Heeft gas het land rijker gemaakt?

De Nederlandse staatsschuld stijgt met 480 euro per seconde ofwel 41.472.000 euro per dag. De totale schuld is 447 miljard euro: 27.110 euro per inwoner en 54.200 euro per werkzaam persoon. De schuld zal eind dit jaar gestegen zijn tot 466 miljard euro, dat is 76,3 procent van het bbp.


Nu kan die schuld worden gerelativeerd. Sinds de latere koning Willem I 200 jaar geleden in Scheveningen voet aan wal zette, is de schuld in percentages van het bbp de meeste jaren hoger geweest. Daarnaast heeft Nederland nu een enorm pensioenvermogen met een latente belastingplicht; te zijner tijd vloeit daarvan dus weer een deel terug naar de staatskas. En een simpele rekentruc maakt het nog minder erg.


Pas als Groningen geen gasbel had gehad, zou er een serieus probleem zijn. De staatsschuld zou dan maar liefst 500 miljard euro hoger zijn geweest. Dat is tenminste het bedrag dat het aardgas, voor inflatie gecorrigeerd, de schatkist heeft opgebracht. Eigenlijk zou daar nog een fiks bedrag bij moeten worden opgeteld, omdat over die veel sneller oplopende schuld ook rente en rente op rente had moeten worden betaald. Dit jaar zou de staatsschuld de historische grens van 1.000 miljard (of 1 biljoen) euro al hebben overschreden. In procenten van het bbp was de staatsschuld dan hoger dan die van de VS, Italië en zelfs Griekenland.


Nu kan ervan worden uitgegaan dat de ministers van Financiën in de periode dat er gas gewonnen werd - Wim Duisenberg, Onno Ruding, Wim Kok, Gerrit Zalm - het nooit zover hadden laten komen. Ze zouden veel meer hebben bezuinigd als er geen gas te verjubelen was geweest. Ze hadden niet één miljoen mensen de WAO laten instromen. En ze zouden neen hebben gezegd tegen de plannen voor de Betuwelijn en een A2 met zes rijbanen. De hypotheekrenteaftrek zou al in de jaren zeventig zijn gesneuveld. Omdat volgens de keynesiaanse multipliertheorie dit effect had doorgewerkt in alle andere sectoren, zou Nederland een soort van derdewereldland zijn geweest.


Maar de Denen, Belgen en Zwitsers hadden al die tijd ook geen gas te verjubelen en die doen het zo slecht nog niet. Misschien was het toch anders opgelost. Er zou niet zijn geïnvesteerd in snelle spoorverbindingen, maar vast in kerncentrales. In Limburg waren de kolenmijnen even lang opengebleven als die in de Belgische Borinage, waar de laatste mijn pas sloot in 1984. Vlieland was volgeplempt met vakantieappartementen, Rottumeroog was door Zalm verkocht aan een oligarch. Het brutoloon was lager geweest, maar mogelijk was ook niet zo'n duur pensioensysteem opgetuigd, waardoor de burgers netto niet veel slechter af waren. Maar Nederlanders hadden wel een schuldenvrij eigen huis gehad.


Kortom, Nederland had niet minder welvarend hoeven te zijn, maar zou een viezere lucht hebben gehad, lelijkere huizen en nauwelijks zeehonden. Voor de ouderen was er niet het appeltje voor de dorst dat nu bij de jeugd zoveel jaloezie opwekt.


Ook dan zou de staatsschuld worden gerelativeerd. Alleen was Groningen dan geen aardbevingsgebied geweest.


Reageren?


p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden