Column

Heeft The Franz een burn-out?

En Van het Reve kon niet langer leven.

Jonathan Franzen. Beeld EPA
Jonathan Franzen.Beeld EPA

Ik heb een scoop. Jonathan Franzen heeft in zijn nieuwe boek Purity speciaal ontwikkelde software verstopt die critici laat geloven dat het een meesterwerk is. Ik zie overal vijfsterrenstukjes. Wanneer een gewoon mens, zoals ik, Purity leest, blijkt het een keer of veertig slechter.

Grapje. Van die software, bedoel ik. Dat Purity een misbaksel is, meen ik helaas wel. Ik heb de hele week liggen jeremiëren op mijn chesterfield, steeds driftiger passages voorlezend, niet omdat ik ze verbluffend vond, zoals ik hoopte, maar verbluffend slécht.

'Zou het wel goed gaan met The Franz?', vroeg ik in alle ernst. 'Ik bedoel: psychisch?'

'Hou er nu maar over op', antwoordde Suzy, die het lullig vond, al dat geblaf.

Zelf lag ik er wakker van. Ik bewonder Jonathan Franzen. Sinds Philip Roth is gestopt, was mijn hoop op hem gevestigd. Ik weet nog dat ik The Corrections las, 'augustus 2002' staat achter in mijn exemplaar, en dat ik halverwege begreep dat ik bezig was in een wonder. Zo veel diepgang, humor, overwonnen schaamte, echtheid, vakmanschap, durf, zo veel stijl - ik kon me niet voorstellen dat er ooit nog een betere roman zou worden geschreven, wat ook niet is gebeurd, vind ik. Hooguit boeken die even goed zijn, al kan ik zo geen titel bedenken.

Geen van Franzen zelf, in elk geval. Over Freedom deed hij negen jaar en het was: minder. Vlakker van stijl, stukje verder van de huid, hier en daar een inferieure verhaallijn van zomaar dertig bladzijden. Toch vond ik Freedom: goed.

Nu, weer zes jaar later, blijkt Purity op zijn beurt een stuk minder dan Freedom - ik schat de helft eraf. Ik heb dit jaar aardig wat romans gelezen, en vaak bevielen ze me beter dan Purity. Enter, St. Aubyn, De Vries, Weijers, Natter, Houellebecq, Münstermann, Kushner, Spaan, Brouwers, Peek. Allemaal krachtiger, speelser, geconcentreerder, en interessanter.

Zo, hoor ik u denken - en nu de argumenten. Ik popel om ze te geven, sterker: ik heb ze avond aan avond door de woonkamer geroepen, en later nog in bed. (Suzy, murw : 'Houdt het dan nooit op?!') Maar de column loopt alweer vol.

Wel zou ik een leergang Vergelijkende Franzen-kunde kunnen organiseren, waarin ik en mijn cursisten The Corrections heel precies vergelijken met Purity, ongeveer zoals Karel van het Reve ooit voorstelde om onder woorden te brengen waarom 'Hier ligt Poot/Hij is dood' een geslaagder grafschrift is dan 'Hier ligt Van het Reve/Hij kon niet langer leven'. Gaandeweg zullen de cursisten ontdekken dat Purity op werkelijk elk front - beeldspraak, dialoog, structuur, personages, en ga zo maar door - schrikbarend ver achterblijft bij The Corrections. (In goed beroepsonderwijs staan de leerdoelen vast.)

In week zes komt Bram Bakker vertellen of The Franz een burn-out heeft.

Iedereen is welkom, maar geschikte cursisten lijken mij de recensenten c.q. sterrenwichelaars Hans Bouman, Pieter Steinz en Dirk-Jan Arensman, die Purity onthaald hebben op onbeschaamd gejubel - stuk voor stuk frontale beledigingen voor Franzens échte meesterwerk. ('Zien ze het verschil dan niet?' De schrijver, thuis, verdrietig.) Michiko Kakutani van The New York Times - Franzen veracht haar - schreef destijds dat The Corrections flink had moeten worden uitgedund. Nu noemde ze Purity zijn beste roman. Dat is tamelijk vals.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden