Hazara's winnen bij elke uitslag

In de Afghaanse variant van democratie wordt gestemd langs etnische en tribale lijnen. De Hazara's, vroeger straatarme boeren, profiteren hiervan.

KABUL - Wie de verkiezingen in Afghanistan gaat winnen is onbekend, maar één ding weten de Hazara's vrijwel zeker: iemand uit hun etnische groep zal vicepresident worden.


'Hazara's vertellen het als grap, maar eigenlijk is het een feit: op wie we ook stemmen, er zal zeker een Hazara in het presidentieel paleis komen', zegt Sayed Musa Zafar (33), politicoloog en zelf afkomstig uit de Hazara-bevolkingsgroep.


Oorzaak is het belangrijkste kenmerk van de Afghaanse variant van democratie: stemmen langs etnische en tribale lijnen. In de campagnestrategieën wordt dat zorgvuldig ingecalculeerd. Dit jaar kunnen de presidentskandidaten twee running mates in de ring zetten en de meesten gebruiken dat om het electorale vangnet etnisch gezien zo wijd mogelijk uit te gooien.


De Tadzjiek Abdullah Abdullah heeft als beoogde vicepresidenten een Hazara en een Pathaan.


De Pathaan Ashraf Ghani heeft een Hazara en een Oezbeek.


De Pathaan Zalmay Rassoul probeert het met een Hazara en een Tadzjiek.


Er zijn in totaal negen kandidaten, maar alle waarnemers in Kabul gaan ervan uit dat deze drie mannen de kopgroep vormen, met ruime afstand tot het peloton. Waarschijnlijk haalt niemand volgende week zaterdag meer dan 50 procent en is een tweede ronde nodig.


De vangnetstrategie heeft als merkwaardig gevolg dat - hoewel etniciteit zwaar weegt - de Hazara-stem toch onvoorspelbaar en versnipperd zal zijn: ze wordt verdeeld over de drie kandidaten met een running mate uit Hazara-kring.


Mini-enquête

Op de markt in de wijk Dashti Barchi, in het zuidwesten van Kabul, is er geen peil op te trekken. In een mini-enquête naar het stemgedrag van kooplui en klanten vallen beurtelings de namen van de drie koplopers.


'Ik heb gisteren besloten: het wordt Abdullah', zegt - gezeten achter een stapel felgekleurde beha's - de 19-jarige Rajab Ali. 'Hij kan voor vrede zorgen.' Maar bij even doorvragen blijkt dat Ali eigenlijk bedoelde: het wordt Mohammed Mohaqiq, de nummer 2 van Abdullah. Naar hém - Hazara - gaat zijn stem, niet naar de feitelijke naam op het biljet.


Zoals Ali zijn er meer hier, maar het geldt niet voor iedereen. 'Ik twijfel nog. Maar ik let alleen op de nummers 1, ik denk niet etnisch', zegt schoenverkoper Mohammed Aman (29).


Aman verwoordt een stedelijke trend, zegt Reza Kateb (36), beleidsanalist bij de overheid en achterkleinzoon van de beroemde Hazara-historicus. 'Goed opgeleide stadsbewoners stemmen individueler, naar eigen geweten. Op het platteland is het puur etnisch.'


Alle ondervraagden in onze mini-enquête zijn Haraza, net als vrijwel alle inwoners van Dashti Barchi. Dat is makkelijk te zien: aan de Aziatische gelaatstrekken, en aan de kleding van de vrouwen - nauwelijks een boerka te bekennen.


Vrouwen bij de Hazara's zijn sterker geëmancipeerd en vrijer dan die bij de andere bevolkingsgroepen. 's Lands eerste vrouwelijke burgemeester was een Hazara, de eerste vrouwelijke politiechef. De eerste (en tot nu enige) vrouwelijke gouverneur, Habiba Sarabi, is een Hazara.


Nu is zij een van de beoogde vicepresidenten van Zalmay Rassoul - de enige vrouw op het stembiljet met 27 (negen maal drie) namen. Tot voor kort stond Sarabi aan het hoofd van de provincie Bamyan, die in 2001 treurige faam verwierf doordat de Taliban er de Boeddhabeelden kwamen opblazen.


Geweldsorgie

Tien jaar eerder waren de Hazara's - maar dan als mededaders - betrokken in een veel grotere geweldsorgie. In Dashti Barchi en aanpalende wijken werd een vernietigende stadsoorlog uitgevochten tussen de mujahedingroepen die kort daarvoor gezamenlijk het communistisch bewind en het Sovjet-leger hadden verjaagd.


Vanuit restaurant Kabul Nights wijst Reza Kateb op het oorlogsverleden. Daar, 300 meter verderop, zaten de mannen van Abdul Rasul Sayyaf de Hazara-milities te bestoken. Vanaf daarboven, op de berg met zendermasten, liet de legendarische commandant Massoud alle vijandelijke wijken beneden - ook die van de Hazara's - volstrekt kapotschieten. Dresden 1945, maar dan erger.


De burgeroorlog zorgde cynisch genoeg ook voor de politieke emancipatie van de Hazara's. De strijd dwong hen zich te organiseren en dat - met geweld - te handhaven. Voordien waren zij de verworpenen der aarde; straatarme boeren, geminacht door alle anderen. De discriminatie was dubbel: op grond van etniciteit en van religie. De meeste Hazara's zijn sjiieten, de andere Afghanen zijn soennieten.


Onderwijsrevolutie

Tegelijk vond nog een inhaalslag plaats, een onderwijsrevolutie. De Hazara's beseften dat, aangezien alle deuren voor hen potdicht zaten, hard leren de enige kans bood op vooruitgang.


Vooral voor naar het buitenland gevluchte Hazara's werd 'onderwijs' een magisch woord. 'Het was voor ouders beschamend om te zeggen dat hun zoon of dochter niet naar school ging', zegt politicoloog Zafar, zelf een exemplaar van de trend.


Van de nieuwe studenten aan de Universiteit van Kabul was vijf jaar geleden maar liefst 70 procent Hazara. Sindsdien is de instroom gedaald, doordat de regering zich genoodzaakte voelde niet-Hazara's een streepje voor te gaan geven. Bij de Afghaanse media wemelt het van de jonge Hazara's, net als in de sport en bij in Kabul gevestigde internationale organisaties.


Ook onder de kiezers volgende week zullen Hazara's boven proportie vertegenwoordigd zijn. 'Alle Hazara's gaan stemmen', voorspelt Zafar.


Buitenlanders doelwit

Vijf Talibanstrijders zijn vrijdag gedood na hun aanval op een pension met buitenlanders in Kabul. Bij de bestorming kwam een Afghaans kind om het leven. De actie begon met de ontploffing van een autobom voor de deur. Een urenlange gijzelingsactie volgde. Volgens ooggetuigen slaagden meer dan tien buitenlanders, inclusief kinderen, uit het pand te ontkomen. De politie berichtte dat het ging om drie Amerikanen, een Maleisiër, een Peruaan en iemand uit Afrika. De Taliban eisten meteen de verantwoordelijkheid voor de aanval op.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden