Analyse

Heeft Joe Biden gefaald met zijn aftocht uit Afghanistan? Niet volgens hemzelf

Met de aanslag in Kabul is het Amerikaanse vertrek uit Afghanistan een dramatische blamage geworden. President Joe Biden richtte zich tot zijn volk, niet met excuses, maar met de stelling dat het bloedbad juist bewijst dat zijn exitstrategie de juiste is.

President Biden zwijgt even voordat hij een vraag beantwoordt op de persconferentie, donderdag, over de gebeurtenissen in Kabul. 
 Beeld Demetrius Freeman / Getty
President Biden zwijgt even voordat hij een vraag beantwoordt op de persconferentie, donderdag, over de gebeurtenissen in Kabul.Beeld Demetrius Freeman / Getty

Joe Bidens grootste nachtmerrie is donderdag werkelijkheid geworden. De bloedige zelfmoordaanslag in Kabul, met mogelijk tegen de tweehonderd doden, vormen de laatste schep op de berg ellende waar hij momenteel op staat. Als hij naar voren buigt en naar ­beneden kijkt ziet hij de scherven van twintig jaar oorlog in Afghanistan en alle fouten die zijn voorgangers Donald Trump, Barack Obama en George Bush hebben gemaakt. Boven op die berg ligt het puin dat Biden er de laatste weken als opperbevelhebber van de Amerikaanse strijdkrachten zelf aan heeft toegevoegd.

Tot donderdag kon president Biden nog zeggen: het vertrek van de Amerikaanse troepen verdient geen schoonheidsprijs, maar Amerikaanse doden zijn niet gevallen. Tot donderdag kon hij zeggen dat de Amerikanen in Af­ghanistan de dreiging van terreur hebben ­verdreven. Tot donderdag kon Biden de ­geschiedenis ingaan als de president die de zwaarste buitenlandse klus in tijden – het vertrek uit Afghanistan – met tenminste enig fatsoen had geklaard. Nu is alles wat hij niet wilde tóch gebeurd.

Terwijl de chaos rondom het vliegveld in Kabul en de evacuaties alleen maar toeneemt, dringt de vraag zich op: hoe gaat Joe Biden zich uit deze puinhoop redden?

Zelf lijkt Biden het in de zwaarste week van zijn jonge presidentschap niet te weten. Toen hij donderdag het Amerikaanse volk toesprak, hield hij zich nog even krampachtig vast aan zijn Afghaanse exitstrategie. Alsof alle internationale kritiek en de kelderende waarderingscijfers van de afgelopen weken nog niet genoeg reden waren tot zelfreflectie, zei hij dat het geweld van donderdag juist laat zien waaróm hij doet wat hij doet.

‘Dit is dus waarom ik steeds heb gezegd dat de missie zo gevaarlijk is’, zei de president. Dit is dus waarom hij de ‘missie beperkt wil houden’ en niet langer dan de deadline van 31 augustus in Afghanistan wil blijven.

Verslagen leider

Biden probeerde van alles in die speech, maar het kwam niet altijd over. Hij noemde het ‘historisch’ dat de VS in elf dagen honderdduizend mensen hadden geëvacueerd. ‘Wij vergeven niet, wij vergeten niet. We zullen jullie op­jagen en jullie laten boeten’, zei hij tegen de aanslagplegers. Met een moment van stilte probeerde hij empathie te tonen voor alle doden die donderdag vielen. Maar wat vooral blijft hangen, is het beeld van een verslagen leider die maar wat mompelt. Iemand die het zelf ook even niet meer lijkt te weten.

De belangrijkste vraag die tijdens de persconferentie in de lucht hing, ontweek hij. ‘Draagt u verantwoordelijkheid voor wat er de afgelopen twee weken is gebeurd?’, vroeg een journalist hem. Hij is tenslotte de opperbevelhebber. Maar, zei Biden, hij voert een deal uit die door zijn voorganger Donald Trump met de Taliban was gesloten. ‘Dames en heren, het was tijd om de twintig jaar durende oorlog te beëindigen’, herhaalde hij tijdens deze toespraak voor de zoveelste keer. Of het vertrek ook anders had kunnen worden georganiseerd? Daar wilde Biden nog steeds niets van weten.

Biden doet waar zijn voorganger ­Donald Trump een meester in was. Hij geeft fouten niet toe, maar probeert ze in te zetten als bewijs van zijn gelijk. Maar met dit verschil dat toen Trump dat presteerde, met veel bravoure, hij er indruk mee maakte bij zijn rechts-conservatieve achterban. Biden doet het met een verslagenheid waarmee hij niemand echt lijkt te kunnen overtuigen.

Zelfs Democraten beginnen zich langzamerhand kritisch uit te laten over de manier waarop Biden de aftocht afhandelt. ‘Het lijkt erop dat het evacuatie-proces enorm slecht is aangepakt’, zei Congreslid Susan Wild tegen nieuwssite Politico. Binnen zijn eigen gelederen is met ontsteltenis gereageerd op de aanslag van donderdag. Toen het nieuws het Witte Huis bereikte, zouden er snikgeluiden uit een besloten vergadering zijn gekomen.

Zetje over de rand

Wie Joe Biden op de berg ellende met liefde een zetje over de rand zouden geven, zijn de Republikeinen. Zij eisten donderdag en vrijdag zijn vertrek. Verscheidene Republikeinse politici vinden dat de Amerikaanse president onmiddellijk moet opstappen of dat er een afzettingsprocedure in gang moet worden gezet. Een van hen is de oude bekende Nikki Haley, VN-ambassadeur onder president Trump. Al is ze tegelijk bang voor de gevolgen van Bidens vertrek, schrijft ze op Twitter, want ze vindt vice-premier Kamala Harris nog véél erger: ‘God sta ons bij.’

Tot de deadline van 31 augustus kan er nog van alles gebeuren, het gevaar van nieuwe aanslagen is nog niet geweken. Wie weet trekt de Amerikaanse president voor die tijd zijn eigen strategie alsnog in twijfel. Want dat het tijd was om Afghanistan te verlaten, weten de Amerikanen inmiddels wel. Nu willen ze van hun leider horen waarom het met zoveel chaos en geweld gepaard moest gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden