VOORUITBLIK

Hebben de Verenigde Naties gefaald?

Vandaag wordt de 70ste vergadering van de Verenigde Naties geopend. De grootmachten willen de VN niet missen, maar in oorlogstijd gaan ze er het liefst omheen.

Malala in VN-hoofdkwartier, 2013. Beeld AFP
Malala in VN-hoofdkwartier, 2013.Beeld AFP

Voor de zeventigste maal openen de lidstaten van de Verenigde Naties vandaag in New York hun plenaire Algemene Vergadering. De VN vieren weer eens een rond getal in hun bestaan.

Waar zijn de cadeaus en wie mag ze in ontvangst nemen?

In ieder geval niet de 360 duizend vluchtelingen in de buurlanden van Syrië die deze maand door het Wereldvoedselprogramma (WFP) werden afgesneden van voedselhulp. Handenwringend moeten de VN toezien hoe de grootste vluchtelingencrisis in decennia het Midden-Oosten en Europa treft. Ondanks alle noodoproepen wijst niets erop dat de ellende spoedig minder zal worden.

Idem voor de oorlog zelf. Die heeft in vierenhalf jaar een land vernietigd, zonder dat daartegen iets werd gedaan door de VN, de organisatie die in september 1945 in haar handvest stelde dat 'wij, de volken van de Verenigde Naties, vastbesloten (zijn) komende generaties te behoeden voor de gesel van oorlog'.

Nelson Mandela, net vrij, 1990. Beeld AFP
Nelson Mandela, net vrij, 1990.Beeld AFP

Optimisme

Hebben de Verenigde Naties gefaald? Jazeker, maar dan vooral de verenigde naties zonder hoofdletters, dus de 193 lidstaten die vandaag in New York hun zeventigste zittingsjaar openen. Terwijl regeringen verzuimen de opdrogende hulpfondsen aan te vullen, zijn VN-organisaties als UNHCR, Unicef en WFP de enigen die in de Syrië-crisis daadkracht uitstralen. En dat de Veiligheidsraad van de VN de Syrische oorlog laat dooretteren, is niet de schuld van bureaucraten als secretaris-generaal Ban Ki-moon, maar van de grootmachten die het in New York voor het zeggen hebben.

Het was in die zeventig jaar zelden anders. Bijna altijd wanneer wezenlijke geopolitieke belangen op het spel stonden, werden conflicten buiten de VN om afgehandeld. In de Vietnamoorlog noch in de Cubacrisis speelde de Veiligheidsraad een rol.

Na het einde van de Koude Oorlog flakkerde de hoop op dat het veto zou plaatsmaken voor nieuwe vormen van mondiale samenwerking. Lang heeft het optimisme niet geduurd. In de Joegoslavië-oorlog waren de VN vooral pispaal: handig om het falen van de lidstaten op af te schuiven. Tijdens de invasie van Irak in 2003 werden de VN door de regering-Bush geschoffeerd, nota bene met het argument dat Saddam Hussein weigerde VN-resoluties na te leven.

Obama niet in Waldorf Astoria

Wie wil er niet in het Waldorf Astoria logeren? Jaar in jaar uit is het chique hotel in New York de favoriete verblijfplaats geweest voor Amerikaanse presidenten tijdens de Algemene Vergadering van de VN. Maar president Obama heeft dit jaar met die traditie gebroken, nu het hotel in handen is gekomen van Chinese investeerders met nauwe banden met het bewind in Peking. Kennelijk is Obama bang dat de muren oren hebben gekregen nu de Anbang Groep het hotel bezit, hoewel de aangekondigde verbouwing nog niet is begonnen. Als de president ergens logeert, wordt er in het hotel een geluiddichte ruimte ingericht, zodat hij niet kan worden afgeluisterd. Maar na de aanvallen van Chinese hackers op servers van de Amerikaanse overheid twijfelt het Witte Huis er kennelijk aan dat die 'mini-onderzeeër', zoals een functionaris het noemde, bestand is tegen de Chinese luistervinken. Dus wijkt Obama uit naar het Lotte New York Palace, dat in Zuid-Koreaanse handen is, kortom van een bondgenoot.

Gefragmenteerd

Wel werd in de jaren negentig de aanzet gegeven tot hervorming van het VN-apparaat, een onoverzichtelijke alfabetsoep van gespecialiseerde organisaties, fondsen, programma's en departementen met bij elkaar 85 duizend stafleden. Een reeks van rapporten met aanbevelingen volgde, zoals dat van het 'high-level' panel van experts dat tien jaar geleden op verzoek van toenmalig VN-chef Kofi Annan de VN-bureaucratie ongenadig tegen het licht hield.

De VN-familie heeft sinds 1945 in humanitaire zin ontegenzeggelijk veel tot stand gebracht, van het distribueren van voorbehoedmiddelen tot het bestrijden van tropische ziekten en het beschermen van werelderfgoed. Op de verjaardagsfeestjes in New York zal daarvan - ook al zijn zeker niet alle Millenniumdoelen gehaald - volop de loftrompet worden gestoken.

Er is echter veel mis met de VN-organisatie, een in zichzelf gekeerde bureaucratie die volgens het panel 'gefragmenteerd en zwak' is, vaak 'niet efficiënt en niet effectief'. Verhalen over het verspillen van geld zijn legio en VN-functionarissen lijken soms vooral geïnteresseerd in de royale onkostenvergoeding of de geneugten van een paar jaar New York als standplaats.

Nikita Chroesjtsjov spreekt de VN toe tijdens de Cuba-crisis, 1960. Beeld .
Nikita Chroesjtsjov spreekt de VN toe tijdens de Cuba-crisis, 1960.Beeld .

Geen oplossing

Te zeggen dat er niets met de aanbevelingen gebeurt, is overdreven. Dor hout werd gekapt, afdelingen zijn gestroomlijnd. Maar de 'radicale' hervorming die Kofi Annan voor ogen stond, heeft niet plaatsgevonden. Het meest vergaande idee van het panel, het per land onder één directie brengen van alle VN-instellingen, ligt nog steeds in de la 'te bestuderen'. Kennelijk ontbreekt het de lidstaten aan politieke wil om verandering door te drukken.

Dat geldt al helemaal voor hervorming van de Veiligheidsraad, een orgaan dat qua samenstelling en werkwijze de internationale machtsverhoudingen uit 1945 weerspiegelt. In een gezelschap met de omineuze naam 'Open einde-werkgroep' wordt al sinds 1993 gepraat over uitbreiding van het aantal permanente leden (India erbij? Zuid-Afrika? Brazilië? Japan?) en aanpassing van het vetorecht. Er is geen schijn van oplossing in zicht.

'De VN hebben bewezen niet te hervormen te zijn', zegt Thomas Carothers, VN-expert van de Carnegie Endownment. Toch noemt hij de VN 'onmisbaar', ondanks alle fouten. Een aloud VN-aforisme luidt: 'Als de VN niet bestonden, zouden we ze moeten uitvinden.' In de woorden van Carothers is dat: 'We zullen het ermee moeten doen.'

Colin Powell over Irak, 2003. Beeld Reuters
Colin Powell over Irak, 2003.Beeld Reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden