Analyse

Hebben grote Fieldlab-evenementen enig nut? Wetenschappers zijn verdeeld

Fieldlab-evenement in de Oosterpoort in Groningen: een pianoconcert van de gebroeders Jussen. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Fieldlab-evenement in de Oosterpoort in Groningen: een pianoconcert van de gebroeders Jussen.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

De kritiek op de evenementen van Fieldlab groeit ook onder wetenschappers. Sommigen van hen denken niet dat een festival met 10 duizend bezoekers veel nieuwe inzichten zal opleveren. Volgens de Fieldlab-onderzoekers heeft zo’n groot festival echter wel degelijk wetenschappelijk nut.

Toen de VVD en D66 een motie indienden om ‘op grote schaal’ Fieldlabs in te richten, was er in de Tweede Kamer niemand op tegen. Dus gingen de Fieldlab-evenementen begin dit jaar van start: een theatervoorstelling hier, een voetbalwedstrijd daar, sprankjes hoop in bange dagen.

Naarmate de tijd voortschreed, werden de evenementen groter. Een popconcert, een dancefestival, uitgelaten bezoekers die zich in een ander tijdperk waanden. Ondertussen bestudeerden wetenschappers hoe de bezoekers zich daar gedroegen.

Begin deze maand gaf het kabinet de Fieldlab-organisatie – een samenwerking tussen de overheid, de evenementensector en de wetenschap – toestemming om verder ‘op te schalen’. Zodoende vindt komende zaterdag een 538 Oranjedag plaats met 10 duizend bezoekers, en krijgen nog eens achtduizend mensen toegang tot de Efteling. Later volgen een Zwarte Cross-achtig festival, het Eurovisie Songfestival, en een marathon.

‘Het is cruciaal om te onderzoeken of de preventieve maatregelen net zo effectief zijn bij hogere bezoekersaantallen’, verklaarde Mona Keijzer, staatssecretaris van Economische Zaken. ‘Dit lijkt een groot feest, maar dit onderzoek is bloedserieus.’

Onderzoeksplan

Toch twijfelen steeds meer wetenschappers aan dat laatste. ‘Het is moeilijk voor te stellen dat zo’n 538-feest nodig is om een wetenschappelijke vraag te beantwoorden’, zegt Maarten van Smeden, statisticus en universitair docent onderzoeksmethoden in de epidemiologie in het UMC Utrecht. ‘Tegelijkertijd ontbreekt een duidelijk, openbaar onderzoeksplan. Het is dus lastig te weten op welke vragen het onderzoek antwoord wil geven. Dit is absoluut niet volgens de wetenschappelijke standaarden.’

Tijdens de Fieldlab-evenementen krijgen bezoekers meestal een ‘tag’ om hun nek, die registreert bij hoeveel andere mensen ze in de buurt komen. Ook wordt gekeken of ze hun mondkapjes netjes dragen. Maar, zegt Van Smeden: ‘De uitkomsten van dat onderzoek zeggen alleen iets over nu, wanneer de besmettingsgraad hoog is. Tegen de tijd dat de conclusies bekend zijn, ziet de wereld er alweer anders uit.’

Ook Casper Albers, adjunct-hoogleraar toegepaste statistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen, is kritisch over het onderzoek. ‘Bij dat 538-festival werk je met een gigantische steekproef, van tienduizend man’, zegt hij. ‘Maar zo’n grote steekproef is helemaal niet nodig om gedragsonderzoek te doen.’

Bovendien, zegt Albers, moet je de baten afwegen tegen de kosten. Ook al wordt iedereen getest vantevoren, toch is de kans groot dat op zo’n megafestival besmettingen plaatsvinden. Dat leidt onherroepelijk tot meer zieken en een hogere sterfte.

Tikje aan de grote kant

Marcel Levi, internist en de nieuwe directeur van de Nederlandse wetenschapsfinancier NWO, neemt het echter op voor de Fieldlab-evenementen. ‘Misschien is het 538-feest een tikje aan de grote kant, maar ik ben wel een voorstander van dit soort experimenten’, zei hij in het tv-programma Buitenhof. ‘Daar leren we van, zodat we niet langer beslissingen hoeven te nemen op basis van wat we geloven of denken, maar op basis van gegevens die we in handen krijgen.’

Volgens Andreas Voss, hoofdonderzoeker bij de Fieldlabs, is de kritiek onterecht. Zijn team heeft de onderzoeksvragen wel degelijk scherp, zegt hij. Een voorbeeld: ‘Tijdens het festival in Breda maken we bubbels van 2.400 mensen, veel meer dan eerder in Biddinghuizen. We willen graag weten wat het gevolg daarvan is voor de contactmomenten.’

De bubbels krijgen bovendien allemaal een net iets andere behandeling. Zo heeft de ene bubbel uniseks-toiletten, en de andere gescheiden toiletten voor mannen en vrouwen. Steeds bekijken Voss en zijn collega’s wat de gevolgen zijn voor de drukte.

Al met het al valt het risico van de evenementen mee, oordeelt Voss, die hoogleraar infectiepreventie is aan de Radboud Universiteit Nijmegen. ‘Met onze toegangstests sporen we vóór de evenementen besmette mensen op die dat niet van zichzelf wisten, en die dus bijdroegen aan de verspreiding van het virus in de maatschappij’, zegt hij. ‘Tot nu toe zijn dit er veel meer dan de besmettingen die achteraf ontstaan.’

Niet te lang wachten

Op sommige punten heeft de arts-microbioloog wel begrip voor de critici. ‘Ik snap dat mensen zeggen: zijn er echt twéé festivals nodig’, zegt hij. ‘Of moet dat 538-feest nú, op een moment dat de derde golf net op zijn hoogtepunt is. Van de andere kant: je kunt ook niet te lang wachten, want dan komt er een moment dat de ervaringen uit de experimenten niet meer nodig zijn om de maatschappij verder te openen.’

Uiteindelijk zullen ze de onderzoeksresultaten publiceren in de wetenschappelijke bladen, verzekert Voss. ‘Maar nu is daar simpelweg geen tijd voor. De onderzoeksopzet verandert tot op het laatste moment. De druk van de politiek, van de maatschappij en van de evenementensector is hoog. Het klopt dat veel mensen hun handtekening tegen het festival hebben gezet. Maar vergeet niet: een miljoen mensen die een kaartje voor het muziekfestival willen kopen, dat is ook een behoorlijke petitie.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden