Hebben de Britten zich vergist met Brexit-bluf?

Het grootste struikelblok: de rekening

Een handelsakkoord met de EU zit er voor de Britten waarschijnlijk nog niet in. Ze hebben zich verkeken op Merkels romantiek en hun eigen verdeeldheid.

Premiers May (midden) en Rutte donderdag bij de EU-top in Brussel. Beeld getty

Waar zijn die boze Franse wijnboeren als je ze nodig hebt? Of de Duitse autoproducenten? Of de Italiaanse schoenmakers? Waarom zijn Parijs en Berlijn zo ongevoelig voor de belangen van het bedrijfsleven voor wie het Verenigd Koninkrijk zo'n lucratieve afzetmarkt is? Is werkloosheid, zo vragen de Britse Brexiteers zich voorts af, werkelijk een offer dat die de Funny Foreigners op het vasteland willen brengen voor de integriteit van hun idealistische samenwerkingsverband? Of doen landen als Duitsland en Frankijk naar buiten toe heel streng, maar wordt er achter de schermen al gesproken over een handelsakkoord met de Britten, zoals Britse media wisten te melden?

Hoogstwaarschijnlijk zullen de 27 EU-leiders vandaag besluiten dat er te weinig voortgang is geboekt bij het afhandelen van de Brexit-scheiding. Er is nog altijd onenigheid over de rol van het Europese Hof van Justitie waar het gaat om de EU-burgers in het Verenigd Koninkrijk en er is in Brussel geen vertrouwen in de creatieve Britse hitech-oplossingen voor het Ierse grensprobleem. Deze twee onderwerpen staan in de schaduw van het grootste struikelblok: geld. Eerder deze week heeft Brexit-minister David Davis, subversief als altijd, in het parlement laten doorschemeren dat de EU-leiders eigenlijk maar een ding van Londen willen: zoveel mogelijk harde euro's. De rest zou bijzaak zijn.

Wie bezwijkt eerst?

Geld is troefkaart van Londen, zoals een handelsakkoord dat is voor Brussel. Naarmate het spel vordert en de vraag steeds nijpender wordt wie het eerste zal bezwijken onder de druk, nemen de spanningen en irritaties toe. Brussel. De anders zo timide en eurogezinde minister van Financiën Philip Hammond ging onlangs zover dat hij Europa 'de vijand' noemde, iets waar hij zich snel voor excuseerde. Zijn even eurogezinde collega van Volksgezondheid, Jeremy Hunt, heeft gezegd dat de 'arrogantie' van Brussel hem er nu toe zou brengen alsnog Brexit te stemmen. Brexiteers hebben premier Theresa May aangeraden om niet eens naar Brussel te gaan, waar haar een nieuwe vernedering wacht.

Dat het spel zo stroef en bitter zou verlopen, was vanaf het begin duidelijk. In juni verscheen er een foto waarop te zien is dat Michel Barnier en zijn team achter een hoge stapel documenten zitten, terwijl de Britten slechts gewapend waren met een notitieblok. Het tekende een cultuurverschil dat gaandeweg de tijd duidelijk zou worden. Brussel hecht veel aandacht aan details en aan een overzichtelijke, stapsgewijze procedure. Tegenover deze legalistische benadering staan de Britten, wier perspectief politieker en holistischer van aard is. 'De ene kant van de tafel spreekt de taal van het technische detail, de andere van de politiek,' schreef de Britse analist Roland Smith.

Brusselse procedure

De Britten zijn nooit gelukkig geweest met de Brusselse procedure. Volgens hen is de oplossing van de drie genoemde kwesties onlosmakelijk verbonden met het te sluiten handelsakkoord. Waarom zou je vijftig miljard euro overmaken naar Brussel, wanneer je niet weet wat je ervoor terugkrijgt? Dat gebrek aan vertrouwen komt van beide kanten. Brussel weet dat de Britten de 27 uit elkaar willen spelen, een vermoeden dat is vergroot toen bekend werd dat minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson negen collega's uit bevriende landen op bezoek had op het landgoed Chevening. Johnson trakteerde zijn Tsjechische ambtgenoot zelfs op een tocht in een roeiboot.

Het was een poging om welwillende landen, die vooral in het oosten en noorden van Europa te vinden, los te weken van de as Parijs-Berlijn. De Fransen en de Duitsers hebben zich de afgelopen maanden ontpopt als de harde jongens waar het gaat om Brexit. Zij houden Barnier, die best verder wil gaan, aan het lijntje. Van de Fransen hadden de Britten dit verwacht, maar van de Duitsers niet. De hoop was dat Angela Merkel na gewonnen verkiezingen bereid zou zijn tot flexibiliteit. Dat lijkt een misrekening te zijn. Dat heeft niet alleen te maken met het tegenvallende verkiezingsresultaat, maar ook met de Duitse liefde voor de EU, iets dat ook speelt bij op de burelen van de automakers.

Romantiek

Het is een romantiek waar de Britten weinig mee kunnen. Ze zien Brexit als een snelle, zakelijke scheiding. Londen is niet voor niets 's werelds juridische scheidingshoofdstad. Voor de EU is het een afscheid van een vriend, eentje weliswaar die telkens de vriendschap op de proef stelde, maar toch een vriend. Dat was ook de reden dat May tijd kwijt is met charmeoffensieven, geen natuurlijke rol voor haar. Daarom reisde ze naar Florence en dineerde ze begin deze week met Jean-Claude Juncker. Haar motto doet denken aan dat van Edith Piaf: (Ne Pleurez Pas) Milord, een nummer dat Charles de Gaulle neuriede nadat hij Harold Macmillan aan het huilen had gebracht met zijn veto tegen Britse toetreding.

Wat het pokerspel compliceert is de verdeeldheid. Waar het Europese front de verdeeldheid goed weet te camoufleren - in Britse ogen althans - vechten de Britse Conservatieven elkaar Westminster uit. Wat willen de Britten precies, is een vraag die echoot in Brussel. May heeft haar handen vol aan het bijeenhouden van haar eigen partij, dat haar Brexit-visie blijft hangen in platitudes. Dat ze vorige week tijdens een interview weigerde te zeggen of ze voor een Brexit zou stemmen als er nu een referendum wordt gehouden, maakte haar toch al zwakke positie er niet beter op. Op initiatief van Mark Rutte, zo wist The Guardian te melden, zullen de leiders in Brussel zo aardig mogelijk voor haar zijn.

De vraag is hoe serieus haar geflirt met een no-deal is. Er zijn genoeg Brexiteers die daar geen moeite mee hebben of deze totale breuk zelfs de voorkeur geven, maar voor het bedrijfsleven is het een rampscenario. Veelzeggend was dat minister van Binnenlandse Zaken Amber Rudd, die vaak zegt wat May denkt, eerder deze week een sprong van de witte kliffen ondenkbaar noemde. Tijdens hetzelfde kamerdebat beweerde. Davis dat zulks juist wel tot de mogelijkheden behoort, eraan toevoegend dat dat hij dit zegt 'om onderhandelingstechnische redenen'. Deze terloopse openbaring leidde tot verbaasde reacties. Welke pokerspeler geeft nu tijdens de wedstrijd toe dat hij aan het bluffen is?

Noem het Britse bluf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.