Analysebindend correctief referendum

Heeft nieuwste plan voor referendum wél kans van slagen?

Alle pogingen tot nu toe sneefden, soms met een kabinetscrisis tot gevolg en vaak met de finish in zicht. Het weerhoudt SP-Kamerlid Ronald van Raak er niet van opnieuw een gooi te doen naar het bindend correctief referendum. Hoe groot zijn zijn kansen?

Ronald van Raak, Kamerlid voor de SP, tijdens de partijraad van de SP in Amersfoort in 2017.Beeld ANP

Het moet ‘de kroon’ op de parlementaire democratie worden, zegt Van Raak, een unieke kans om de kloof tussen de politicus en de burger te slechten. Hij is lang niet de eerste politicus die het bindend referendum een heilzame werking toedicht. Sinds de jaren ’70 lonkt de sirenenzang van de volksraadpleging naar partijen die de democratie dichter bij het volk willen brengen. 

Slagen deden ze nooit. Als puntje bij paaltje kwam, ontbrak de politieke wens om het referendum door te zetten. Van Raak denkt het momentum wel aan zijn kant te hebben, nu na de staatscommissie-Remkes ook de Raad van State een positief advies afgeeft.

Blik gaat naar links

Een blik in beide Kamers leert dat een eerste stemming over het referendum, waarbij slechts een ‘gewone’ meerderheid nodig is, niet kansloos is. PVV, FvD, 50Plus, PvdD, Fractie-Otten, SP zelf en het partijloze Kamerlid Femke Merel van Kooten-Arissen zijn in principe voorstander. 

Ook D66 zegt nog altijd een bindend correctief referendum na te streven. Het uit de VVD-fractie gezette Kamerlid Wybren van Haga en de Onafhankelijke Senaatsfractie (OSF) neigen eveneens naar een ja. Zo komt de referendumcoalitie vooralsnog uit op 65 Tweede en 34 Eerste Kamerzetels. 

VVD, CDA en SGP lijken niet over te halen zich daarbij aan te sluiten. De partijen zijn uitgesproken tegenstanders van het referendum omdat het complexe problemen zou terugbrengen tot een te simpele vraag en de tegenstellingen in de samenleving zou vergroten. Ook Denk is tegen. 

Daarmee zijn alle blikken gericht op PvdA, GroenLinks en ChristenUnie. Die laatste partij ‘houdt de optie open’, afhankelijk van hoe het referendum eruit komt te zien. PvdA en GroenLinks deden zelf een poging om het correctief referendum in te voeren, maar trokken in 2017 hun handen ervan af na de slechte ervaringen met het Oekraïnereferendum en, overzees, de Brexit. Officieel zijn die partijen nu tegen, maar een nieuwe stemming zal de interne discussie zeker aanzwengelen.

Meer zetels nodig

Bij de tweede stemming, die voor een grondwetswijziging na verkiezingen moet worden gehouden, is een tweederde meerderheid nodig. Of ook dat erin zit, hangt sterk af van de verkiezingsuitslag. Op papier is het aantal benodigde zetels nog ver uit zicht. Maar als het slepende referendumdebat één ding leert, is het wel dat de politieke verhoudingen rap kunnen verschuiven.

Kabinet oneens over referendum

‘Democratie vergt onderhoud’, weet Kajsa Ollongren. Reden voor de D66-minister om het Binnenhof de moderne tijd in te loodsen met een reeks veranderingen in het politieke bestel. De olifant in de Kamer is uiteraard het referendum, maar daar wil haar kabinet niet aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden