Heeft de roofridder een masker op?

De kwestie

 

Een kwart eeuw geleden werden individuen die zichzelf verrijkten met vijandige overnamen raiders of roofridders genoemd. Als de machtsgreep was gelukt door op de beurs een meerderheid van de aandelen te verwerven, namens ze doorgaans het slagersmes ter hand en saneerden en stripten het bedrijf, ongeacht de sociale consequenties. De raiders werden aan de schandpaal genageld in films als Wall Street (Michael Douglas als Gordon Gekko), Other People's Money (Danny de Vito als Larry the liquidator) en Pretty Woman (Richard Gere als Edward Lewis). In werkelijkheid waren het toentertijd multimiljardairs als Carl Icahn, T. Boone Pickens en Kirk Kekorian.

In Nederland bestond een even grote aversie als fascinatie voor dit aandeelhouderskapitalisme. Hier hadden bedrijven een 'structuurregime', waarbij stemgerechtigde aandelen waren ondergebracht bij administratiekantoren die daarvoor stemloze certificaten uitgaven. Aandeelhouders waren couponknippers die dividend kregen, maar verder hun mond moesten houden. De grote ondernemingen werden bestuurd door een web van tweehonderd topmanagers die elkaar de commis- sariaten toekenden. Winsten waren minder belangrijk dan omzet en investeringen.

Maar het Damrak keek met jaloezie naar de enorme koerswinsten die overnamespeculatie opleverde. Beursfondsen kregen een missive hun beschermingsconstructies af te bouwen: of dat nu het vermaledijde structuurregime was, de uitgifte van preferente aandelen of gifpillen en kroonjuwelen. Bedrijven die zich daar niets van aantrokken, kregen als plagerij een zwart wybertje bij hun naam in de noteringslijst.

Ook de paarse kabinetten vonden een machtsverschuiving van old boys network naar kapitaalverschaffers heel modern. Maar de wet hoefde niet veranderd, omdat een nieuwe generatie mondiaal denkende managers de aandeelhouders al op hun wenken bediende. Winstmaximalisatie en koersstijging werden de hoogste doelen van beursvennootschappen, met als hoogtepunt de opsplitsing van ABN Amro.

Sinds de crisis is er een kentering. Bedrijven tuigen hun beschermingsconstructies weer op. In december 2008 besloot USG People een nieuwe muur op te trekken. Hetzelfde deed KPN toen de steenrijke Mexicaan Carlos Slim van América Móvil op de deur klopte. Nu schudt Fugro op deze wijze Boskalis van zich af, hetgeen volgens Boskalisbaas Peter Berdowski 'heel ouderwets' is. Dat had hij 20 jaar geleden kunnen zeggen. Nu is het juist innovatief. De roofridders van toen hebben een masker opgezet en zijn een hele bedrijfssector geworden die zich private equity noemt. Of ze heten activistische aandeelhouders. Of ze roepen vrienden in nood te zijn zoals Boskalis in zijn jacht op Fugro.

Bedrijven kunnen zich daar niet voldoende tegen beschermen. Een old boys network is altijd nog te prefereren boven een horde roofridders.

Reageren?

p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.