Drie vragen

Heeft Nederland zijn zaakjes wel op orde in de strijd tegen het water?

Na drie dagen extreme regenval stroomden in Limburg straten over en stortte een brug bij Valkenburg in. Heeft Nederland zijn zaakjes wel op orde in de strijd tegen het water? ‘Er ligt een koele economische kosten-batenanalyse aan ten grondslag.’

Schade aan een woning door het overstromende water van de Geul in Valkenburg. Beeld ANP
Schade aan een woning door het overstromende water van de Geul in Valkenburg.Beeld ANP

Hoe konden delen van Limburg overstromen − is er iets misgegaan?

Bewoners die ontredderd door ondergelopen straten van Valkenburg waden en huizen die moesten worden ontruimd: hier moet iets heel erg fout zijn gegaan, zou je denken. Toch gaat het om een ingecalculeerd risico, volgens Klaas-Jan van Heeringen van Deltares, als expert op het gebied van operationeel waterbeheer betrokken bij de bescherming van Nederland tegen het water.

De afvoersystemen in heel Nederland moeten voldoen aan normen voor de hoeveelheden water die ze aankunnen, legt hij uit. Hoe groter de schade als de capaciteit wordt overschreden, hoe meer geld en ruimte er wordt ingezet om de capaciteit te verhogen. ‘Daar ligt een koele economische kosten-batenanalyse aan ten grondslag.’

En de capaciteit bij kleinere stromen, zoals de Geul in Limburg, is berekend op waterhoeveelheden die ruwweg elke 25 of 50 jaar te verwachten zijn, zegt hij. De extreme omstandigheden van de afgelopen dagen waren dus nog zeldzamer dan dat.

Dat de Geul buiten haar oevers is getreden door de extreme regenval en het centrum van Valkenburg onder water heeft gezet, is vreselijk voor de bewoners, vervolgt hij. De schade is desondanks niet te vergelijken met wat er zou gebeuren als een grote rivier door een dijk weet te beuken en een woonwijk in stroomt.

Daarmee wordt dan ook minder risico genomen. Bij drukbevolkte gebieden langs grote rivieren moeten de dijken bijvoorbeeld ook situaties kunnen doorstaan die je gemiddeld eens in de tienduizend jaar mag verwachten, aldus Van Heeringen.

Ook in de Maas stijgt het water tot historische hoogten. Moeten we voor dijkbreuken vrezen?

Niet alleen in Limburg regende het hard: dat gold ook voor gebieden in België en Duitsland. Dat water vloeit voor een deel via de grote rivieren van Nederland naar zee. Rijkswaterstaat verwacht dat de Maas tussen de 3.350 en 3.700 kubieke meter water per seconde zal afvoeren, op donderdagavond. Dat is meer dan tijdens de overstromingen van 1993 en 1995 in de provincie werden gemeten. Volgens de Veiligheidsregio stond de Maas – die anders dan de Rijn en de Waal een typische regenrivier is – nog nooit zo hoog als nu.

Na die overstromingen in de jaren negentig zijn er maatregelen genomen: in het kader van het project Ruimte voor de Rivier werden onder meer dijken verlegd, uiterwaarden verbreed en nevengeulen gegraven om de kans op dijkbreuken te verkleinen. Alleen was dit berekend op heftige neerslag in de winter, niet op de zomer waarin alle bomen en planten volop groeien. Het water gedraagt zich dan anders en is minder gemakkelijk te voorspellen, zo lichtte burgemeester Antoin Scholten van Venlo donderdag toe. Aanvankelijk voorzag Rijkswaterstaat op donderdag geen grote problemen, maar toen bleek dat er zelfs nog meer water door de Maas zou stromen dan tijdens de overstromingen in de jaren negentig, werden voor de zekerheid duizenden inwoners van Roermond geëvacueerd.

. Beeld .
.Beeld .

Door klimaatverandering worden dit soort extreme weersituaties vaker verwacht. Is Nederland daar wel op berekend?

Hoe warmer het klimaat, hoe vaker extreme buien in Nederland zullen voorkomen, verwacht het KNMI. Dat betekent dat de rivieren ook vaker zullen vollopen dan nu, en dat regenval die nu eens in de vijftig jaar wordt verwacht, vaker kan gaan optreden. Nederland probeert zich hierop aan te passen, volgens Klaas-Jan van Heeringen van Deltares.

In het Ruimte voor de Rivier-project is hier al rekening mee gehouden, zegt hij. Bovendien worden dijken waar nodig doorlopend verzwaard en verhoogd. De risico’s waar we nu mee rekenen, moeten ongeveer gelijk blijven. Het is dus ook niet de bedoeling dat plaatsen in Limburg, zoals in dit geval Valkenburg, vaker gaan overstromen door klimaatverandering. Daarom leggen waterschappen en gemeenten bijvoorbeeld al grotere waterbuffers en riolen met meer capaciteit aan.

Een extra complicatie is dat Nederland naar verwachting vaker te maken krijgt met droogte. ‘Daar zaten de waterschappen op maandag, toen duidelijk werd dat er veel regen zou vallen, ook mee. Laten we onze waterbuffers leeglopen zodat er meer ruimte is om water op te vangen, met als risico dat de hoeveelheid regen meevalt en we niks meer hebben voor het geval van droogte?’, aldus Van Heeringen.

Daarom zijn goede weersverwachtingen zo cruciaal voor waterbeheerders, zegt hij. Uiteindelijk hebben de waterschappen volgens hem de waterstanden in de meeste buffers verlaagd. Dat bleek achteraf de juiste beslissing.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden