVD die als het om Wilders gaat zeven jaar niet hebben geleverd.' Zo'n cordon zou het eerst voelbaar zijn in Almere en Den Haag, waar de PVV als respectievelijk grootste en tweede partij uit de bus kwam. Campagneleiders van D66 en SP achtten samenwerking onwaarschijnlijk.

pagina 3: PvdA treurt de dag na de nederlaag

pagina 4-5: Zijn Wilders' uitspraken strafbaar?

pagina 6-13: Analyses en reportages

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden