'Hebben jullie hét al gedaan?'

Het VN-bevolkingsfonds pleit in zijn deze week verschenen jaarrapport voor maagdelijkheid , trouw en condooms. Volkskrant Magazine ging met vier Nederlandse pubers op onderzoek in Vietnam....

Dat er ooit vijfhonderdduizend Amerikanen waren, lijkt in Viet nam allang vergeten te zijn, maar de recente invasie van de Nederlandse tieners Bibi, Marius, Sanna en Roel moet op sommige inwoners van Hanoi een verpletterende indruk hebben gemaakt.

Neem de meisjes Yen (20) en Nhung (19), zwerfjongeren die tijdelijk onderdak hebben gevonden in het koto-opvanghuis, waar zij een vakopleiding krijgen voor de horeca.

Stil en verlegen giechelend zaten zij naast elkaar in de bibliotheek van het opvangcentrum, als middelpunt van een halve cirkel aan blond, pront, welbespraakt, ongeremd nieuwsgierig Nederlands pubervolk uit wier monden, sommige met vervaarlijke brackets gewapend, een spervuur kwam van onbeschaamde vragen.

'Kunnen jullie met een condoom omgaan?', wilde Marius Temming meteen al weten. Slechts een bedremmeld bestuderen van het motiefje in de vloerbedekking volgde, zodat de bibliothecaresse van een afstandje riep: 'Ja hoor, ze hebben geoefend in de klas.'

'Hebben jullie verkering?', vroeg Bibi Trompetter, tamelijk onschuldig.

En ogenblikkelijk trokken de Vietnamese meiden giechelend hun schouders samen als om blosjes aan het zicht te onttrekken, zoals ze nog vele malen in het kruisverhoor zouden doen. Yen sloeg een hand voor haar gezicht en piepte 'ja', waarop geen nadere toelichting volgde, evenmin als op het 'nee' van Nhung.

Aan de vrijpostige Sanna Molin, evenals haar reisgenoten 16 lentes jong en 1,2 Viet nameesje hoog, was het om de genadeklap uit te delen met: 'Zijn jullie seksueel actief?' Eh, jongens, kwam Giang, de tolk, toen maar tussenbeide, we zijn hier in Vietn m, weet je nog? Soms is het verstandig bepaalde vragen iets omzichtiger te formuleren.

Nou ja, dat begreep Sanna wel.

Wat Sanna op dat ogenblik niét besefte, is dat wat zij zojuist aan de orde had gesteld de precairste kwestie van het zevendaags bezoek van vier Nederlandse jongeren aan Vietnam zou blijken te zijn. Het was de Vraag aller Vragen, en die luidde: Doen jullie hét?

Ofwel:

Hebben jullie, Vietnamese jongeren, seks?

Het antwoord op die vraag kunnen we, in plaats van het omgekeerd onderaan een van de laatste bladzijden van dit magazine af te drukken, alvast wel verklappen.

Het luidt: ja.

De Vietnamese jeugd althans een deel ervan doet het.

Nu is dat, toegegeven, niet zó merkwaardig, want ongehuwde jongeren overal ter wereld doen het en hebben het altijd gedaan. Alleen was die vanzelfsprekendheid in het gesprek met de bedeesde Yen en Nhung niet helemaal vanzelfsprekend. De vraag kon zelfs niet worden gesteld. Het was Roel van der Wielen die een omweg vond: 'Heb ben jullie al eens met je vriendje gezoend?'

De meisjes schoten in een slappe lach. 'Ik héb niet eens een vriendje', hikte Nhung en ook Yen zei, grinnikend, maar uit de grond van haar hart: 'Nééé!'

Abortus

Zo werd het toch nog een leuk gesprek. Waarin de Vietnamese meisjes (Roel: 'Vette chicks!') vertelden rond hun zeventiende school, dorp en straatarme familie te hebben verlaten om werk te zoeken in de grote stad. Waarin ze zeiden de komende zes, zeven jaar niet over trouwen te péinzen. Waar in ze verkondigden dat seks voor het huwelijk gevaarlijk is (want voor je het weet ben je zwanger en moet je een abortus), en volgens de Vietnamese traditie nu eenmaal niet m g.

Simpel.

Dat het zo simpel niet ligt, zelfs niet in conservatief Vietnam, dat zouden de Ne derlandse tieners later die week ontdekken.

'Reproductieve gezondheid' was het thema van hun reis, jargon voor alles wat te maken heeft met seksualiteit en voortplanting.

Ze waren eigenlijk zomaar jongeren, zonder speciale deskundigheid op dit terrein. Twee vriendinnen en twee vrienden uit de regio's Amsterdam en Den Bosch, uitverkoren door de Ne derlandse ontwikkelingsorganisatie World Population Foundation (wpf) om te kijken hoe het staat met de reproductieve gezondheid in zomaar een ontwikkelingsland.

Hoewel, Vietnam is niet gewoon. Viet nam is buitengewoon.

Nadat decennia van oorlog en van stalinisme het land hadden verruïneerd, gooide de partijleiding eind jaren tachtig het roer om. De doi moi, de liberalisering van de economie, had ongekend succes. Vietnam (hoewel nog steeds zeer arm) heeft sindsdien een van de snelstgroeiende economieën ter wereld, met een jaarlijkse plus van 7 procent. Het exporteert volop rijst, koffie, textiel. Het aantal allerarmsten daalde enorm.

Terwijl de Communistische Partij de touwtjes strak in handen houdt, stromen mét toeristen en investeerders de buitenlandse lees: westerse culturele invloeden het land binnen. Dat tezamen maakt Hanoi tot een openbaring. De Vietnamezen grijpen de kansen die de liberalisering biedt gulzig aan. Het centrum is vergeven van de winkels; van eenvoudige stalletjes tot luxe warenhuizen. Iedereen rijdt brommer of scooter. On tel baar zijn de cafés, restaurants, hotels, karaokebars.

Seksloze samenleving

Resultaat van vijftien jaar doi moi? Nee, zeggen Vietnamezen nadrukkelijk: vijf jaar. Pas de afgelopen tijd is de samenleving razendsnel aan het veranderen.

Het Hanoi van rond 1990 omschrijven zij als een soort Noord-Korea. In de 'niksonomie' van toen niks hotels, niks warenhuizen, niks brommers stonden de inwoners elke dag in de rij met hun voedselbonnen voor een portie rijst en een kilo vlees, alle mannen in een blauw Mao-pakje.

Een preutse, op het oog seksloze samenleving was het. De ingetogen tradities van het confucianisme benadrukten sterk de familiebanden, eerbied voor ouders en ouderen, maagdelijkheid, een ondergeschikte rol voor de vrouw. Het communisme had daaraan enkele eet lepels moderniteit toegevoegd: vrij heid van abortus, volop voorbehoedmiddelen, gelijkheid bij de wet van man en vrouw.

Maar zelfs gehuwden leken het nooit te doen onder een ideologie die arbeid als hoogste genot dicteerde.

Dat is nu allemaal anders. Althans, het is allemaal anders aan het worden, zo kunnen de Nederlandse tieners beamen. Ze betastten pillenstrips en spiraaltjes in een inloopkliniek voor jongeren. Ze wandelden rond het Hoan Kiem-meer in het centrum van Hanoi, waar elke avond bankje na bankje is bezet door knuffelende stelletjes. Ze werden maatjes met een theatergroep voor seksueel vormingstoneel. In disco The Green Lake zagen ze in string en latex laarzen gehulde danseressen (Roel: 'Vet!') op een platform naar beneden zakken. Ze spraken de makers van het Vietnamese equivalent van het tv-programma Neuken doe je zo!

Oké, het heet braaf Een reis met jou, in plaats van Giao hop doe je zo!, maar het is live op de radio, elke zaterdagmorgen worden een uur lang vragen van jonge luisteraars beantwoord, bijna geen onderwerp wordt geschuwd.

Bijna? Reporter Vu Phuong Thuy: 'Soms moeten we selectief zijn, dan kijken we waar de meeste behoefte aan bestaat.' Die week in de uitzending: kan een jongen met één bal kinderen krijgen? Is blauw-groen vocht in de menstruatie zorgwekkend? Wat moet een meisje van 19 dat verliefd is op een getrouw de collega van 39?

'Doordat het een gevoelig onderwerp is, blijft de jeugd slecht geïnformeerd over seksuele en reproductieve gezondheid', schrijft de Vietnamese bevolkingsraad in een recent rapport. Het waren dan ook niet vier Viet namese jongeren aan wie in een Hanoise hoteltuin zonder moeite de volgende uitspraken werden ontlokt. Het ging over seks. Een onderwerp waarover ze eigenlijk alles al wisten, zeiden ze. Uit niets bleek dat dat overdreven was.

'Ik weet het gewoon allemaal wel', zei Bibi. Allen knikten.

'Nee, van mijn ouders heb ik het niet', zei Marius. 'Die begonnen er pas over toen ze merkten dat ik het met iemand deed. Toen was het te laat.' Sanna: 'O, ik bespreek niets met mijn vader of moeder! Ik wil niet dat zij waar ik bij ben ook maar één woord uitspreken dat iets met seks te maken heeft!'

Maar hoe waren ze dan voorgelicht? Door vrienden en door 'de bladen': de Fancy, en vooral de ruigere Breakout.

Dat kinderen tegenwoordig de seks krijgen opgedrongen, vonden ze flauwekul. San na: 'Bij mij in de eerste waren kinderen die al hadden gekrikt. Dan kun je maar beter op de hoogte zijn.'

Roel: 'In de Breakout las ik een verhaal over rode puntjes op je eikel. Dan denk ik niet bepaald: shiiit, dat wil ik ook wel.'

Sanna: 'De Breakout zegt dat je het pas moet doen als je er chill bij voelt.'

Sanna had de primeur op haar vijftiende, Marius was veertien tijdens 'de eerste keer'. Roel en Bibi gaven met het grootste gemak toe nog maagd te zijn.

Bibi: 'Veel mensen in mijn vriendenkring hebben het deze zomer voor het eerst gedaan. Een vriendin en ik lachten erom: wij zijn nog maagd, wij zijn de enigen. Ik zit er niet mee.'

Roel: 'Geen probleem. Het is niet goed als je het de eerste keer alleen doet voor de lust, of om erbij te horen.'

Sanna: 'Ik wil wél altijd weten met hoevéél hij het al gedaan heeft. Ik wil niet iemand die heel Amsterdam heeft afgekrikt. Dat vind ik niet chill. Dan heeft ie jarenlang rondgekonijnd, en ben ik een van de veertien kippetjes.'

Kindertal beperken

Dat ook Vietnamese tieners krikken, daarmee hoefde je acht jaar geleden bij de overheid in Hanoi niet aan te komen, zegt Henk Rolink van wpf. 'De houding was: het mag niet, dus het bestaat niet.'

Ongehuwde jongeren werden uitgesloten van programma's voor seksuele voorlichting, voorbehoedmiddelen, abortus en geslachtsziekten. Het bevolkingsbeleid was alleen gericht op gehuwden. Doel was het kindertal te beperken tot een of twee, zo nodig met enige dwang.

wpf, het vn-bevolkingsfonds (Unfpa) en andere buitenlandse organisaties in Hanoi masseerden de Vietnamese autoriteiten naar een beleid van 'seksuele en reproductieve rechten' vooral van vrouwen in plaats van de ouderwetse family planning.

Wat hielp was de vn-bevolkingstop in Caïro in 1994, het wereldwijde moment van doorbraak van de verlichte aanpak. 'Caïro heeft ons de ogen geopend', zegt Nguyen Duy Khe, onderdirecteur van het ministerie van Gezondheid. Na Caïro groeide het besef dat ook jongeren aan seks kunnen doen. Wie aids, ongewenste zwangerschappen en overbevolking wil tegengaan, moet erbij zijn zodra de belangrijke levensvragen zich aandienen: in de ad o l escentie. Voor veel landen een novum.

Ergens op het hoogste niveau in Hanoi is daarna de knop omgezet. Van 'alle jongeren zijn kuis' veranderde de partijopvatting in 'niet alle jongeren zijn kuis'.

Vier letters een wereld van verschil.

De 'nationale richtlijnen voor reproductieve gezondheidsdiensten', dit jaar door Nguyens ministerie opgesteld, bevat voor het eerst een hoofdstuk 'adolescenten' een geweldige stap voorwaarts. Maar een beleidsplan is van papier. De maatschappelijke werkelijkheid wordt gemaakt van taaier materiaal.

Instructiebanaan

Het Jeugdhuis bijvoorbeeld is op het oog een prachtige instelling. Jongeren kunnen er binnenlopen voor vragen en diensten op het gebied van seksualiteit. In de ontvangstruimte hangt een foto van vader des vaderlands Ho Chi Minh 'Oom Ho', voor de Viet namezen naast die van de Spice Girls en een instructiebanaan voor condooms. San na en Bibi bladeren in een boek met het opschrift Victorian Photo Album, volgeplakt met alle soorten voorbehoedmiddelen. Het Jeugdhuis is van de Jeugdbond, een van de 'massaorganisaties' van de Communistische Partij. De bond, waarvan een kwart van de jeugd lid is, speelt een grote rol in de seksuele voorlichting aan jongeren.

Vroeger negeerde de bond het bestaan van seks voor het huwelijk. Maar sommige realiteiten kunnen niet eeuwig worden ontkend. Zoals het feit dat jaarlijks tienduizenden meisjes abortus ondergaan. In geen ander land ter wereld worden zoveel abortussen gepleegd als hier: vrouwen hebben in hun leven gemiddeld evenveel kinderen als vruchtafdrijvingen. Daarvan gebeurt naar schatting eenderde bij minderjarigen.

Dus een inloophuis voor tieners: mooi. Maar het geeft te denken dat heel Vietnam met zijn 80 miljoen inwoners maar twee van dergelijke Jeugdhuizen telt: in Hanoi en Hué. Wat de Nederlandse jongeren ook hogelijk verbaast is dat de entree van het Jeugdhuis verscholen ligt in een kiosk, zodat de cliënten ongezien naar binnen kunnen.

Dubbelzinnigheden

Vietnam staat op een scharnierpunt, ook op het seksuele vlak. De preutsheid van Con fu cius en Oom Ho maakt plaats voor de zegeningen, verlokkingen en gevaren van de moderne tijd. Deze drie culturele tendensen traditie, communisme, modernisme vormen een verwarrende mix.

De dubbelzinnigheden daarvan zetten in het bijzonder de Vietnamese jeugd in een spagaat. De ene dag krijgen ze voorlichting over veilig geslachtsverkeer, de andere dag krijgen meisjes te horen dat ze als maagd het huwelijk in moeten.

De economische dynamiek en hun honger naar onderwijs bepalen dat ze steeds later trouwen, zo rond hun 26ste, maar op ongehuwd samenwonen rust een onwankelbaar taboe.

Ze luisteren naar Een reis met jou, maar tegelijk krijgt het studentenblad hht2! een verschijningsverbod van drie maanden, vanwege een foto van twee blote Thaise standbeelden op het omslag.

'Er zijn krachten in de regering die op de rem trappen', zegt Duong Van Dat van het vn-bevolkingsfonds in Hanoi. 'We gaan drie stappen vooruit, twee achteruit.' Unfpa en wpf, dat diverse voorlichtingsprojecten steunt, hebben de grootste moeite het ministerie van Onderwijs te overtuigen van de noodzaak reproductieve gezondheid op te nemen in het lespakket; pas onlangs zijn experimenten begonnen. Nog altijd sturen de staatsklinieken ongehuwde meisjes weg die een spiraaltje willen. 'Om medische redenen', zegt ambtenaar Nguyen. De ware, onuitgesproken reden: maagdelijke bruiden hébben geen spiraaltje.

Dubbelzinnigheid is er zelfs bij de leden van de straattheatergroep van de Jeugdbond in Hanoi, met wie de Nederlandse kinderen een dag optrokken.

Het soort gêne waarmee de straatmeisjes behept waren, speelt hier geen rol. Begrij pelijk. Seksuele voorlichting is in het koto-huis maar één van de lessen. Voor deze acteurs is het dagelijkse kost; het thema van hun werk. Zonder reserve spreken zij over pil, homoseksualiteit, zwan ger schap, aids.

Tijdens een geïmproviseerd toneelstukje in de oefenruimte kruipt Thuy, een mooi tenger meisje, verleidelijk aan tegen Marius. 'Kus me, kus me', lispelt ze.

Marius kijkt benauwd: 'Ik ben er niet klaar voor.'

Thuy, boos: 'Waarom niet? Heb je een ander meisje?'

Marius: 'Mijn ouders zeggen dat ik er nog niet aan toe ben.'

Thuy: 'En als we condooms gebruiken?'

Marius: 'Ik wil een relatie opbouwen. Er moet eerst liefde zijn. Je moet me respecteren.'

Thuy, getergd en smartelijk: 'Ik wil allebei: liefde én seks.'

De niet-gespeelde toenadering tussen Vietnamezen en Nederlanders voltrekt zich later op de dag, tijdens een boottocht met karaoke uiterst populair in Vietnam op het Westmeer. Vietnamezen zingen Hay twist lên nào op de melodie van Let's Twist Again, de Brabanders Roel en Marius gaan uit hun dak met de Oeteldonkse carnavalskraker Wa'n lekker ding bende gij, en ge hét zo'n lekker kuntje. Vriendschappen voor het leven ontstaan. En allen zien iets moois opbloeien tussen Bibi en de bink Khiem.

Het merkwaardige bij dit alles: niemand van de Vietnamese jongeren, in de gevorderde leeftijd van 17 tot 22, bekent in twee dagen van toneelspelen, diepe gesprekken, geflirt en vette tienerlol het weleens te doen. Geen van de toneelspelers, toch de strijdbare voorhoede van Vietnams seksuele revolutie, is ooit met iemand naar bed geweest, als ze op hun woord geloofd mogen worden.

Flarden uit een lang gesprek tussen de tortelduifjes Khiem en Bibi, de meest serieuze van het stel.

Bibi: 'Wanneer ging jij voor het eerst met iemand naar bed?'

Khiem: 'Dat heb ik nog niet gedaan. De meesten niet op mijn leeftijd. Dat is de traditie. Meisjes horen van hun ouders dat seks pijn is, en narigheid. Daarom zijn ze er bang voor.'

Bibi: 'Maar waarom jij niet? Heb je geen vriendin?'

Khiem: 'Heb ik gehad. Maar ik wilde op mijn leeftijd geen seks. Als ik al zin had, hield ik me in.'

Bibi: 'Is het vaak zo dat een jongen graag wil, maar een meisje niet?'

Khiem: 'Ja. Veel jongens van mijn leeftijd hebben seks met een prostituee, in plaats van met hun vriendin.'

Bibi: 'O? Doen jouw vrienden dat ook?'

Khiem: 'De meesten.'

Bibi: 'Waarom?'

Khiem: 'Om ervaring op te doen.'

Bibi: 'Vreemd. Ik vind niet dat je naar de hoeren moet gaan. Doe jij het ook?'

Khiem: 'Nee. Heb ik geen zin in. Zelfs een condoom houdt niet alle ziekten tegen.'

Wulpse dansen

Of prostitutie in Vietnam werkelijk zo wijd verbreid is als Khiem doet voorkomen we komen er niet achter. Prostitutie is, net als homoseksualiteit, een van die 'gevoelige onderwerpen' waarbij Bibi, Marius, Roel en Sanna op eieren moeten lopen.

Maar beide bestaan, het valt niet te ontkennen. Een Nederlandse verslaggever werd 's nachts bij zijn hotel telkens door roodgestifte jonge vrouwen op brommertjes benaderd met de vraag 'Hoeveel?' In de disco Apocalypse Now hingen een paar oudere blanke mannen rond met veel te jonge Vietnamese vriendinnen. Toen onze vier ontdekkingsreizigers na sluitingstijd alleen nog in de Monica Bar terechtkonden, bleek daar van alles te gebeuren wat Oom Ho verboden heeft. Meisjes in minirok voerden er wulpse dansen uit op de pooltafel en men kon er voor één nacht een vriendinnetje huren. Overigens: veruit de meeste prostituees bedienen autochtone klanten.

Immoreel

Kortom, het lijkt haast wel of Vietnam, hoe buitengewoon ook, een gewoon land aan het worden is.

Zoals de onbeschaamde tieners uit Brabant en Amsterdam ontdekten dat Viet namezen net gewone mensen zijn. Dat er meer overeenkomsten zijn dan verschillen.

In het Waterpark, een zwemparadijs in Hanoi, speelden ze met de theatergroep een soort Lagerhuis. Een stelling werd geponeerd, waarna de groep zich splitste in de kampen 'eens' en 'oneens'. De meeste uitspraken resulteerden in twee gemengd Viet namees-Nederlandse partijen. 'Een meisje dat naar de disco gaat, moet condooms bij zich hebben', bijvoorbeeld, en 'Aids krijgen is je eigen schuld.' Maar één stelling bracht een haarscherpe scheiding teweeg tussen Neder landers en Vietnamezen. Dat was: 'Een one night stand is immoreel: het mag niet'.

'Seks is alleen voor mensen die een relatie hebben. Seks en liefde horen bij elkaar', zei Lan Anh namens haar groep.

'Als je zin hebt, en een condoom, doe je niemand kwaad', riposteerde Roel.

Vermoedelijk was het toen, in het Water park, dat het laatste grote verschil tussen Nederlanders en Vietnamezen zich openbaarde. Tussen jongeren die zich schamen te bekennen dat ze het al gedaan hebben en jongeren die hooguit moeite hebben toe te geven dat ze het nog niét gedaan hebben.

Een volgende seksuele doi moi is nodig om de publieke moraal zover te brengen dat giao hop ook gewoon leuk kan zijn. Pardon: dat krikken ook chill kan zijn.

Pas dan zal de tweede bevrijding van Vietnam zijn voltooid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden