Heeft ontgiften zin?

Over de invloed van voeding op onze gezondheid.

Beeld Studio V

Detoxen. Sapkuren. Ontgiften. Vermoedelijk kent u wel iemand die het doet. Of bént u wellicht iemand die het doet.

Het is een populaire activiteit, die diverse gedaanten aanneemt, maar vaak neerkomt op het veelvuldig consumeren van vloeibare boerenkool of spinazie. Of het drinken van gekookt water met zaken als geelwortel en gember.

Rens Kroes (het zusje van) vult er haar instagram en twee goed verkopende boeken mee, tv-dokter Oz (van Oprah) promoot het in zijn imperium en waar eerder een Senseo stond, prijkt heden een sapcentrifuge op menig keukenblad.

We zouden ons lichaam met de hulp van bepaalde voeding namelijk kunnen ontdoen van allerhande gifstoffen die het dagelijks verzamelt en vasthoudt.

Is dat zo?

Lisbeth Mathus-Vliegen wordt bijkans grimmig als de term valt. 'Detoxen is echt totale onzin.'

Vraag het een maag-, darm- en leverarts en zo luidt het antwoord: een bedenksel van slimme ondernemers, meer niet. Want ontgiften, dat doet ons lichaam gewoon zelf. De emeritus hoogleraar klinische voeding en voormalig maag-, darm- en leverarts in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam kan het niet sterk genoeg benadrukken.

De lever is ons belangrijkste ontgiftingsorgaan. 'Onveilige en toxische stoffen die we via voeding of medicatie binnenkrijgen, worden in de lever omgezet in andere stoffen die via de galwegen en de darmen kunnen worden afgevoerd', zegt Mathus-Vliegen.

De nieren staan op de tweede plaats, als het om ontgiften gaat.

Die nieren worden trouwens behoorlijk genegeerd door de detox-industrie, valt haar op, aangezien de meeste kuren zich op de darmen richten, maar dat terzijde. 'Vaak berusten detoxmethoden op sapkuren, vasten of laxeermiddelen', zegt Mathus-Vliegen. 'Daarmee gaan we onze darmen te lijf vanuit het idee dat ontlasting zich in de loop van de tijd ophoopt en die ophoping alleen op rigoureuze wijze kan worden verwijderd.'

Eigenlijk is het een archaïsche traditie die slimmeriken in een modern jasje hebben gehesen. Ontgiften stamt nog uit de tijd dat we het gebruik van aderlaten, zuignappen en bloedzuigers als courante geneeskrachtige methodes zagen.

De eerste heropleving van de trend stamt uit de jaren zeventig, toen het ontgiften in de westerse, dikker wordende wereld onder de noemer 'ontslakken' werd aangeprezen. De middelen varieerden van het eten van vezelrijke voeding tot vasten.

Darmen hoeven niet schoon en leeg te zijn, legt de emeritus hoogleraar uit. 'Al het niet verteerde voedsel is een feestmaaltijd voor onze darmbacteriën. Die geven ons als dank gewoon iets terug, zoals boterzuur dat de darmwand van voeding voorziet en zorgt dat de celdeling van de darmwand niet ontspoort. Of B-vitamines, foliumzuur en vitamine K.'

Het drinken van groene sappen of een dagje vasten is heus niet slecht voor het lichaam, maar 'schoon' word je er niet van. Dat je van het schoonspoelen van de darmen zou opknappen, is sowieso een flinke misvatting, zegt Mathus-Vliegen. 'Denk maar aan patiënten die voor een darmonderzoek kraakheldere darmen moeten hebben en zich daarop moeten voorbereiden met heldere dranken en laxeermiddelen. Die zijn artsen in het geheel niet dankbaar en vinden de voorbereiding vaak erger dan het onderzoek zelf.'

Veel wetenschappelijke studies naar detoxkuren en diëten zijn er overigens niet. Wat er bestaat, hield hoogleraar cardiologie en behandelaar van obesitas aan de Macquarie University in Sydney, Hosen Kiat, vorig jaar tegen het licht in een overzichtsstudie in het Britse tijdschrift Journal of Human Nutrion and Dietetics. Voor de heilzaamheid van geen enkel ontgiftend dieet bleek bewijs te bestaan. Wel trof hij voorbeelden van diëten die tamelijk rampzalig afliepen, zoals dat van de man die overleed aan een overdosis water in een poging tot zuiveren.

Heeft u ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar voeding@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden