'Heeft u al gekocht? Nee niks, hè.'

Kwetsbare ouderen die in zaaltjes langs de snelweg aan urenlange verkoopsessies worden onderworpen, soms met de deur op slot. Het gebeurt in Nederland. 'Van applausjes kan ik niet leven.'

Artrose, spit, incontinentie, reuma, migraine, doorligwonden, restless legs, hoge bloeddruk - verkoper Ronald pompt in noodtempo zoveel kwalen door zijn praatje, dat ook wie hier kerngezond binnenkwam na tweeënhalf uur twijfelt aan de eigen gesteldheid. Twintig bezoekers, veelal de zestig gepasseerd, horen het allemaal apathisch aan. En Ronald blijft maar doordraven over zijn kasjmieren deken van 'fantastische kwaliteit' die alle lichamelijke ongemakken zal laten verdwijnen als sneeuw voor de zon.


'U familie JANSEN heeft een prijspakket gewonnen t.w.v. 200 euro', luidde het lokkertje op de persoonlijke uitnodiging die de ouderen per post ontvingen van het Promo Team. Volgens het papieren 'certificaat' was het eenvoudig: de 'gelukkige' diende zich op deze donderdagochtend te melden in een zaaltje in partycentrum De Keet van Heerde (bij Apeldoorn). Aldaar zou er gratis koffie zijn, een 'gezellige korte presentatie' en vervolgens de uitreiking van de wellnessprijs, de 7-delige messenset en de 25-delige gereedschapsset (totaalwaarde 200 euro). En na afloop een lekkere kop soep.


Het lijkt goed te beginnen, want bij binnenkomst mogen de deelnemers alvast hun prijs uitzoeken. Eerste tegenvaller: de beloning bestaat slechts uit één van de in de uitnodiging opgesomde prijzen. De Ginsu 2000 messenset ('as seen on TV') blijkt van goedkoop plastic. De doosjes worden door een internetgroothandel verkocht voor 1,45 euro per stuk. Voor een groepje bezoekers is de magere prijs reden om meteen rechtsomkeert te maken.


Gezellig

'Je moet een gegeven paard niet in de bek kijken', vindt een oudere dame uit Wapenveld die nipt van haar gratis koffie. Ze bezoekt vaker dit soort bijeenkomsten, maar kopen doet ze meestal niet. 'Het is gewoon wel gezellig, zo met wat andere vrouwen te kletsen.' Om de feestvreugde te verhogen trekt ze een meegebracht Tupperware-bakje met karamelsnoepjes open. Op de achtergrond klinkt Als sterren aan de hemel staan van Frans Bauer.


Het moet vooral ook gezellig worden, drukt Ronald de deelnemers op het hart. 'Er wordt vanalles beweerd over onze prijsuitreikingen, bijvoorbeeld bij Kassa. Tegen iedereen die er een mening over heeft, zou ik willen zeggen: kom eerst eens kijken. Bevalt het u niet? Ook prima, dan blijft u de volgende keer thuis. Maar ik hou niet van chagrijn.'


Chagrijn over dit type verkoopdemonstraties is er genoeg: de internetforums van programma's als Kassa en Radar puilen uit van de voorbeelden waarbij ouderen worden gelokt met een goedkoop busreisje of prijsuitreiking en uiteindelijk in een dubieuze matrassenverkoop terechtkomen. De organisatoren verschuilen zich vaak achter onbereikbare 0900-nummers. Omdat journalisten niet welkom zijn, gebruikte de Volkskrant een persoonlijke uitnodiging van een familie uit Epe om binnen te komen bij de prijsuitreiking van het Promo Team, een naam die op de forums geregeld terugkeert.


De firma correspondeert via een postbusnummer in Oosterbeek, dat eerder ook werd gebruikt door Paramediq en Holiday&Fun. Geen van de bedrijfsnamen is terug te vinden bij de Kamer van Koophandel.


'Dat geldt voor veel van deze dubieuze reisorganisaties', zegt de 73-jarige Elisabeth uit Ridderkerk, die via forums klachten van consumenten verzamelt. Ze begon daarmee sinds ze in april van dit jaar, gelokt door een presentatie van biologische producten, onder druk een veel te duur matras kocht. 'Ik heb huilende ouderen aan de telefoon gehad, die zich doodschamen dat ze voor tweeduizend euro het schip in zijn gegaan.' Zodra Elisabeth een aankondiging van een verkoopdemonstratie tegenkomt op het web, waarschuwt ze zaaleigenaren dat het om oplichtingspraktijken gaat. Sommigen van hen blazen de bijeenkomst dan af. Inmiddels heeft de MAW-shop, een van de bedrijven waar ze tegen ageert, een advocaat achter Elisabeth aangestuurd wegens laster. Ze durft haar verhaal daarom niet meer onder haar volledige naam in de krant te doen.


Dit voorjaar beboette de Consumentenautoriteit drie bedrijven voor ruim zes ton, omdat zij kwetsbare ouderen op misleidende en agressieve wijze producten verkochten. 'Maar dat is dweilen met de kraan open' zegt Elisabeth. 'Deze ondernemers zetten hun oplichtingspraktijken gewoon voort onder een andere naam.'


De PvdA stelde in de Tweede Kamer kritische vragen over de juridische aanpak van verkoopreisjes, maar minister Verhagen (Economische Zaken) antwoordde vorige week dat er wat het hem betreft geen reden is te veronderstellen dat de wetgeving niet voldoet.


Volgens Dirk Janssen, hoofd Toezicht van de Consumentenautoriteit, is zijn organisatie volop bezig andere organisatoren van misleidende prijsuitreikingen en reisjes aan te pakken. Veel sporen van Nederlandse postbusfirma's leiden naar Duitsland. 'Dat heeft ook een historische reden: in het verleden konden Duitse oplichters die in Nederland werkten, vrij makkelijk onder vervolging uitkomen. Inmiddels werken wij intensief samen met de Duitse autoriteiten.'


Duizenden ouderen worden jaarlijks slachtoffer van opgedrongen aankopen in zaaltjes, schat Janssen. Onderzoekers van de Consumentenautoriteit gaan undercover mee op verkooptripjes om misstanden aan te tonen. 'Bij agressieve en misleidende verkooppraktijken kunnen wij een boete opleggen', zegt Janssen. 'Er is een grijs gebied van wat wel en niet mag. Van misleiding of ongeoorloofde druk is sprake als consumenten door foute informatie of agressieve bejegening aankopen doen die zij onder andere omstandigheden niet hadden gedaan.' In de ergste gevallen die bij de Consumentenautoriteit bekend zijn, werden ouderen in een afgelegen zaaltje langs de snelweg aan urenlange verkoopsessies onderworpen en ging de deur op slot, zodat er geen ontkomen aan was.


Bij het Promo Team in Heerde blijft de zaaldeur open, maar wordt de druk wel opgevoerd. Verkoper Ronald onthult met compagnon Willem het wondermatras waar hij de komende twee uur zo vol van zal blijken. Gezellig is het al snel niet meer. 'Wie heeft er hier een Tempur-matras?', vraagt Ronald de zaal. De jongste vrouw in het gezelschap steekt haar hand op. 'Een M-Line is het geloof ik.' Verkoper Ronald spreekt haar sarcastisch toe: 'Dat is een ander merk. Ik vroeg toch wie er hier een Tempur had?' Snauwend: 'Als ik vraag of je een Rolls Royce hebt, kom je toch ook niet aan met: ik heb een BMW?' De vrouw bloost als een terechtgewezen kind. Enkele bejaarden lachen ongemakkelijk.


Ronald prijst zijn matras aan als innovatie van de firma Bayer. 'Dat is een medicijnfabrikant en het voordeel daarvan is dat zij verstand hebben van gezondheidsklachten.' Navraag bij het Duitse bedrijf leert dat Bayer in het geheel geen matrassen produceert. Een woordvoerster: 'We hebben vaker telefoontjes gehad van consumenten die veel te veel hadden betaald voor een matras die van ons zou zijn. Maar wij maken geen matrassen. Eerder hebben wij een verkoper die zich voordoet als medewerker van ons bedrijf, een verbod opgelegd om onze naam te gebruiken.'


Maar dat weten de ouderen in Heerde niet. Verkoper Ronald praat hen een schuldgevoel aan dat zij wel duizenden euro's uitgeven aan auto's en vakanties, terwijl ze op een matras beknibbelen. 'Maar het gaat over uw eigen gezondheid, dames en heren. En wat is er nu belangrijker dan dat? Dan heb je van die mensen en die worden al klagend wakker, 'och ik heb zo'n rugpijn.' Dan denk ik: dat is je eigen schuld.'


Een man die eerder weg wil, schaft twee kussens aan à 90 euro per stuk. Een halfuurtje na zijn vertrek blijken de 'unieke kasjmieren hoofdkussens met een actieve en passieve zijde' ineens weg te kunnen voor 49 euro per stuk. Enkele anderen laten zich dan ook overhalen.


Met de matrassen loopt het niet zo'n vaart. De hele set, compleet met siersprei, mag nu weg voor 798 euro (eenpersoons) of 1.148 euro (tweepersoons). Een buitenkansje, als we Ronald mogen geloven. Maar hij heeft een zware dobber aan deze zaal.


Daarom krijgen de deelnemers aan het einde nog een kans om Willems en Ronalds dag 'goed te maken': ze worden geacht een flesje kruidenolie of zalf aan te schaffen voor 15 euro per verpakking, 'als blijk van waardering'. Ronald speelt opnieuw in op het schuldgevoel. 'U heeft een gratis kopje koffie gehad, die was lekker toch? Zo komt de soep. Heb ik hier de afgelopen uren niet aardig mijn best voor u gedaan? Nou dan. Van applausjes kan ik niet leven. Dus koopt u even een kleinigheid.' Verwijtend: 'Ik kom ook niet op een verjaardagsfeestje zonder presentje.'


Verbouwereerd

Een stuk of zes mensen voelen zich aangesproken en schaffen kruidenolie en zadeldekjes aan. Maar dat is de verkopers niet genoeg. Ronald loopt een rondje door de zaal en lijkt zijn hekel aan chagrijn spontaan vergeten. Hij slaat een oude man op de rug en blaft: 'Heeft u al gekocht? Nee niks hè, dat dacht ik al. Het moet weer van één kant komen.' De deelnemer kijkt verbouwereerd, maar blijft stug zitten. Als de serveerster de beloofde kommen soep uitdeelt, bitst Ronald: 'De soep is niet te heet, mag ik hopen? Dan hebben ze hem zo op en zijn die oudjes hier snel weg.' Even later, op spottende toon en hoorbaar voor de hele zaal: 'Tss, een beetje gratis soep eten, het lijkt hier wel het Leger des Heils.' De ouderen laten de insinuaties gelaten over zich heenkomen.


De verbijstering wordt pas achteraf geuit op de parkeerplaats. 'Wát een arrogante man, bah', zegt Ali Mulder (60) uit Hattem. 'Mijn man is gevoelig voor dit soort dingen, maar gelukkig was ik erbij, anders had hij misschien wel zo'n matras gekocht. Het klopt niet, hoe hij tegen oudere mensen tekeergaat.' Voor Ali was het eens, maar nooit weer. 'Ik heb trouwens al een heerlijk dekbed met schapenwol. Die kostte 50 euro bij de Aldi.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden