interview overheidscampagnes

Hebben overheidscampagnes wel echt zin?

Campagnes als ‘Rij Mono’ hebben zin omdat ze nieuwe normen kunnen doen ontstaan, zegt de gedragswetenschap­per. 

Beeld uit de Rij Mono campagne. Beeld .

Gezonder eten, meer bewegen, geen kort lontje, de Bob laten rijden, de jongens weer jongens laten zijn, niet stunten met vuurwerk. En nu dus weer Rij Mono. Dit soort campagnes is nuttig om thema’s op de agenda te zetten, zegt gedrags­wetenschapper Reint Jan Renes van de Hogeschool Utrecht, ‘maar het netto-­effect op ons gedrag valt niet te meten’.

Wat valt u op aan deze nieuwe campagne?

‘De positieve insteek. De boodschap van deze campagne is: het is oké als je soms even niet bereikbaar bent. Dat sluit mooi aan bij wat we diep in ons hart allemaal vinden, waardoor weinig mensen zich zullen afkeren van deze campagne. De klassieke valkuil, mensen angst aanjagen, is hier vermeden. Voor angstige en nare boodschappen sluiten mensen zich af. Het is evenmin een paternalistisch praatje: gij zult niet dit of dat. Mensen vertellen wat ze niet moeten doen, roept weerstand op.’

Wat werkt wel bij deze campagnes?

‘Herkenbaarheid. Een duidelijke term, een krachtig beeldmerk. Dat helpt. Denk aan de Bob. Of Nix-18. Cruciaal is ook dat veel belanghebbenden mee doen: de overheid, de ANWB, de Fietsersbond. Het publiek zal borden op de snelweg zien, spotjes op tv. Er komt een appje voor je telefoon dat automatisch laat weten: ik rij Mono.’

Dat is herkenbaarheid, maar gaan we allemaal braaf doen wat deze campagne van ons vraagt?

‘Het netto effect op ons gedrag is niet te meten. Dat kan alleen door de campagne in dorp X wel te lanceren en in een vergelijkbaar dorpje Y niet, om vervolgens te kijken of er effect is op het aantal verkeersongelukken. Dat is dus onmogelijk. Uit experimenten weten we dat het netto-effect van gedragsbeïnvloeding heel, heel klein is. Maar dit soort campagnes kunnen wel een thema agenderen, draagvlak creëren voor strengere wetten in de toekomst, nieuwe normen doen ontstaan.’’

Beeld uit de Rij Mono campagne.

Wat vindt u van de leus ‘Rij Mono’?

‘Het woord mono heeft geen positieve associaties. Ik heb liever stereo. Bovendien zal de term niet veel mensen doen denken aan het verkeer. Het filmpje dat ik gezien heb met de politie en de gevangene staat erg ver van de dagelijkse realiteit af. Terwijl identificatie erg belangrijk is.’

Waarom is het zo lastig gedrag te beïnvloeden?

‘Mensen willen het graag prettig hebben, en wel nu. Als je smartphonegedrag moet beperken of die chips moet laten staan, voelen mensen dat als verlies. Dat willen ze niet. Ook niet als dat de kans vergroot op een langer en gezond leven. Beloning op termijn werkt niet. Een ander punt is dat we vaak een vertekend beeld hebben van onszelf. Als de overheid waarschuwt dat de mobiele ­telefoon de rijvaardigheid verslechtert, denken veel mensen: ja, maar niet bij mij. Ik ben een goede chauffeur en ik kan allebei tegelijk.’

Wat vond u een heel slechte campagne?

‘De Sire-campagne ‘laat jongens weer jongens zijn’. De boodschap was niet helder, de uitvoering onduidelijk: hoe moet dan gebeuren? Er was geen enkele vertaling in beleid. Er was geen orkestratie met andere partijen.

‘De campagne bestond alleen uit spotjes waar geen enkel vervolg aan werd gegeven. Dan gaan mensen denken: wat een weggegooid geld. Met grote publieks­campagnes moet je ­selectief zijn. Een confetti aan goed­bedoelde en vrijblijvende boodschappen over de burger uitstorten, werkt ­averechts.’

Reint Jan Renes heeft niet meegewerkt aan de campagne Rij Mono. Hij was wel als onafhankelijk expert aanwezig bij twee verkenende bijeenkomsten begin dit jaar.

Reint Jan Renes.

Zoemblokkers

Wie bang is te bezwijken voor de verleiding van binnenkomende berichtjes tijdens het autorijden, kan applicaties downloaden die geluiden en gezoem blokkeren. Zo houdt de app Rij Veilig notificaties tegen vanaf een snelheid van 15 kilometer per uur. De app Automodus maakt er een spel van: hoe minder vaak je het scherm tijdens het rijden aanraakt, hoe meer punten je krijgt.

Meer over de nieuwe campagne: 

‘Rij MONO’: vrolijke campagne moet de smartphone bannen uit het verkeer
‘Rij MONO’ moet het nieuwe ‘Bob jij of Bob ik?’ worden. Minister Van Nieuwenhuizen van Infrastructuur lanceerde donderdag een nieuw, groots opgezet pr-offensief tegen afleiding in het verkeer. Via tv-spotjes, sociale media en attentieborden langs de weg moeten mensen bewust worden gemaakt van het gevaar van de smartphone in het verkeer.

Hoe groot is de invloed van smartphones op het aantal verkeersongelukken?
De overheid voert een grootscheepse campagne tegen telefoongebruik in het verkeer (‘Rij MONO, fiets MONO’), omdat afleiding zou leiden tot veel ongelukken. Waaruit blijkt dat eigenlijk?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.