Opinie

'Heb je je stinkende, harige naaste lief zoals jezelf?'

Wie de katholieke kerk aanvalt vanwege de pausverkiezing, het seksisme, het seksueel misbruik, het celibaat enzovoort, dient wel te beseffen dat dit allemaal slechts bijzaken zijn. Dat schrijft historicus Paul Kennedy.

Paus Franciscus. Beeld EPA

Omdat ik zo'n beetje de enige hoogleraar ben aan een liberale, tolerante, kosmopolitische westerse universiteit die tevens praktiserend katholiek is, wordt mij regelmatig gevraagd wat ik denk dat er met de kerk gaat gebeuren in het licht van het aftreden van paus Benedictus en de komst van paus Franciscus. Zal de kerk nog dieper verdeeld raken tussen conservatieven en vrijzinnigen? Zullen er ooit vrouwelijke priesters en zelfs vrouwelijke bisschoppen komen? En hoe zit het met het dalend aantal kerkgangers in de Europese congregaties (in tegenstelling tot de enorme groei in de zuidelijke wereld)?

Ik zucht. En als ik de kranten lees, zucht ik nog dieper, vanwege het denken in stereotypen, de foute vooronderstellingen, de vijandigheid vanuit sommige kringen, de gerichtheid op protocol in plaats van op inhoud, het gehamer op het gebrek aan begrotingsdiscipline in het Vaticaan in plaats van op de boodschap van Christus. Veel van de kritiek is slaapverwekkend voorspelbaar.

Onfeilbaarheid
Het is één kijk op de katholieke kerk: de kerk van hiërarchie, traditie en formalisme, waar elke opwelling tot hervormingen onmiddellijk wordt ingetoomd door conservatieve stromingen. Het is de kerk zoals die leeft in de gedachten van aanhangers van het secularisme, niet-gelovigen en antikatholieken, waar ook ter wereld. Het is de kerk van de 19de-eeuwse pausen. De kerk van onfeilbaarheid, wierook, kaarsen en de Latijnse mis. Sterker nog, het is de kerk van financiële corruptie en seksueel misbruik. Het is de kerk als stereotype - wat niet verstandig is.

Toen Europa aan het eind van de 18de eeuw duizelde van de schok van de Franse revolutie, waarschuwde de grote Engelse politicus en filosoof Edmund Burke dat we niet een heel land, het Frankrijk van zo'n dertig miljoen zielen, de schuld moesten geven van alle narigheid en oorlogen. Moeten wij er dan niet evenzeer voor waken om een kerkgenootschap van ongeveer een miljard gelovigen te veroordelen?

Op de woensdag werk ik gewoonlijk tussen de middag in de gaarkeuken van de St. Thomas More-kapel aan de Yale University in de binnenstad van New Haven, Connecticut. Onder onze klanten bevinden zich zwervers, alcoholisten en junkies, maar ook keurige oudere dames en heren die recentelijk hun baan zijn kwijtgeraakt en daarom nu noodgedwongen in de gaarkeuken eten zodat ze van hun schamele inkomen tenminste de energierekening kunnen betalen.

Geen dode kerk
Iedereen die in de gaarkeuken werkt, doet dat vrijwillig en verwacht daarvoor geen enkele betaling. Niet iedereen is katholiek, maar de meesten zijn dat wel. Het zijn de parochianen die rond Yale wonen en zondags naar de mis gaan en samenkomsten bezoeken. Het zijn de studenten van Yale die ook de avondgaarkeuken bemannen of helpen in de nachtopvang voor mannen. Sommigen van hen vertrekken deze maand naar Guatemala om te helpen bij de wederopbouw van een dorp dat erg geleden heeft onder de burgeroorlog.

Dit is geen dode of instortende kerk. Het is een uitbundig levende kerk, waar ook genoten wordt van de schoonheid van de diensten (vooral de gezongen missen) en van het pure intellectualisme van de preek. Het is onze katholieke kerk. Wat er in Rome gebeurt, is... nu ja, ver weg.

Enkele zondagen geleden werd het overbekende verhaal van de 'barmhartige Samaritaan' weer eens voorgelezen (Lucas 10:25-37). Een man die onderweg is van Jeruzalem naar Jericho wordt overvallen door rovers en voor dood achtergelaten. Een priester komt langs en loopt door. Een Leviet komt langs, maar ook hij stopt niet. De geminachte Samaritaan staat wel stil, brengt het hem onbekende slachtoffer naar een herberg en betaalt alles wat de man nodig heeft. Wat opvalt, is dat deze weldoener dit niet deed voor een familielid, of voor een studievriend, of voor een goed doel naar keuze. Dat is domweg niet voldoende. De lakmoestest is of je die onbekende helpt, die wanhopige in de gaarkeuken, die bedelaar op straat.

Bijzaak
Aan het eind van zijn preek rond dit evangelieverhaal, zei de kapelaan van Yale ronduit: 'Hier gaat het om: heb je je smerige, harige, stinkende, straatarme naaste lief zoals jezelf en reik je hem de helpende hand?' God liefhebben en je naaste liefhebben zoals jezelf, dat is de kern. Al het andere, zei pater Bob, 'is bijzaak'. Het celibaat is bijzaak, evenals onderwerpen als echtscheiding, voorbehoedsmiddelen, de Latijnse mis, veranderingen in de liturgie, en misschien de doodstraf ook wel. Waar het om gaat is: heb je de helpende hand uitgestoken? Dat is de enige vraag die je aan de hemelpoort zal worden gesteld.

Betekent dit dat katholieken geen wereldwijde kerkorganisatie nodig hebben? Helemaal niet. We hebben de parochie nodig, de parochiepriester, de parochiekerk waar velen van ons worden gedoopt, ter communie gaan en biechten, waar we trouwen en uiteindelijk de laatste riten ondergaan. Die parochies vallen weer onder de beschermende paraplu van een bisdom en van de bisschop loopt een regelrechte lijn naar Rome.

Laat niemand die een aanval lanceert op de pausverkiezing, op de financiën van het Vaticaan, op het seksisme enzovoort denken dat zij het katholicisme op zich aanvallen. Zoals ik het zie, is onze kerk springlevend, behulpzaam, intellectueel en volop bezig inhoud te geven aan de boodschap om God lief te hebben en de ons onbekende naaste lief te hebben en de helpende hand te reiken. Al het andere is, inderdaad, bijzaak.

Vertaling: Leo Reijnen


Paul Kennedy is historicus aan Yale University en auteur van The Rise and Fall of the Great Powers.

 
Dit is geen dode of instortende kerk. Het is een uitbundig levende kerk, waar ook genoten wordt van de schoonheid van de diensten
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden