Heeft u zélf wel eens een verhaal van een ander naverteld alsof u het zelf meemaakte?

Beeld ANP

Ik las deze week het Amerikaanse onderzoek Borrowing Personal Memories. Dat kwam natuurlijk door de inmiddels afgetreden minister Halbe Zijlstra, die een verhaal van Shell-topman Jeroen van der Veer hoorde, en dat op een congres voor rollende camera's navertelde alsof hij het zelf had meegemaakt. 'Ik was begin 2006 aanwezig in de datsja van Vladimir Poetin. Ik was daar als medewerker, ik was weggestopt achter in het zaaltje waar het plaatsvond. Maar ik kon heel goed horen wat het antwoord van Vladimir Poetin was op de vraag wat hij verstaat onder Groot-Rusland.'

Je kunt het zo gek niet bedenken, of er heeft wel iemand serieus onderzoek naar gedaan. Zo stuitte ik op Borrowing Personal Memories van de Amerikaanse hoogleraar Alan S. Brown. Studenten kregen in zijn onderzoek een enquête met onder meer de vraag: Heb je ooit weleens een persoonlijke belevenis van iemand gehoord en dit later aan anderen verteld alsof je het zelf hebt meegemaakt?

Ja, antwoordt 47 procent van de studenten. Natuurlijk: studenten zijn geen ministers en die geleende verhalen gingen vast niet over bijeenkomsten met Shell-topmannen en Russische staatslieden. Maar toch: bijna de helft gaf toe zich schuldig te hebben gemaakt aan een light-versie van wat Halbe Zijlstra deed. De onderzoekers vroegen ook door naar de redenen van de studenten. Veel genoemd:

- Ik vind het verhaal spannend en interessant, en wil graag dat het onderdeel van mijn eigen leven is.

- Het wordt een beter verhaal als ik het in de ik-vorm vertel.

- Het is makkelijker dan uitleggen dat het iemand anders' verhaal is.

Als ik nu het filmpje terugzie van Zijlstra op het VVD-congres zie ik behalve een liegende blaaskaak ook een tragisch mens van vlees en bloed, die bezwijkt voor de verleidingen van een damn good story.

Zijlstra en de VVD pochten meerdere malen met die bijeenkomst met Poetin. Juist die herhaling is niet zonder gevaar, waarschuwen de Amerikaanse onderzoekers. Want hoe vaker je dat doet, hoe meer het verhaal kan gaan voelen als een échte persoonlijke belevenis. Vergelijk het met het lenen van andermans boek: als dat maar lang genoeg in je eigen boekenkast staat, raakt de oorspronkelijke eigenaar op de achtergrond.

Totdat er ineens iemand met priemende ogen voor je boekenkast staat. 'Hé, dat boek daar, is dat eigenlijk wel van jou?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden