Heeft een kind dat vaak ziek is later een betere afweer?

Jonge ouders kunnen er wanhopig van worden: moeten ze wéér vrij nemen of een oppas regelen omdat hun kind ziek is en niet naar de crèche kan. Heeft dat geregel misschien een meerwaarde en krijgt een kind door die vroegtijdige infecties later een betere weerstand?


Het immuunsysteem is bij de geboorte nog niet geheel 'afgetimmerd', zegt Taco Kuijpers, hoogleraar kinderimmunologie in het AMC. Immuuncellen hebben een geheugen nodig om in actie te kunnen komen tegen indringers maar bij baby's hebben de meeste cellen dat herinneringsvermogen nog niet. Ze moeten worden getraind en daarvoor is blootstelling aan ziekteverwekkers onontbeerlijk.


Het lijkt gunstig om dat al op jonge leeftijd te laten gebeuren. Onderzoek bij jonge crèchekinderen (onder de 2,5 jaar) wijst uit dat ze op de basisschool inderdaad minder infecties hebben dan hun klasgenoten die thuisbleven of naar een gastouder gingen. Bij de peuters die op latere leeftijd naar de crèche gaan, verdwijnt het gunstige langetermijneffect. Zij hebben óók veel snotneuzen en looporen, maar plukken daar op latere leeftijd niet meer de vruchten van.


Ook de zogeheten hygiënetheorie duidt in die richting: kinderen die al op jonge leeftijd veel luchtweginfecties krijgen, hebben later minder vaak astma, eczeem en hooikoorts. Volgens de Britse epidemioloog die de theorie 25 jaar geleden formuleerde, hebben de kleine gezinnen en de betere hygiëne de afgelopen decennia een hausse aan allergieën veroorzaakt. In grote gezinnen liep je vroeger nog gewoon een verkoudheid op door een kruisinfectie van broer of zus met wie je het bed deelde.


Maar, benadrukt Kuijpers, om het afweersysteem te trainen zijn niet per se alleen ziekteverwekkers nodig. Een crèche is niet noodzakelijk, een boerderij is genoeg. Tal van onderzoek wijst uit dat kinderen die opgroeien in een boerenomgeving minder vaak allergieën hebben. 'Ons immuunsysteem wordt door veel meer geprikkeld dan alleen door virussen en bacteriën. Bestanddelen van gisten en schimmels in de lucht, wormen en ingrediënten van voeding - het is in feite de blootstelling aan de omgeving die onze afweer aan het werk zet.'


Een crèche, een boerderij en anders een gastouder met een smerige keukenvloer - als er maar genoeg vuil in de buurt is. Kuijpers denkt dat kinderen soms 'te schoon' worden opgevoed. 'Neem de ziekte van Pfeiffer. Het biedt voordeel als je die virale infectie al jong hebt doorgemaakt. Dan krijg je hooguit een snotneus en koorts, terwijl je op latere leeftijd van datzelfde virus een paar maanden lamlendig kunt zijn. Dat beeld zien we bij meer virusinfecties: minder ernstig op jonge leeftijd.'


Ter geruststelling: iedereen komt een keer in aanraking met bacteriën en virussen om ons heen. Stel dat je je kind vier jaar hebt thuisgehouden in een brandschoon huis, zegt Kuijpers, dan wil dat niet zeggen dat het daarna op de basisschool kansloos is tegen de ziekmakende buitenwereld. 'Het immuunsysteem komt echt wel in stelling maar misschien een tikje trager.'


Ook een vraag voor deze rubriek?


Mail naar gezond@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden