Hè, gezellig

Het hedendaags design is nogal lyrisch. Een vlucht vanuit de harde realiteit naar een droomwereld, zeggen de kenners - crisis, u weet wel. Maar dat betekent niet dat er niets borrelt onder de oppervlakte.

Oké, het is misschien een beetje over de top. Een matzwarte tafel van papierpulp met eetstoelen waarvan de zitting zich als klimop uit de poten omhoog slingert. Daarboven hanglampen die zijn ingelegd met duizenden Swarovskikristallen. Ernaast een nostalgisch houten kastje met boerenbontbeschildering en een Delftsblauwe bloemenvaas in de vorm van een rijlaars. Conclusie: er mag weer worden gezwijmeld in huis.


Ontwerpers als Marcel Wanders, Patricia Urquiola en Philippe Starck danken hun succes aan ontwerpen die flirten met romantiek, door wulpse vormen, expressieve kleuren, weelderige materialen en sprookjesachtige decoraties. Inspiratie wordt daarbij geput uit de barokke versieringen en traditionele ambachten. Efficiëntie en functionaliteit zijn ondergeschikt aan uniciteit en sensiviteit. Een bank die oogt als een ronde cactus of een geel vloerkleed met daarop roze hertjes - niemand die er nog een wenkbrauw bij optrekt.


Het Museum für Angewandte Kunst Köln (MAKK) heeft een tentoonstelling gewijd aan dit lyrische design. Voor Isn't it romantic? heeft curator Tulga Beyerle, directeur van de Vienna Design Week, werk van veertig hedendaagse ontwerpers verzameld, uiteenlopend van conceptuele installaties van Studio Makkink & Bey en jonge talenten als Formafantasma tot zwierige massaproducten van Starck en Urquiola. Opmerkelijk: uitgerekend Wanders is er niet bij.


De timing van Isn't it romantic? had niet beter gekund. Niet alleen omdat een trend wordt blootgelegd. Maar vooral omdat romantiek staat voor een vlucht uit de harde realiteit naar een droomwereld. En in deze onbehaaglijke tijden is de behoefte aan escapisme groot. Intimiteit maakt plaats voor vluchtige digitale contacten. De natuur wordt onderworpen aan de industrie. Emoties raken afgestompt door een informatie-overschot en reality-tv. Het wakkert een verlangen aan naar persoonlijke gevoelens en fantasierijke schoonheid, soms uitgelokt met droombeelden of zelfs magie.


Deze romantische begeerte van de moderne consumptiemaatschappij is verbeeld in bescheiden stijlkamertjes met poëtische namen. In Sophisticated Country Life is de matzwarte tafel te zien met de kristallen hanglampen. The Romantic Boudoir bestaat uit een serene kaptafel met een lamp van papier die oogt als een fragiele bloemknop. De badkuip ziet eruit als een ouderwetse teil in een zachte tint en staat op een vloerkleed dat is geknoopt, gehaakt en gebreid van wollen kabels van diverse dikte. Een kanten lampenkap oogt als een wit takkenbos. Hier is een plek gecreëerd waar tijd en vergankelijkheid zijn uitgebannen. Idyllischer kan een schuilplaats voor een vrouw niet zijn; ook niet voor de moderne metroman trouwens.


Kitsch ligt natuurlijk op de loer bij dit toverachtige design. Neem de beeldjes van Jaime Hayon, die zijn uitgevoerd in mierzoete pasteltinten. De Spaanse ontwerper heeft een porseleinen pronkstukje gemaakt van een gelukzalig gezinstafereel met vader, moeder, peuter en aanhankelijk schoothondje. Plat effectbejag, denk je dan. Maar het laatste wat ontwerpers van het kaliber van Hayon beogen, is de kijker in slaap sussen met mierzoete eye candy. Emoties moeten gevoeld worden. Hayons prille gezinsgeluk is even breekbaar als het porselein waarvan het is gemaakt. Een verkeerde beweging en het valt aan diggelen.


Het is daarom geen verlangen naar perfectie, dat dit romantische design verbeeldt. Niet voor niets is de grootleverancier van deze expositie Hella Jongerius, de ontwerpster die het rafelige en onaffe promoveerde tot een nieuw schoonheidsideaal. Aan de muren hangen de asymmetrische wandkleden die zij voor Ikea maakte met Indiase plattelandsvrouwen, die hiermee een eerlijke boterham verdienen. De namen van deze kleden Pelle, Mikkel en Gullspira verwijzen in dit geval naar de sprookjesfiguren die als een geknutselde collages van lapjes stof zijn afgebeeld. Ook van Jongerius is Nontemporary, een servies dat zij maakte bij de ambachtelijke aardewerkproducent Koninklijke Tichelaar Makkum, het oudste familiebedrijf van Nederland - romantischer kan bijna niet. Slechts een helft van de schalen en borden is gedecoreerd; de andere helft toont de fryske giele, de lokale klei waarvan het is vervaardigd. Jongerius levert geen industriële perfectie, maar individueel maatwerk.


Ook het romantisch verlangen van de ontwerpers komt aan bod met meer conceptueel design. Dit verlangen sluit naadloos aan bij de romantiek als kunsthistorische stroming, blijkt in het MAKK. Ontwerpers als Max Lamb worden gedreven door een wens af te rekenen met de beperkingen van massaproductie en commercie. Lamb graaft de vorm van een tafel uit in strandzand en giet hier vervolgens gesmolten ijzer in. Eenmaal gestold in deze natuurlijke mal resteert een tafel met organische vormen. Het materiaal wordt niet meer in mallen gedwongen; de natuur mag haar ongetemde beloop krijgen.


Bij producten die gebruik maken van ambachtelijke tradities en natuurlijke inspiratie, ligt nostalgie op de loer. Maar de retro-valkuil wordt kundig omzeild met ontwerpen die zowel in functie als productietechniek hypermodern zijn. De ontwerpers op Isn't it romantic? worden niet gemotiveerd door een heimwee naar vroeger, maar door een verlangen naar oprechte producten. Het besef dat het verleden niet meer is terug te halen is door Frédéric Dedelly gesymboliseerd in een serie vazen van een legering van brons en koper die met een hightechprocedé zijn bewerkt, zodat ze ogen als verweerde artefacten uit een mythische oertijd. De geometrische perfectie van deze Objets Mélancoliques (melancholie is de romantische gemoedstoestand pur sang) vormen een hypermodern en zeer gestileerd commentaar op een designindustrie die is doorgedraaid.


Romantisch design mag dus ook prikkelen; de ondertitel van deze expositie is tenslotte Contemporary design between poetry and provocation en dat vraagteken achter Isn't it romantic staat er ook niet zomaar.


Het intrigerendste ontwerp is Lasting Void van Julia Lohman. Uitgestrekt op de museumvloer ligt een meterlang sculptuur van glimmend zwart aardewerk. De organische vorm roept associaties op met een schelp of een slak. Maar de werkelijkheid is weer eens gruwelijker dan de fantasie. Het sculptuur heeft de vorm van de leegte die achterblijft in een geslachte koe als de ingewanden zijn verwijderd. Wat een lieflijke ode aan de natuur lijkt, symboliseert de evolutionaire cyclus van eten of gegeten worden. Een cyclus waarvan de moderne mens is vervreemd; niemand wil weten hoe bloederig en mechanisch de voedselindustrie is. Design en romantiek hebben een ongemakkelijke verhouding. Niets zo kil en zielloos als industriële massaproductie.


Ontwerpers die zich willen onttrekken aan het strenge modernisme krijgen al snel het verwijt slechts folkloristische surrogaat of behaagzieke pronkstukken te bieden. Maar achter de lieflijke façade van verlokkelijke boudoirs en gietijzeren druiptafels borrelt een broeierige wereld van onbehagen en zelfs duistere driften. Het design op Isn't it romantic? is niet alleen een verbeelding van escapistische verlangens, maar ook van ondefinieerbare angsten. Sprookjes kunnen zomaar uitmonden in nachtmerries.


Maar altijd gloort er hoop. Dit design durft te dromen van een mooiere wereld. Als dat geen romantiek is.


Isn't it Romantic? Contemporary design between poetry and provocation. Museum für Angewandte Kunst Köln (MAKK). T/m 21 april 2013. Din-zon 11.00-17.00 uur. Catalogus € 29,95.

makk.de

Gezeteld in Keulen


De expositie Isn't it romantic markeert het begin van een feestelijk jubileumjaar voor het MAKK, dat 125 jaar bestaat. Dit designmuseum begon de afgelopen jaren aan een tweede jeugd met aansprekende en actuele exposities. Zo werd vorig jaar met From Aalto to Zumthor een historisch overzicht getoond van meer dan honderd stoelen ontworpen door beroemde architecten. Het museum heeft een grote collectie modernistische interieurobjecten van Bauhaus en De Stijl, waaronder een glas-in-loodraam van Theo van Doesburg en prototypes van Walter Gropius maar ook unieke meubels van Frank Lloyd Wright en de gebroeders Thonet.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden