Analyse Moord Derk Wiersum

Heeft het OM de dreiging voor advocaat Derk Wiersum onderschat?

Advocaat Derk Wiersum, die werd vermoord terwijl hij kroongetuige Nabil B. bijstond in het proces Marengo, werd nauwelijks beveiligd. Het Openbaar Ministerie hield geen rekening met een liquidatie, zegt hoofdofficier Fred Westerbeke. Is het OM naïef?

Burgers hebben bloemen neergelegd op de plek waar woensdagochtend 18 september strafrechtadvocaat Derk Wiersum is doodgeschoten. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Een afgehakt hoofd voor een shishalounge, een aanklager die blijkens versleutelde pgp-berichten (pretty good privacy) ‘moet gaan slapen’ (straattaal voor vermoord worden), een aanslag op De Telegraaf, twee misdaadjournalisten die van staatswege worden beveiligd, de wraakmoord op de onschuldige broer van de kroongetuige en meer dan vijftig liquidaties in drie jaar, waaronder elf ‘vergismoorden’. Wat hebben deze gruwelijke daden met elkaar gemeen? Ze worden allemaal in verband gebracht met Nederlandse cocaïnemaffiosi die elkaar naar het leven staan.

Na de wraakmoord op de ‘broer van’, vorig jaar maart, raadpleegde het Openbaar Ministerie de Italiaanse onderzoeksrechter en maffiabestrijder Nicola Gratteri om te horen hoe de Italiaanse justitie omgaat met liquidaties die de rechtsorde ondermijnen. Toch zegt het OM, bij monde van hoofdofficier Fred Westerbeke woensdagavond in Nieuwsuur, dat met de moord op de advocaat van kroongetuige B. ‘geen rekening is gehouden’. Want: ‘Er lag geen informatie dat dit zich zou gaan voordoen.’

Advocaat Derk Wiersum wilde geen beveiliging, zegt collega Jillis Roelse, die Wiersum goed kende en hem twee weken geleden voor het laatst sprak. De vraag is echter: had het OM hem van de noodzaak moeten doordringen? Kun je iemand in een beveiligingstraject dwingen?

Zeer indringend gesprek

‘Formeel niet’, zegt woordvoerder Lodewijk Hekking van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). ‘Maar als echt het gevoel leeft: deze persoon móét worden beveiligd, wordt met zo iemand zeer indringend gesproken. Uitgangspunt is: je gaat er niet zelf over. Aan beveiliging ligt een onafhankelijke dreigingsanalyse van de politie ten grondslag.’

Schoot de dreigingsanalyse tekort? Het OM en Hekking van de NCTV willen die vraag niet beantwoorden. 

Er is sprake van een dreiging, zegt Hekking, als iemand een dreiging bij de politie meldt die blijkt uit bijvoorbeeld mails of telefoontjes. Ook kan de politie of een inlichtingendienst zelfstandig zulke informatie inwinnen. Maar wie de context van de ‘mocromaffia’ beziet, met zijn liquidaties, aanslagen en vergismoorden, of in het strafdossier van de kroongetuigezaak leest over het gemak waarmee wordt beslist over leven en dood, zal moeten concluderen dat het OM Derk Wiersums veiligheid heeft overschat.

Vorig jaar werd dezelfde inschattingsfout gemaakt met het bekendmaken van de overeenkomst met kroongetuige B. voordat zijn familie in veiligheid was gebracht. Binnen een week werd de wraakmoord op de broer van de kroongetuige gepleegd. De politie zei daarover destijds: ‘Onze risico-inschatting was niet zodanig dat we een liquidatie vermoedden.’ En: ‘Je kunt niet zeggen dat die inschatting juist is geweest.’

Alarmbellen

Na de moord op Derk Wiersum gingen alle alarmbellen af. Minister Grapperhaus liet een team samenstellen dat voortaan onderzoekt hoe veilig alle betrokkenen bij het kroongetuigeproces zijn. Dat valt onder regie van de NCTV, wat betekent dat de dreigingsanalyse van alle procesbetrokkenen – advocaten, rechters, officieren en personen om hen heen – opnieuw wordt gemaakt. En dat de beveiliging van lokaal niveau (door politie en OM) kan worden ‘opgeschaald’ naar nationaal niveau, dus dat de DKDB, de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging, zijn beveiligers beschikbaar stelt.

Direct na de moord zijn extra veiligheidsmaatregelen getroffen voor de rechters, aanklagers en de oud-advocaat van de kroongetuige. Wat die maatregelen inhouden is geheim, maar de mogelijkheden lopen uiteen van ‘het advies om je huis beter te beveiligen’, zegt Hekking, tot een leven in een safehouse of volcontinu zo’n zes ‘gorilla’s’ om je heen, zoals de entourage rond politicus Geert Wilders wordt omschreven.

Wat betreft beveiliging ‘denk ik dat we geholpen kunnen worden’, zei hoofdofficier Westerbeke woensdagavond in Nieuwsuur. ‘We moeten het hebben over capaciteit, of we voldoende OM- en politiemensen hebben.’

Het is een publiek geheim dat de DKDB beveiligers tekortkomt. Het afgelopen jaar kampte de dienst met 79 vacatures op een totaal aantal arbeidsplaatsen van 392. ‘Als morgen ineens honderd man extra moeten worden beveiligd, is er een probleem’, zegt Hekking. ‘Maar als beveiliging echt nodig is, komt dat voor elkaar. Desnoods worden extra mensen uit andere politieteams getrokken.’

Ridouan T.

Hoelang beveiliging aanhoudt of wanneer die eindigt, is een continu proces van nieuwe risico-inschatting. De grote dreiging houdt natuurlijk pas op als de opdrachtgevers van liquidaties achter de tralies zitten, zegt oud-rechter Frits Lauwaars, die het omvangrijke liquidatieproces Passage heeft geleid. De hoofdverdachte van het kroongetuigeproces Marengo, de 42-jarige Marokkaans-Nederlandse Ridouan T., is echter al jaren voortvluchtig. Er is 100 duizend euro uitgeloofd voor de tip die leidt naar zijn verblijfplaats. 

De reden dat T. nog steeds niet is gepakt, zegt recherchewoordvoerder Thomas Aling, is omdat T. ‘onvindbaar’ is. Dat kan volgens de politie twee oorzaken hebben: of hij zit in een land waar de Nederlandse politie geen onderzoek mag doen, ‘of hij weet al onze opsporingsmiddelen handig te omzeilen’. Wat het antwoord is, zegt Aling, ‘weten we pas als we hem daadwerkelijk hebben gevonden’.

Lees meer over de moord op Derk Wiersum

Geweld en bedreigingen zijn geen unicum in de advocatuur. Maar de moord op Derk Wiersum hakt er diep in. ‘Advocaten, officieren, rechters: ze gaan allemaal minder onbevangen te werk dan tot voor kort.’

Na de liquidatie van advocaat Derk Wiersum zijn advocaten, aanklagers en rechters bezorgd om hun veiligheid. Iedereen vraagt zich af: wie is nog bereid een kroongetuige te verdedigen?

De vermoedelijke dader die een einde maakte aan het leven van advocaat Derk Wiersum, zou tussen de 16 en 20 jaar oud zijn. Piepjonge hitters zijn allang geen uitzondering meer in de Nederlandse onderwereld. 

Strijd tegen de maffia, Italië is er bekend mee. Hoe proberen de Italianen de rechtsstaat te beschermen tegen georganiseerde misdaad? 

Wat betekent de liquidatie van Wiersum voor het proces rond kroongetuige Nabil B.? ‘Zonder advocaat is dit niet te doen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden