Bellen metCorrespondent Marc Peeperkorn

Hebben we zondag een handelsakoord met de Britten? ‘We zitten in de fase van het gooi- en smijtwerk’

Zondag wordt het uur van de waarheid voor het al vier jaar durende Brexit-drama: deal, no deal of misschien toch nog doorpraten. We bellen met onze EU-correspondent Marc Peeperkorn.

De Britse premier Boris Johnson en EU-voorzitter Ursula von der Leyen afgelopen woensdag in Brussel. Beeld AP
De Britse premier Boris Johnson en EU-voorzitter Ursula von der Leyen afgelopen woensdag in Brussel.Beeld AP

Stevenen we af of een deal of niet? Wat verwacht jij?

‘De Brexit heeft de normale dimensies van ruimte en tijd allang verlaten, zei een EU-ambtenaar me onlangs. Dit is zo’n krankzinnig proces. Het Brexit- referendum was in juni 2016. Daarna is er drie jaar onderhandeld over de uittredingsakte, de scheiding (over rechten van burgers over en weer, de afrekening over 47 jaar lidmaatschap, de Ierse grens). Sinds februari, toen het Verenigd Koninkrijk de EU formeel verliet en de transitieperiode begon, onderhandelen we nu alweer over de onderlinge handel, de omgangsregeling. Moest afgerond zijn in juni, werd oktober, november, en as we speak half december. Deadlines verschuiven dus steeds.

‘Hebben we dus morgen een Brexit? Geen idee. Het zou wel goed zijn dat er een eind kwam aan deze soap, of liever drama. Sommige mensen die ik spreek zeggen dat er een duidelijk besluit komt, omdat verder praten geen zin meer heeft. Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie sprak en dineerde afgelopen woensdag drie uur met premier Boris Johnson, en kwam daarna met een korte verklaring: ‘de verschillen blijven groot’, en ‘we nemen eind dit weekend een beslissing’. Dus ik denk wel dat het morgen duidelijk wordt. Of er komt een doorbraak en dan is het nog een kwestie van een paar dagen onderhandelen over de details. Of ze stoppen. Maar zoals ik al zei: de Brexit heeft de normale dimensies van ruimte en tijd allang verlaten.’

Hoe dan ook nadert de deadline van 31 december snel.

‘Klopt, zelfs als er dadelijk inderdaad een klein handelsakkoord ligt, moet er nog veel gebeuren. De EU-lidstaten moeten zich erover uitspreken, het Europees parlement en het Britse Lagerhuis. En zelfs dat kleine potentiële akkoordje telt wel 700 pagina’s, het is geen A4-tje, en daar moeten juristen van beide kanten dan nog met de poetsdoek overheen.  En dan moet het ook nog in de Europese talen vertaald worden, in theorie in allemaal, maar in elk geval in Engels en Frans. En dan moet er tussen Kerst en Oud en Nieuw nog een extra ingelaste zitting komen van het Europees Parlement en ik neem aan het Lagerhuis.

‘De kans dat dit alles nog voor 31 december lukt is klein. We zitten in de fase van het gooi- en smijtwerk, maar het houdt een keer op. De Britten hebben het Europese aanbod om de overgangsperiode te verlengen afgewezen, dus 31 december eindigt die definitief. En zonder deal valt voor het VK dan de toegang tot de interne markt weg, gelden alleen nog de regels van de Wereldhandelsorganisatie WTO (met alle tarieven en quota van dien) en kan er geen vliegtuig of vrachtwagen meer de grens over.’

Hoe blijf jij zelf op de hoogte in deze fase?

‘Het journalistieke werk in Brussel is door de coronacrisis natuurlijk veel moeilijker dan anders. Alle EU-gebouwen en -instellingen zijn voor journalisten gesloten en alle restaurants en cafés in de Europese wijk zijn ook dicht. Mijn werk bestaat nu dus uit heel veel bellen, appen en mailen, elke dag weer. Voortdurend proberen de vinger aan de pols te houden. Soms wordt even iets zichtbaar van het proces, zoals de verklaring na het diner van Johnson en Von der Leyen, maar daarna ga ik dan toch weer mensen bellen die er bij waren.’

Geloven de onderhandelaars er nog in?

‘De onderhandelaars van beide zijden zijn professionals. Sommigen zijn al vier jaar met Brexit bezig. Irritaties en teleurstellingen blijven meestal verborgen. De laatste weken zie je echter zeker bij de Europese onderhandelaars  het geloof in een akkoord wegebben. Toen Von der Leyen vrijdagochtend na haar diner met Johnson de Europese leiders in 8 minuten bijpraatte was de boodschap: de kans op no deal is groter dan de kans op een deal. En dat is geen theater voor de bühne, zeiden mijn bronnen, dat is de bittere realiteit.

‘Ik zie de EU in dit stadium niet meer bewegen. Ze trekken de stekker er anderzijds ook niet uit, dat mag het VK doen. De EU vindt dat het Londen een ongekend genereus aanbod heeft gedaan, volledige toegang tot de interne markt, maar met een prijs, namelijk het volgen van de Europese regels. Wat zondag gebeurt hangt van Johnson af: is hij bereid die prijs te betalen? Je zou denken van wel: de helft van de Britse export gaat naar de EU, omgekeerd is dat maar 15 procent. Johnson kan wel stoer praten over het Australian model, maar dat is puur cynisme: de EU en Australië hebben helemaal geen handelsakkoord, die handelen volgens WTO-regels.’

‘Het probleem is natuurlijk de EU in dit dossier een rationele economische afweging maakt en Johnson niet. Voor hem is Brexit een partijpolitiek besluit. Voor de Britse kiezers lijkt het ook geen rationele economische afweging, maar een van nationale trots. De Daily Mail kopte zaterdag dat het VK vanaf 1 januari de Britse wateren met kanonneerboten gaat beschermen, het doet me denken aan de Falklands-oorlog. De Britten vinden zichzelf een stoere natie die haar soevereiniteit verdedigt. De EU, dat zijn 27 soevereine naties die besluiten dat het hen soms goed uitkomt iets van die soevereiniteit op te geven. Wat heb je aan soevereiniteit in isolement?’

Boris Johnson wil de gigagok van een No-Deal wel nemen
Zondag moet de kogel door de kerk: komt er wel of geen akkoord tussen de EU en het VK? Boris Johnson lijkt het niet meer te zien zitten: hij wil geen slappeling lijken.

Hamsteren in het groot: Nederlandse bedrijven verschepen massaal spullen naar VK vóór 1 januari
Niemand weet hoe de handel met de Britten er na 1 januari uitziet. Dat noopt tot een koortsachtige dadendrang bij transporteurs. ‘We vervoeren nu 50 tot 80 procent meer dan normaal.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden