Heeft echt één op de vier Nederlanders een hersenaandoening?

Klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: één op de vier Nederlanders heeft een hersenaandoening.

Hersenonderzoek Foto afp

Van wie komt die claim?

'Kwart van de mensen heeft hersenaandoening, vaak niet zichtbaar', kopte de NOS eerder deze week. De informatie is afkomstig van de Hersenstichting, die een nieuwe bewustwordingscampagne lanceert. De stichting vroeg het RIVM hersenaandoeningen in Nederland in kaart te brengen. Naast de NOS besteedden ook veel andere nieuwsmedia aandacht aan de campagne, zoals RTL Nieuws, AD en NU.nl.

Klopt het?

De hamvraag is wat het RIVM-onderzoek allemaal onder het begrip hersenaandoening schaart. Veel, zo blijkt uit de uitgebreide onderzoeksverantwoording. Want onder de gebruikte definitie valt álles wat deels voortkomt uit hersenprocessen. Zoals veel media al meldden, horen daar ook psychische stoornissen bij: denk aan mensen met slaapproblemen, stotteren, hoofdpijnklachten en alcoholverslaving. Als een huisarts bij iemand zo'n diagnose registreerde, kwam die persoon in de telling terug als iemand met een hersenaandoening.

Experts zijn verdeeld over die definitie, waarover ook geen officiële afspraken bestaan. Hoogleraar cognitieve neuropsychiatrie André Aleman van de Rijksuniversiteit Groningen vindt het begrip iets te ruim. 'Ik zou het beperken tot ernstigere, chronische aandoeningen, waarvan de oorzaak duidelijk in de hersenen ligt. Als iemand een paar weken depressief raakt door een persoonlijk verlies of te veel stress, zie ik dat niet zozeer als een hersenaandoening.' Ook de Utrechtse hoogleraar ontwikkelingsstoornissen Sarah Durston ziet liever een scheiding langs die lijnen. 'Als je het te ruim definieert, praat je wat mij betreft te veel richting de biologie. Dan negeer je culturele en sociologische aspecten.'

Een onderzoeker van de Nederlandse Hersenbank in Amsterdam toont hersenen die worden bewaard voor onderzoeksdoeleinden. Foto anp

Neurobioloog Dick Swaab van het Nederlands Herseninstituut (NIN) onderschrijft wél de definitie van de Hersenstichting en het RIVM. 'Bij elke psychische stoornis is de werkelijke oorzaak een kwetsbaarheid in het brein', zegt hij. 'Die krijg je genetisch mee of wordt al vroeg in het leven vastgelegd. En dat is een hersenziekte.'

Maar zelfs wanneer we meegaan met de ruimste definitie voor hersenaandoeningen, valt op basis van de RIVM-cijfers niet hard te maken dat een kwart van de Nederlanders daadwerkelijk zo'n aandoening heeft. Al is het maar omdat het berekende aandeel 22 procent was, wat dichterbij 1 op de 5 ligt. En dat huisartsen bij die mensen gedurende heel 2016 wel eens een stoornis registreerde, wil ook niet zeggen dat dit aantal daar continu mee rondloopt, zegt Aleman. 'Sommige klachten zijn kortdurend, gaan vanzelf over of worden opgelost.'

Hersenstichtingwoordvoerder Laura Rigter zegt in een reactie dat er juist een onderschatting mogelijk is: omdat alleen huisartsregistraties zijn meegenomen, ontbreken in deze telling mensen die met hersenletsel direct bij de spoedeisende hulp terechtkomen of bij een specialist lopen.

Dick Swaab Foto anp

Eindoordeel

Afhankelijk van of en welke psychische stoornissen óók als hersenziekte worden geregistreerd, en hoe dat gebeurt, kan het werkelijke aantal Nederlanders met hersenaandoeningen lager of hoger liggen dan 1 op 4.

Meer over