Drie vragen

Heeft de rechter Shell met een onmogelijke opdracht opgezadeld?

De rechter heeft Shell opgedragen zijn uitstoot te verminderen. Dat is winst voor het milieu, maar er zijn keerzijden. Springen andere olieconcerns bijvoorbeeld niet in het gat dat Shell achterlaat? Drie gevaren en kansen.

Booreilanden voor de Californische kust. Het winnen van fossiele brandstoffen zal bij naleving van het klimaatakkoord van Parijs mogelijk snel onrendabel worden.  Beeld Getty
Booreilanden voor de Californische kust. Het winnen van fossiele brandstoffen zal bij naleving van het klimaatakkoord van Parijs mogelijk snel onrendabel worden.Beeld Getty

Of Ben van Beurden, de ceo van Shell, Loonshots op zijn nachtkastje heeft liggen, is niet bekend. In dit boek beschrijft Safi Bahcall hoe een idee dat op het eerste oog idioot lijkt, uiteindelijk een enorm succes kan blijken.

Loonshots is een van de favoriete boeken van Mark van Baal, oprichter van Follow This, de groep aandeelhouders die Shell en andere olieconcerns de afgelopen jaren succesvol heeft bestookt met klimaatresoluties. Zo dwong hij Chevron woensdag tot strengere klimaatdoelen.

Loonshots gaat over transities en hoe je die als bedrijf succesvol kunt doorlopen. Van Baal doet het weleens cadeau aan topmensen uit de oliesector. Of hij het ook aan Van Beurden heeft gegeven, wil hij uit een oogpunt van discretie niet zeggen.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Shell is een concern dat noodgedwongen in transitie moet, zeker na de rechterlijke uitspraak van woensdag. De vraag is of Shell daarin succesvol zal zijn of dat het eindigt als Kodak, dat de digitale fotografie uitvond maar er geen heil in zag. Wie ging er nou foto’s op een beeldscherm bekijken, daar was geen businessmodel voor, vond de concernleiding. Een dramatisch foute inschatting.

Is Shell – en zijn al die andere olieconcerns die halsstarrig vasthouden aan fossiele brandstoffen – het Kodak van deze tijd? Of zal Shell misschien dankzij mensen als Van Baal, Donald Pols van Milieudefensie en de Haagse rechter een andere richting kiezen? Drie gevaren en kansen.

1 Het gevaar: anderen nemen het over

Die andere richting kan een succesvolle, koolstofarme energietoekomst zijn, of juist het ravijn waarin Shell zal storten. Want misschien staan de bestuurskamers van Aramco (4,38 procent van de wereldwijde industriële uitstoot van broeikasgassen in 2019), Gazprom (3,19 procent) en PetroChina (1,15) wel te trappelen om markten over te nemen, die Shell wellicht gedwongen moet verlaten.

Dat is de mogelijke keerzijde van de overwinning van Milieudefensie: dat olieconcerns uit landen die weinig ophebben met het klimaat in het gat springen.

‘Het klimaat schiet hier niet direct iets mee op’, zegt Martien Visser, lector energietransitie aan de Hanzehogeschool in Groningen. Neem Suriname. In de kustwateren bij het straatarme land zijn recentelijk enorme hoeveelheden olie gevonden. ‘Die laten dat echt niet onder de grond zitten’, verwacht Visser. Als Shell of Exxon het er niet voor ze uit haalt, zal een Chinese partij het vermoedelijk doen. Tel uit je winst.

Nog een domper: de dwingende uitspraak van de rechter heeft alleen betrekking op de activiteiten met het etiket Scope 1, de uitstoot van broeikasgassen gelieerd aan de activiteiten van Shell zelf. Voor toeleveranciers (Scope 2) en de klanten van Shell – vliegtuigmaatschappijen, automobilisten, transporteurs – (Scope 3) geldt slechts een ‘zwaarwegende inspanningsverplichting’ om hun uitstoot te verlagen, zoals de rechter het woensdag formuleerde. Wat dit in juridisch opzicht betekent, is niet duidelijk. Wel duidelijk is dat ‘Scope 3’ verantwoordelijk is voor de bulk van de emissies, ongeveer 85 procent van Shells totaal.

2 De haalbaarheid: is de opdracht uitvoerbaar?

Blijft staan dat Shell iets moet doen met de 70 megaton broeikasgasuitstoot die het in 2019 veroorzaakte bij de winning van olie en gas. Die moet in absoluut opzicht met 45 procent omlaag. ‘Dat is nog steeds enorm’, zegt Visser. Een megaton is 1 miljard kilogram CO2, vergelijkbaar met de uitstoot van 10 miljard autokilometers. In 2030 moet Shell ongeveer 31,5 van die megatonnen minder uitstoten. Hoe gaat het concern dat doen?

Allereerst is er voor Shell een gelukje: de uitstoot veroorzaakt door bijvoorbeeld raffinaderijen die vallen onder het Emissions Trading System (ETS), het Europese systeem van emissierechten voor broeikasgassen, tellen niet mee. Voor de raffinaderijen in Nederland, Duitsland en Engeland gaat dat samen om ongeveer 12 megaton, zegt energie-expert Visser. Er blijft 58 megaton over en die moet met 45 procent omlaag.

Waar zit die ruimte? Shell heeft al een programma opgetuigd om het affakkelen van gas terug te dringen. In 2019 nog bracht dat 7 megaton broeikasgas met zich mee, een jaar later nog maar 4, al is de daling deels het gevolg van de covidpandemie, die de vraag naar olie vorig jaar sterk temperde.

Ook bij de gaswinning is winst te boeken, door te zorgen voor minder lekkages. Resteert het verkopen van onderdelen en misschien een volledige terugtrekking uit Nigeria, suggereert Visser. Al zal ook daar een volgende partij klaarstaan om de zaak over te nemen. ‘Dat is vermoedelijk niet meteen een verbetering. Als ik Nigeriaan was, wist ik het wel’, aldus Visser.

3 De toekomst: Kodak of Facebook achterna?

Directeur Donald Pols van Milieudefensie denkt niet dat andere olieconcerns in het gat zullen springen dat mogelijk valt als Shell en andere olieconcerns zich uit markten terugtrekken. ‘Beleidsmakers in Europa delen deze zorg’, zegt hij. Zij zullen met heffingen zorgen voor een gelijk speelveld, zodat een concern als Aramco er geen garen bij kan spinnen.

Van Baal van Follow This denkt er net zo over. ‘Er wordt soms gedaan of er geen wereldwijde afspraak is. Alle landen hebben zich achter het klimaatakkoord van Parijs geschaard’, zegt hij. En, vervolgt hij, zelfs het Internationale Energieagentschap noemt elke dollar die je steekt in exploratie weggegooid. ‘Shell moet meer energie steken in alternatieven. Nieuwe technologieën zijn voorhanden en veel goedkoper: zon en wind. De enige uitdaging is de opslag van energie.’

De nieuwe technologie is aan de winnende hand, alleen weten ze bij Shell nog niet hoe ze er een goed businessmodel van kunnen smeden, zegt Van Baal. Daarom blijven ze doen waar ze goed in zijn: zoeken naar olie en gas.

Om te overleven moeten olieconcerns andere mensen in de directie benoemen, zegt Van Baal. ‘Jonge mensen met verstand van transities en hernieuwbare energiebronnen.’ En misschien moeten de huidige bestuurders dat boek van Bahcall eens bestellen. Als het al niet op hun nachtkastje ligt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden