Heeft ouderdom zijn langste tijd gehad?

ELLEN DE VISSER

Kunnen we de ouderdom in de toekomst afschaffen? Het onderzoek dat Amerikaanse wetenschappers begin deze week in The Lancet publiceerden, bracht dat opwekkende idee opeens een stukje dichterbij. De Amerikanen presenteerden een opzienbarende verjongingskuur: vijftigers en zestigers die gezond gingen leven, hadden na 5 jaar langere telomeren - een genetische meetlat voor onze biologische leeftijd. Dat we langer leven als we gezond leven, is bekend, maar dat we de weg naar de jeugd weer kunnen inslaan - dat was spectaculair nieuws.

'Gezondheidskick draait celveroudering terug' kopte de BBC. New Scientist schreef dat de klok in onze cellen kan worden teruggezet. Het persbericht van de universiteit repte van 'een doorbraak' en tekende uit de mond van de onderzoeksleider de volgende volzin op: 'Onze genen vormen een voorbestemming maar tekenen niet per se ons noodlot.'

De onderzoekers volgde twee groepen mannen met prostaatkanker. De eerste groep veranderde van levensstijl: ze gingen gezond eten, bewegen en verminderden de stress (met yoga en meditatie). De tweede groep leefde door als altijd. Na 5 jaar hadden de mannen uit de gezonde groep 10 procent langere telomeren terwijl bij de rest de telomeren 3 procent korter waren geworden. Telomeren zijn de beschermende uiteinden van chromosomen die bij elke celdeling korter worden. Als ze te zwak worden, sterft de cel. Daarom wordt de lengte van telomeren in verband gebracht met verouderingsziekten als kanker.

Wat bemoedigend dat we zelf, met een bekend recept bovendien, onze levensweg kunnen beïnvloeden! Maar aan het Rotterdamse Erasmus MC is Jan Hoeijmakers, hoogleraar moleculaire genetica, niet te spreken over de studie. Om te beginnen zijn de mannen uit de controlegroep (die hun leven niet aanpasten) gemiddeld 1,5 jaar ouder en 7 kilo zwaarder dan de mannen in de lifestylegroep. Dat kan de resultaten hebben beïnvloed. Omdat niet bij iedereen de beginlengte van de telomeren kon worden bepaald, ontstond een scheve verhouding tussen de twee groepen: in de lifestylegroep bleven 10 van de 30 mannen over, in de controlegroep 25 van de 34. Ruim twee keer zo veel uitvallers in de lifestylegroep, wat zegt dat?

Dan de resultaten: in de lifestylegroep werden de telomeren gemiddeld dan wel langer, maar van de tien mannen waren er drie bij wie ze korter werden. En andersom: in de controlegroep werden ze gemiddeld korter, maar waren er zeven mannen met langere telomeren. In beide groepen zwom dus eenderde van de deelnemers tegen de stroom in.

Waren de mediterende en fruitetende deelnemers, zoals je zou verwachten, minder ziek? Ook dat niet. Bij alle mannen steeg de psa-waarde - een maat voor het voortschrijden van hun ziekte. In de lifestylegroep moesten zelfs drie van de tien mannen worden geopereerd, in de controlegroep maar twee terwijl die groep ruim twee keer zo groot was. Vreemd, zegt Hoeijmakers: 'Langere telomeren zouden toch juist moeten beschermen?'

Biologisch gezien klopt er ook iets niet. De onderzoekers analyseerden bij de deelnemers de activiteit van het enzym telomerase, van belang voor het behoud van telomeren. Na 3 maanden was die activiteit hoger in de lifestylegroep maar na 5 jaar was er geen verschil meer. Hoeijmakers: 'Je verwacht toch dat zo'n verschil blijft bestaan.'

De genadeklap komt van de Groningse hoogleraar verouderingsbiologie Peter Lansdorp - specialist op het gebied van telomeren. De Amerikanen, zegt hij, hebben de lengte van de telomeren bepaald met een meetmethode (PCR) die door een meerderheid van internationale deskundigen als onbetrouwbaar wordt beschouwd.

Dat de studie toch in een vooraanstaand blad terecht is gekomen, zou weleens te maken kunnen hebben met een van de onderzoekers: Elizabeth Blackburn, die voor de ontdekking van telomeren in 2009 de Nobelprijs ontving. Met twee andere onderzoekers bestiert ze een bedrijf dat die PCR-tests levert. Het zijn geweldige wetenschappers, zeggen Lansdorp en Hoeijmakers, maar wel met commerciële belangen. Dat maakt het lastig om onbevooroordeeld te zijn.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden